د سوریې د بشر حقونو څار ډله: د تېرو دوو ورځو جګړو کې ۱۲۵ ولسي وګړي وژل شوي دي

د ۲۰۲۵ کال د ترهګرۍ د نړۍوال شاخص له مخې، دغه پاکستاني طالبان د سیمې لپاره یو له تر ټولو لویو ګواښونو څخه ګڼل کېږي.

راپور ښیي، چې په ۲۰۲۴ کال کې څلور تر ټولو خونړۍ ترهګرې ډلې داعش (IS)، جماعت نصرت الاسلام والمسلمین (JNIM)، د پاکستاني طالبانو تحریک (TTP) او الشباب وې، چې د دې ډلو بریدونو کې ۴۲۰۴ کسان وژل شوي چې دا شمېره د تېر کال پرتله ۱۱ سلنه زیاته شوې ده.

د «ټي‌ټي‌پي» د بریدونو له امله د مړو شویو کسانو شمېر ۹۰ سلنه زیات شوی او ۵۵۸ ته رسېدلی دی، چې دا د دې ډلې د پراخېدونکي او زیاتېدونکي تاوتریخوالي ښکارندويي کوي.

پاکستان د ترهګریزو بریدونو مرکز

دغه هندۍ رسنۍ لیکلي، پاکستان د ۲۰۲۴ کال په ترڅ کې دویم هغه هېواد دی چې ډېر ترهګریز بریدونه پکې شوي دي، چې د وژل شویو کسانو شمېر پکې « ۴۵ سلنه زیات شوی او ۱۰۸۱ تنو» ته رسېدلی.

په افغانستان کې د‌ طالبانو له واک ته رسېدو وروسته په پاکستان کې ترهګري پراخه شوې، چې د ۲۰۲۱کال راهیسې په بریدونو کې پنځه چنده زیاتوالی راغلی دی.

خېبر پښتونخوا د «ټي‌ټي‌پي» د بریدونو تر ټولو ډېر قرباني ایالت دی، نږدې ۹۶سلنه بریدونه د پښتنو په همدې سیمه کې شوي دي.

په ۲۰۲۴ کال کې یاده وسله‌واله ډله د «۴۸۲ بریدونو» مسووله بلل شوې چې پکې «۵۵۸ کسان وژل» شوي او د نړۍ درېیمه خونړۍ ترهګره ډله ګڼل شوې ده.

د «ټي‌ټي‌پي» موخې او تکتیکونه

د راپور پر بنسټ دغه ډله تر ډېره د پاکستان پولیس او پوځ په نښه کوي، چې «۵۱ سلنه بریدونه یې د پولیسو پر ضد او ۱۶ سلنه بریدونه یې د پوځ» پر ضد ترسره کړي. ملکي وګړي هم له بریدونو خوندي نه دي، د دې ډلې «۱۶سلنه بریدونه او ۱۹ سلنه وژل شوي کسان» ملکي خلک دي.

د ټي‌ټي‌پي عمده تکتیک وسله‌وال بریدونه دي، چې د دغې ډلې د بریدونو دوه پر درېیمه برخه جوړوي. د بمباریو بریدونه هم د ۲۰۲۳ کال په پرتله درې چنده زیات شوي دي.

ټي‌ټي‌پي چې د «پاکستاني طالبانو» په نوم هم پېژندل کېږي، په ۲۰۰۷ کال کې رامنځته شوه.

دغې ډله د افغانستان له طالبانو سره ورته اېډیالوژي لري او هدف یې د پاکستان د حکومت پر ضد جګړه کول دي.

«ټي‌ټي‌پي» پر ډیورنډ کرښې د پښتونخوا ورڅېرمه سیمو کې فعالیت لري او د کوچنیو وسله‌والو ډلو ټولګه ده. د ۲۰۱۴ کال د ډېسمبر خونړي برید، چې «۱۴۱ ماشومان پکې وژل شوي وو» څخه وروسته د پاکستان حکومت د «ملي اقدام پلان NAP» پیل کړ.

په ۲۰۲۴ کال کې پاکستان د «عزم استحکام» پوځي عملیات پیل کړل، چې موخه یې د «ټي‌ټي‌پي» د مشرانو له منځه وړل وو؛ خو دا عملیات له دې کبله له نیوکو سره مخ شول، چې ملکي وګړو ته پکې د مرګ اوښتې مرګ ژوبلې راپورونه خپاره شول.

« ده ټایمز اف اېنډیا کاږي» سره له دې چې پاکستاني طالبان هیڅ سیمه په بشپړه توګه تر خپل واک لاندې نه لري؛ خو لا هم د شمالي او سوېلي وزیرستان په ګډون د خېبر پښتونخوا په ځینو نورو غرنیو سیمو کې پراخ نفوذ لري، چې د دغې ډلې دوامداره فعالیت ته یې لاره برابره کړې ده.

ټرمپ تر دې وړاندې ويلي و، چې د تهران سره هوکړې ته د رسېدو لپاره د خبرې اترې غوره لار بولي.

نوموړي پر اېکس پاڼه کاږلي، د ایران په اټومي تاسیساتو برید او خبرو اترو ترمنځ د لومړۍ ټاکنې زیانونو ته په کتلو سره؛ ولسمشر ټرمپ سمه پریکړه کړې ده، «وبه ګورو چې څه کېږي.»

زلمی خلیلزاد دغه څرګندوې وروسته له هغه کوي چې، د امریکا ولسمشر ټرمپ تېره ورځ د فاکس بېزنس سره په مرکه کې ویلي و چې خامنه‌یي ته یې لیک استولی او ویلي دي چې د تهران سره د هوکړې لپاره خبرې غوره لار بولي؛ ځکه ایران باید اټومي وسلې ونلري.

د ایران ستر مشر علي خامنه‌يي ته د ډونالډ ټرمپ د لیک تر خبر مخکې بلومبرګ راپور ورکړی و، چې ټرمپ له ولسمشر پوتین سره وروستیو ټلیفوني خبرو کې د تهران او واشنګټن ترمنځ د روسیې د منځګړتوب غوښتنه کړې ده.

خو رویټرز د یوې امریکايي سرچینې له قوله وايي، چې مسکو د تهران او واشنګټن ترمنځ د خبرو د منځګړتوب وړاندیز کړی و.

دا په داسې حال کې ده، چې څه موده وړاندې د امریکا د سنا او استازو جرګې د ډیموکراټانو او جمهوري غوښتونکو استازو یوې ډلې د یوه پرېکړه لیک په صادرولو سره ټینګار کړی و، چې متحده ایالات، اسراییل او د دوی شریکان او متحدین باید د ایران د اټومي وسلو د ترلاسه کولو د ګواښ سره د مقابلې لپاره ټول وړاندیزونه په خپل مېز کېږدي.

خو د ایران اسلامي جمهوریت تل دا ادعا کړې، چې د اټومي وسلو په لټه کې نه دی او یوازې غواړي چې سوله‌ییزې علمي څېړنې ترسره کړي.

د ډونالډ ټرمپ تر لومړنۍ ادارې مخکې د بارک اوباما په واکمنۍ کې له ایران سره شپږو قدرتونو په ۲۰۱۵کال کې د اټومي وسلو په برخه کې تړون لاسلیک کړ؛ خو ښاغلي ټرمپ په واکمنېدو سره د هغه تړون مخالفت وکړ.
ولسمشر ټرمپ په ۲۰۱۸ کال کې له دې تړون په دې پلمه ووت، چې ګوندې ایران خپلو وسلو پراخولو ته دوام ورکړی دی.

دغه معلومات د جمعې ورځې په یوې ګډه اعلامیه کې، چې د متحده ایالاتو د عدلیې وزارت، د پوهنې ریاست، د روغتیا او بشري خدماتو ریاست او د عمومي خدماتو ادارې له‌خوا خپره شوې په کې خپاره شوي.

دغه پوهنتون د روغتیا پاملرنې او ساینسي څېړنو لپاره له حکومت څخه میلیونونه ډالر ترلاسه کوي، مګر د ټرمپ ادارې دا نه دي ویلي چې کوم مرستې او قراردادونه اغیزمن شوي. په بیان کې ویل شوي چې دا کمښت به د ۵ میلیارد ډالرو څخه ډېرو مرستو څخه وي چې اوس مهال یې کولمبیا ته د ورکولو ژمنه شوې.

داسې اټکل کیږي چې اعلان شوي کمښت به له قانوني ننګونو سره مخ شي، د مدني حقونو ډلو ویلي چې دوی مناسبه پروسه نه لري او دا د خوندي وینا لپاره غیرقانوني سزا کیدی شي.

کولمبیا د فلسطین پلوه او اسراییل ضد زده کونکو لاریونونو مرکز و چې په تېر کال کې د کیمپسونو په اوږدو کې ترسره او پراخه شول.

د کولمبیا لاریون کوونکو، چې ځینو یې د اپریل په میاشت کې د څو ساعتونو لپاره د یوې اکاډمیکې ودانۍ کنټرول ترلاسه کړ او خیمې یې ودرولې، له پوهنتون څخه یې وغوښتل چې په هغو شرکتونو کې پانګونه ودروي چې د فلسطین په سیمو د اسراییل د پوځي اشغال ملاتړ کوي.

د اسراییل ضد لاریونونو کې دواړه د سیمیټیزم او اسلامي فوبیا او نژاد پرستۍ تورونه دي.

یو شمېر یهودي او اسراییلي محصلینو ویلي چې لاریونونه ډارونکي دي.

لیو ټیریل ، چې د عدلیې وزارت د سیمیزم ضد کاري ځواک مشري کوي ، په یوه بیان کې وویل: «د مالیه ورکونکو د دې فنډونو لغوه کول زموږ تر ټولو قوي سیګنال دی چې فدرالي حکومت به د کولمبیا په څېر داسې تعلیمي ادارې کې برخه وانخلي چې د یهودي زده کونکو او کارمندانو ساتنه نه کوي.»

کولمبیا ویلي چې دوی په خپل کیمپس کې د سیمیټیزم او نورو تعصبونو سره د مبارزې لپاره کار کړی. کولمبیا په تېر کال کې په لسګونو فلسطین پلوه زده کونکي او کارمندان ډسپلین کړي، په ډېری قضیو کې یې تعلیقونه صادر کړي، او دوه ځله یې له پولیسو غوښتي چې د فلسطین پلوه لاریون کونکي ونیسي.

نوموړي د جمعې پر ورځ (مارچ ۷مه) په خپل کاري دفتر کې خبریالانو ته د خبرو پرمهال ګواښ کړی چې د کاناډا له‌خوا د لګول شوې تعرفې د نه‌کمېدو په صورت کې به دغه هېواد له ورته تعرفو سره مخ شي او په وینا یې، دا کار به سر له نن پیل شي او یا هم تر دوشنبې یا سې‌شنبې پورې صبر کوي.

د امریکا ولسمشر د هند لوړو تعرفو ته په اشارې وايي، دغه ورسره هوکړه کړې چې خپلې وارداتي تعرفې به کمې کړي.

ټرمپ خبریالانو ته وویل: «ما غوښتل له امریکايي تولیدونکو سره د اپریل تر دویمې مرسته وکړم. د اپرېل له دویمې وروسته به هرڅه متقابل ځواب ولري. هغوی چې له مونږ څه غواړي، بېرته یې ترې اخلو او دا ډېره مهمه مسله ده.»

ورته مهال د سپینې ماڼۍ لوړپوړي اقتصادي سلاکار کوېن هاسټ ویلي، ۲۵ تعرفې چې په جزوي ډول ځنډول شوي، لاهم پر خپل ځای پاتې دي ترڅو کاناډا او مکسیکو متحده‌ایالاتو ته د فنټانیل د ورتګ مخه ونیسي.

د متحده‌ایالاتو ولسمشر ډونالډ ټرمپ دا څرګندونې وروسته له هغې کوي چې نوموړي پرون د مکسیکو او کاناډا پر ځینو وارداتي توکو لګېدلې ۲۵ سلنه تعرفه د یوې میاشتې لپاره ځنډولې ده.

له دې وړاندې د کاناډا لومړي وزیر جسټن ټروډو د ټرمپ له‌خوا پر کاناډایي انرژۍ ۱۰ سلنه مالیه او پر نورو توکو ۲۵ سلنه مالیه «ستره تېروتنه» بللې وه او ویلي یې و چې کاناډا به یې ځواب ورکړي.

د یادونې ده چې له دې مخکې د امریکا د سوداګرۍ وزیر هاورډ لټنیک ویلي و، ښایي د امریکا دریځ نرم شي او کاناډا او مکسیکو ته د ۲۵ سلنه تعرفو لپاره ځینې استثناوې رامنځته کړي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د جمعې په ورځ پر اېکس پاڼه له روسیې او اوکراین غوښتي، چې ژر تر ژر د سولې خبري پیل کړي.

نوموړي دواړو هېوادونو ته په یوه خبرداري کې ویلي، «مخکې له دې چې ناوخته شي، سملاسي مذاکرات پيل کړئ.»

نوموړی زياتوي: «که روسیه ژر تر ژره اوربند او دایمي سولې ته ونه رسیږي، نو د روسیې پر ضد به ستربانکي بندیزونو او تعرفې لګولو په اړه فکر وکم.»

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د خپل ټاکنيز کمپاين پر مهال ویلي و، چې د اوکراین او روسیې جګړه به ختموي.

پرون د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي هم ویلي وه، چې اوکرایني مذاکره‌کوونکي به په سعودي عربستان کې له امریکایي چارواکو سره لیدنه او خبرې‌اترې وکړي.

روسیې لا تر اوسه د ډونالډ ټرمپ دې خبرو ته غبرګون نه دی ښودلی.