د روسيې تاس خبري اژانس د امريکا د عدليې وزارت په حواله ويلي، د کابل هوايي ډګر د بريد پلانګر شریف الله منلې، چې د روسیې د کروکس ښار په تالار کې د بريد عاملانو ته یې لارښوونه کړې وه. مسکو ته څېرمه د کروکس هغه بريد د ۲۰۲۴ کال د مارچ په ۲۲ شوی او لسګونه کسانو ته پکې مرګژوبله واوښته.
دغه اژانس د امریکا د عدليې وزارت د خبرپاڼې له مخې ویلي، شریف الله منلې، چې د کروکس د پېښې په تړاو په څلورو نيول شویو کسانو کې يې دوو ته لارښوونه کړې وه.
په خبر کې ويل شوي، چې نوموړي د داعش خراسان په استازيتوب بريدګرو ته د ای کي ډوله ټوپکونو او نورو وسلو د کارولو لارښوونې کړې وې.
داعش خراسان ډله د روسيې د ترهګرو ډولو په تورلیست کې ده.
تر دې وړاندي د سپينې مانۍ مطبوعاتي سکرتري کارولین لیويټ ويلي و، چې شریف الله د امریکایي استخباراتو په مرسته پاکستان کې نیول شوی او تېره چارشنبه امریکا ته ولېږول شو.
ليويټ ټينګار کړی، چې شریف الله د ۲۰۲۱ کال د اګسټ وروستیو کې په کابل هوايي ډګر کې پر امریکايي ځواکونو د بريد او همدارنګه په روسيه او ایران کې د نورو بريدونو په تړاو په جرمونو اعتراف کړی دی.
په ۲۰۲۱ کال کې د کابل په هوايي ډګر کې په ځانمرګي بريد کې ۱۳ امریکایي سرتيري ووژل شول.
د ۲۰۲۴ کال د مارچ مياشتي د ۲۲ مې په ماښام د مسکو په څو کيلومترۍ د کورکس په تالار کې د کنسرټ پر مهال په یوه بريد کې ۱۴۴ کسان ووژل شول او ۵۵۱ نور ټپيان شول.
د افغانستان د مخکني ولسمشر ورور حشمت غني افغانستان انټرنشنل ته وویل، اشرف غني د پخواني ملي امنیت مشاور حمدالله محب او د چارو ادارې د پخواني مشر محمود فضلي ټیلفونونه نه ځوابوي. حشمت غني د محمود فضلي وروستۍ مرکې ته په غبرګون کې وویل، چې نوموړی د ځان سپینولو هڅه کوي.
حشمت غني نن شنبې «د کپ ۱۸مه» وویل چې پخوانی ولسمشر اشرف غني په دې فکر و، چې یو ځوانه حلقه به ورزول شي او وروسته به د افغانستان واک په لاس کې واخلي خو د هغه په وینا اوس اشرف غني په دې باور دی چې نه ځوان انو او نه هم بوډاګانو څه کمال وکړ.
حشمت غني د پخواني ولسمشر اشرف غني ورور دی چې ورسره نژدې اړیکې لري او وخت ناوخت په ټولنیزو رسنیو کې له اشرف غني سره د لیدنو انځورونه خپروي.
حشمت غني په وروستي ځل د پخواني ولسمشر اشرف غني سره د روان میلادي کال د فبرورۍ میاشتې په ۲۸ نېټه لیدلي او په خپل اېکسپاڼه کې یې انځور خپور کړی و.
حشمت غني د محمود فضلي وروستۍ مرکې په غبرګون کې وايي، اشرف غني په دې باور دی د هغه پخوانی د ملي امنیت مشاور حمدالله محب او د چارو د ادارې پخواني مشر محمود فضلي والیانو او امنیتي مسوولینو ته وویل چې تسلیم شی.
حشمت غني وویل:«دا هر څه له پخواني ولسمشر غني پرته شوي دي او هغه جریان کې نه و.»
حشمت غني وویل چې اوس محب او فضلي غواړي وښيي چې دوی پخواني ولسمشر اشرف غني ته وفادار دي.
حشمت غني د چارو د اداري پخواني مشر محمود فضلي وروستۍ مرکې ته په غبرګون کې وویل هغه سخته هڅه کوي چې له خپل خیانت ځان سپین کړي.
حشمت غني وايي« فضلي او محب ولسمشر غني خرڅ کړ.»
حشمت غني په دې باور دی چې پخواني ولسمشر اشرف غني د افغان جمهوریت د پرځېدو په اړه صحیح معلومات نه ورکول کېدل.
پخواني ولسمشر اشرف غني هم له سقوط وروسته یوه مرکه کې وویل، زما هدایت دا و چې خوست ته لاړ شم خو محب راته وویل چې خوست او جلال اباد هم سقوط کړی او زه نه بوهېدم چې چېرته ته روان یم.
په وروستي جمهوریت کې د ملي امنیت پخوانی مشاور حمد الله محب او د چارو ادارې پخوانی مشر محمود فضلي ولسمشر اشرف غني ته ډېر نژدې ګسان بلل کېږي.
د حشمت غني ددې وروستیو څرګندونو په اړه تر اوسه حمد الله محب او محمود فضلي کوم غبرګون نه دی ښودلی.
وږمه توخۍ وايي، د زابل ولایت په یوه سیمه کې یې د کلي مشران په دې قانع کړل چې باید د نجونو لپاره یې ښوونځی جوړ شي، ښوونځی جوړ شو او سلګونو نجونو په کې نږدې ۷ کاله زدکړې وکړې خو د طالبانو په واکمنېدو سره هغه ښوونځی اوس تړلی دی.
وږمه توخۍ چې د ښوونځي له لسم ټولګې یې د نجونو د زدکړو، د ښځو دروغتیا او حقونو په برخه کې یې له زابل ولایت د عامه پوهاوي فعالیتونه پیل کړي.
نوموړې وروسته دغه فعالیتونه د هېواد په سوېلي ولایتونو کې تر کندهار، هلمند او ارزګان وغځول او زرګونو نارینه وو او ښځو ته یې د نجونو د زدکړو روغتیا، د ښځو د حقونو او حکومت کې د ښځو د ونډې په اړه عامه پوهاوی ورکړی.
اغلې توخۍ افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته سره خبرو کې وايي، چې په ښوونځیو، کلیو، ښارونو او رسنیو کې یې د تیاتر، نقاشۍ او نورو لارو په استفاده عامه پوهای ورکاوه، خو د طالبانو په واکمنېدو سره هر څه له منځه ولاړ او د نجونو او ښځو ژوند په یو زندان تبدل شو.
سره له دې چې د تېر جمهوري نظام پر مهال د نامنیو او ځینو دودونو له امله هم په سوېلې ولایتونو کې د نجونو زدکړو ته ډيره پاملرنه نه کېدله، خو وږمې توخي د زابل ولایت د قلات ښار په یوه څنډه کې د یوه لوی کلي قومي مشران وهڅول چې له حکومت په خپله سیمه کې د نجونو د زدکړو لپاره د ښوونځي د جوړېدو غوښتنه وکړي.
نوموړي وايي، د نجونو لپاره په سیمه کې د ملالۍ په نوم ښوونځی جوړ شو خو د ښځینه ښوونکو د نه شتون له امله یې د خپلې کورنۍ د دریو غړو په ګډون شپږو نجونو په ملالۍ ښوونځي کې نجونو ته د درس ورکولو مسولیت په غاړه واخیست.
اغلې توخۍ وایي:«دا ښوونځی د ۲۰۱۴ او ۲۰۱۵ کلونو په منځ کې جوړ شو، د کلي خلګ ډیر خوشحاله وو، خو وروسته ښځینه استادانې نه پیدا کېدې چې هغه ښوونځي کې دنده ترسره کړي، زه درې خویندې او درې نورې ملګرې مې چمتو شوو او هره ورځ ښوونځي ته تلو چې نجونو ته درس ووایو. د ملالۍ ښوونځی اول لوړمړنۍ ښوونځی و، وروسته لیسه شو او هلته سلګونو نجونو زدکړې کولي.»
اغلې توخۍ وايي، چې د جمهوري نظام پر مهال یې هم د هلمند، زابل، کندهار او زابل ولایتونو په لرې پرتو سیمو کې لسګونه کلیوالي صنفونه جوړ کړي وو او سلګونو نجونو پکې زدکړې کولي.
نوموړې وايي، هغه مهال هم په سوېلي ولایتونو کې د نامنیو له امله د زدکړو په برخه کې د مرکزي حکومت پاملرنه کمه وه، خو بیا هم دوی د نجونو لپاره د زدکړو او د ښځو د حقونو په برخه کې خپلې هلې ځلې دوامداره ساتلې وي.
توخۍ زیاتوي:« د ښځو ستونزو ته د رسېدو لپاره مو اته ډلې جوړې وې، یوې روغتیايي چوپړونو ته د ښځو د لاسري په برخه کې عامه پوهاوی ورکاوه، بلې د ښځو د زدکړو په برخه کې او بلې د ښځو د حقونو په اړه د عامه پوهاوي فعالیت کاوه.»
وږمه توخۍ په ۲۰۲۱ کال کې د طالبانو له واکمنېدو وروسته له افغانستان نه ووتله او اوس په جلا وطنۍ کې ژوند کوي.
نوموړې وايي، اوس هم د افغانستان د ښځو د حقونو او د نجونو د زدکړو په برخه کې فعالیت کوي او په جلاوطنۍ کې د افغانستان د ملینونو ښځو چوپ شوی ږغ یې ژوندی ساتلی دی.
نوموړي چې اوس په جرمني کې اوسیږي وايي، د څه باندې دریو کلونو په لړ کې یې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د ښخو د حقیقي انځور وړاندې کولو او د ښځو د حقونو په برخه کې په ګڼو نړیوالو کنفرانسونو او ناستو کې ګډون کړی.
وږمه وايي، د طالبانو له لوري ښوونځیو ته له شپږم تولګي پورته نجونو په تګ له بندیز وروسته یې په کندهار، زابل، هلمند، روزګان، لوګر او پکتیا ولایتونو کې د نجونو د زدکړو لپاره شاوخوا ۶۴ کورني صنفونه جوړ کړي چې نږدې دوه نیم زره نجونې پکې عصري او دیني زدکړې کوي.
توخي زیاته کړه:«په کورنيو صنفونو کې مخکې له لس څخه ۱۲ نجونې وي اوس ورځ تر بلې زدکړو ته د نجونو علاقه ډیریږي اوس هر صنف کې له ۲۵ تر ۳۰ نجونې حاضرې وي. هم دیني زدکړې کوي او هم عصري او هم موږ د دغه صنفونو له لارې ورته د زدکړو او د دوی د حقونو په اړه عامه پوهاوی ورکوو.»
د نجونو د زدکړو او د ښځو د حقونو دغه فعاله وايي، په تېرو شلو کلونو کې هرې نجلۍ د خپل روښانه راتلونکي لپاره ښې هیلې لرلې، خو د طالبانو په واکمنېدو او د نجونو او ښځو په وړاندې د سختو بندیزونو په لګولو سره ټول هېواد کې نجونو او ښځو خپلې هیلې له لاسه ورکړي دي.
نوموړي د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د نجونو راتلونکی تیاره بولي او له یاد ناورین د افغان ښځو او نجونو د ژغورلو په برخه کې له نړیوالو د همکارۍ غوښتنه کوي.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د ښځو نړۍوالې ورځې په مناسبت په خپره کړې اعلامیه کې وايي، چې په افغانستان کې یې د ښځو ټول حقونه د «شریعت» او افغاني کلتور سره سم ټینګ کړي دي.
هغه زیاتوي، چې طالبانو افغان مېرمنو ته یې ټول «شرعي حقونه» ورکړي دي.
په داسې حال کې چې له نږدې څلورو کالونو راهیسې طالبانو نجونې له زدهکړو محرومې کړې، ښځې یې له سیاسي ګډون او ان په ځینو مواردو کې له اقتصادي فعالیتونو هم منع کړې او پر نجونو یې د شپږم ټولګي پورته د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې تړلې دي.
ذبیح الله مجاهد زیاتوي، چې په اوس وخت کې مېرمنې له فزیکي او رواني اړخه په بشپړ خوندیتوب کې ژوند کوي؛ خو ملګري ملتونه وایي چې په افغانستان کې د طالبانو د بیا ځلې واکمنېدو سره ښځې له رواني او فزیکي پلوه ډېرې زیانمنې شوې دي.
په داسې حال کې چې د طالبانو په زندانونو کې پر ښځو د جنسي تېریو او ځورونو راپورونه خپرېږي؛ طالب ویاند ذبیح الله مجاهد وایي، چې د ښځو پر وړاندې یې د هر ډول تاوتریخوالي مخه نیولې او هیڅوک نشي کولی د ښځو حقونه تر پښو لاندې کړي او یا هغوی ته په بده سترګه وګوري.
بل خوا بیا د ښځو د حقونو ملاتړي ټینګار کوي، که طالبان د افغان ښځو حقونه خوندي نه کړي او پر کړو ژمنو ونه درېږي؛ نو د نړۍوالې ټولنې له سختو غبرګونو سره به مخ شي.
طالبان په داسې حال کې د ښځو د حقونو په اړه خبرې کوي، چې ښځې او نجونې له محرم پرته له تګ راتګ څخه هم منع شوي دي، په عامو خلکو کې په لوړ غږ خبرې کول، پارکونو، حمامونو، د وېښتانو او ښکلا سالونونو او مېله ځایونو ته د تګ اجازه نه ورکول کېږي.
د اسوشیټیډ پرېس خبري اژانس د خبر له مخې، د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش د امریکا د مرستو په کمېدو خواشیني څرګنده کړې او ویلي دی، د مرستو دغه کمښت به د نورو هېوادونو ترڅنګ په افغانستان کې له ۹ مېلیونو ډېر خلک د روغتیایي او ساتنې له خدمتونو محروم کړي.
ګوترېش زیاته کړې، د ټرمپ ادارې د متحده ایالاتو بهرنۍ مرستې کنګل کړې چې دا د دې لامل شوی چې د ملګرو ملتونو ډېری بنسټونه د افغانستان په ګډون په ګڼو هېوادونو کې خپل کارکوونکي، بودجه او چوپړتیاوې کمې کړې او دا به په اړمنو خلکو د اوږدمهال لپاره بد اغېز وکړي.
د ملګرو ملتونو سرمنشي وویل:« ډېری خپلواکې او نادولتي موسسې چې د ملګرو ملتونو سره کار کوي؛ د متحده ایالاتو د ادارې د پرېکړې له امله یې ۹۰ سلنه د بهرنیو مرستو قراردادونه لغوه کړي دي، امریکا د ۶۰ میلیارد ډالرو مرستو په کمولو سره په ټوله نړۍ کې د ۱۰،۰۰۰ په شاوخوا کې قراردادونه له منځه وړي دي، چې د نړۍوالې پراختیا لپاره د متحده ایالاتو اداره USAID هم پکې شامله ده.»
څو ورځې وړاندې اوچا ویلي و، چې په ټول افغانستان کې ۳.۱ مېلیونه خلک په بېړني حالت کې دي.
یادې ادارې د بشرپاله مرستو لپاره د بودجې د کموالي په اړه اندېښنه څرګنده کړې وه او ویلي یې دي، چې بشري مرستو ته د اړتیا وړ خلکو شمېر مخ په ډېرېدو دی.
د اوچا په وینا، په افغانستان کې د اړتیاوو د پوره کولو لپاره د اړینو ۱.۹ مېلیارد ډالرو څخه یوازې ۹.۹ مېلیون ډالر ورکړل شوي.
د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر پر نړۍوالې ټولنې غږ کړی، چې له افغانستان سره بشري مرستو ته دوام ورکړي.
بل خوا د سره صلیب نړۍوالې کمیټې ( ای سي ار سي ) هم په دې وروستیو کې په افغانستان کې د بشري ناورین د زیاتېدو په اړه اندېښنه ښودلې او په دغه هېواد کې یې له اړمنو سره د بشري مرستو د دوام غوښتنه کړې ده.
د دې کمیټې اجرایوي مشر پیر کرهینبول افغانستان ته له سفر وروسته وویل، په افغانستان کې بشري وضعیت "ډېر خراب" دی او مېلیونونه افغانان دا مهال بشري مرستو ته اړتیا لري.
ګارډین ورځپاڼې د سوریې بشر حقونو د څار ډلې له حوالې راپور ورکړی، چې د سوریې په شمال لویدیځ کې د بشارالاسد پلویانو او د حکومتي ځواکونو د نښتو په ترڅ کې ۱۲۵ ملکي وګړي وژل شوي دي.
د سوریې بشر حقونو د څار ډلې یوه ویډیو خپره کړې، چې پکې ليدل کېږي ۴۰ تنه په ډلهییزه توګه د حکومتي ځواکونو لهخوا وژل کېږي.
دغه ډله چې د سوریې په جګړه کې د یوې معتبره څارونکې ډلې په توګه ګڼل کېږي ویلي، دوی دغه عامه وژنه مستند کړې ده.
د سوریې بشر حقونو د څار ډله وایي، په ویډیو کې ښکاري چې څنګه په المختاریه او لاذقیې سیمه کې ۴۰ تنه په داسې حال کې چې ښځې ژاړي او چیغې وهي؛ د حکومتي ځواکونو لهخوا په ډزو وژل کېږي او دارنګه په یوه بله ویډیو کې کتل کېږي چې یو وسلهوال د ملکي وګړو لاسونه ورتړي او په ډزو یې وژني.
ګارډین ورځپاڼه وایي، چې د سوریې د بشر حقوقو څار ډلې د ادعاوو او ويډیوګانو په تړاو د سوریې د کورنیو چارو له وزارته د ځانګړي نظر غوښتنه وکړه؛ خو د راپور تر خپرېدو پورې یې ځواب ترلاسه نکړ.
د سوریې لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي استازي ګیر پېډرسن د جګړې د چټکتیا په صورت کې د ملکي وګړو د خوندیتوب غوښتنه کړې.
پېډرسن په یوه خبرپاڼه کې وویل:« په څرګنده توګه د ټولو اړخونو څخه د زغم او د نړۍوال قانون سره سم د ملکي وګړو خوندیتوب ته د بشپړ درناوي غوښتنه کوم.»
بل خوا بیا د سوریې د کورنیو چارو وزارت یوه دولتي تلویزون ته ویلي، چې ځینې "انفرادي سرغړونې" شوې دي؛ خو دوی د دې سر غړونو د بندولو لپاره کار کوي او د یاد وزارت چارواکو د دغو وژنو مسوولیت په غاړه نهدی اخیستی.