د طالبانو امربالمعروف وزارت: په تېرو شلو کلونو کې د ښځو له حقونو سیاسي استفاده شوې ده

ګل مراد زیاته کړې، چې د یادې جرګې د ترسره کولو پرېکړه یې د جمعې په ورځ د دواړو هېوادونو د سوداګرو په انلاین غونډه کې کړې ده.

هغه وویل، په نننۍ جرګه کې د سوداګرۍ او صنعایو خونې مشر محمد یونس مومند، د افغانستان - پاکستان سوداګرۍ ګډې خونې مشر نقیب الله صافی او میرزمان پوپل ترڅنګ نور قومي مشران ګډون کوي.

په تورخم کې د افغانستان انټرنشنل خبریال جواد شینواري ته په سیمه کې سرچینو ویلي، چې یاده جرګه به په د افغانستان له‌خوا د ۴۱کسیېزې ډلې له ګډون سره په تورخم کې ترسره شي.

سرچینې زیاته کړې، چې د پاکستان له لوري به د سوداګرو د ټولنې مشر معراج الدین او د ګمرکي مرسته کوونکو د ټولنې مشر مجیب شینواري په ګډون د اپريدیو او شینوارو قومي مشران برخه اخلي.

ویل کېږي، چې دواړو لوري تورخم ته رسېدلي دي او په څو شېبو کې به جرګه پیل شي او په دغه جرګه کې پوځي او دولتي کارکوونکي حضور نلري.

تر دې وړاندې د فبروري پر ۲۴مه او د مارچ پر ۳مه شوې خبرې ناکامې شوې، چې وروسته پهډیورنډ کرښه کې د دواړو غاړو د ځواکونو ترمنځ نښتې هم شوې دي؛ خو دا ځل ترسره کېدونکې جرګه د ترینګلتیاو د کمولو او د ستونزې د حل لپاره یوه مهمه هڅه بلل کېږي.

د تورخم دروازه د فبرورۍ له ۲۱مې راهیسې تړلې ده، چې لامل یې پر ډیورنډ کرښه د دواړو هېوادونو ترمنځ د نوو تاسیساتو پر سر اختلافات دي.

د تورخم دروازه له تېرو څو ورځو د ترسره شویو مذاکراتو له ناکامۍ وروسته، لا هم د هر ډول تګ راتګ پر مخ تړلې ده، چې د دواړو غاړو سوداګرو او په دغه لار تلونکو ناروغانو، ښځو، ماشومانو او مساپرو ته یې ګڼې ستونزې راولاړې کړې دي.

یاد بنسټ وایي، چې د طالبانو د سختو بندیزونو له امله په رسنیو کې په ازاده توګه د ښځینه خبریالانو د فعالیت او کار مخه ډب شوې ده.

د بیان ازادۍ کور باور لري، چې د افغانستان په نږدې نیمایي ولایتونو کې اوس‌مهال هېڅ ښځینه خبریاله کار نه کوي.

د خبریالانو د ملاتړ دغه بنسټ زیاتوي، چې طالبانو پر ښځینه خبریالانو سخت محدودیتونه لګولي؛ هغوی یې تر وېرې او ځپنې لاندې راوستې دي.

راپور کې راغلي، چې په تېرو درېیو کلونو کې ګڼ شمېر ښځینه خبریالانې نیول شوې، شکنجه شوې او چوپتیا ته اړ اېستل شوې دي.

د یاد بنسټ په وینا، اوس‌مهال ښځینه خبریالانې له اقتصادي ستونزو، رواني فشارونو او وېرې سره مبارزه کوي.

سره له دې د بیان ازادۍ کور ټینګار کوي، چې د سختو شرایطو سره، سره ګڼ شمېر افغان ښځینه خبریالانې لا هم له هېواده بهر خپل فعالیت ته دوام ورکوي او د هېواد دننه له خپلو همکارانو سره ولاړې دي.

طالبانو په خپله واکمنۍ کې رسنۍ تر سختو محدودیتونو او بندیزونو لاندې راوستې دي.

د دوی د واکمنۍ له پیله لسګونه رسنۍ تړل شوې او سلګونه خبریالان اړ شوي، چې هېواد پرېږدي.

طالبانو سانسور ته زور ورکړی او د معلوماتو ته پر لاسرسي یې کلک بندیزونه لګولي.

دا مهال یو شمېر خبریالان د طالبانو په زندانونو کې هم بندیان دي.

د راپورونو له مخې، په کابل کې فعاله رسنۍ په ازاده توګه سیاسي خپرونې او خبرونه نشي خپرولای.

په یو شمېر رسنیو کې طالبانو خپل کسان ګومارلي او د هغوی تر څار او سانسور وروسته رسنۍ خپلې خپرونې خپروي.

له تېرو درې اونیو راهیسې په کابل کې طالبانو پرېکړه کړې وه، چې په رسنیو کې سیاسي بحثونه بند کړي؛ خو تېره اونۍ یې په مشروط ډول د بیا پیلېدو اجازه ورکړې او ورته یې په ډاګه ویلي، چې کېدونکي سیاسي خپرونو کې باید د طالبانو په ملاتړ بحثونه وشي.

د طالبانو له لوري له ګواښ سره مخ یو شمېر هغه افغان خبریالان چې ګاونډیو هېوادونو پاکستان او ایران ته کډوال شوي له سختو امنیتي، اقتصادي او رواني ستونزو سره مخ دي.

په دغو هېوادونو کې مېشت افغان خبریالان افغانستان ته د اېستل کېدو د ګواښ تر څنګ له نامعلوم برخلیک سره هم مخ دي.

یوناما ویلي، چې په افغانستان کې د دغه سازمان مشره روزا اوتنبایوا به هم د امنیت شورا په یاده ناسته کې ګډون کوي او د افغانستان د اوسني امنیتي وضعیت په تړاو به په خپله وینا کې معلومات هم شریک کړي.

د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې داسې مهال د افغانستان پر امنیتي وضعیت ناسته کېږي، چې تازه یاد سازمان خبر ورکړی چې په افغانستان کې یو شمېر ترهګرو ډلو خوندي پناه ځایونه ترلاسه کړي دي.

د ملګرو ملتونو په وروستي راپور کې اندېښنه څرګنده شوې، چې د القاعده شبکې، پاکستاني طالبانو او ختیځ ترکستان د وسله‌والې ډلې تر څنګ یو شمېر نورو ترهګرو ډلو ته طالبانو پناه ځایونه ورکړي دي.

په ورته وخت کې د‌ پاکستان حکومت هم اندېښنه څرګنده کړې، چې د افغانستان له خاورې ورته امنیتي ګواښونه پېښ دي.

پاکستان ادعا لري، چې افغان طالبانو تر خپل واک لاندې «ټي‌ټي‌پي» ته پناه ځایونه ورکړي او له هغې ځایه د دوی په خاوره کې ترهګریز بریدونه پلانوي؛ خو طالبانو بیا دغه ادعاوې رد کړې دي.

د طالبانو ویاند او بېلابېلو غړو یې په وار وار په خپلو څرګندونو کې ډاد ورکړی، چې د افغانستان خاوره به د هېڅ ګاونډي او نورو بهرنیو هېوادونو پر ضد نه کاروي؛ خو د ملګرو ملتونو وروستي راپور د طالبانو دغه څرګندونې دروغجنې ثابتې کړې دي.

هم‌مهاله د افغانستان د پخواني جمهوري نظام یو شمېر لوړپوړو چارواکو هم اندېښنې څرګندې کړې، چې طالبانو د القاعده په ګډون له یو شمېر نورو ترهګرو سره لاسونه یو ځای کړي‌ او په خپله خاوره کې یې دغو ترهګرو ته پناه ځایونه ورکړي، چې نړۍوال امنیت ته جدي ګواښ ګڼل کېدای شي.

دغې شبکې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره لیکلی:« موږ د طالبانو په رژیم کې د زده‌کړو، کار او ازادۍ غوښتنه نه کوو؛ ځکه دا نظام مشروع نه دی او بنسټ یې په بدمرغۍ، تبعیض او ظلم ولاړ دی. زموږ هیله د یوه مشروع، ټولګډونه او د عادلانه نظام رامنځته کول دي.»

خبرپاڼه زیاتوي، طالبان یوازې د ښځو دښمنان نه دي؛ بلکې دوی د افغانستان ټول خلک یرغمل کړي دي.

د خبرپاڼې له مخې؛ جبري کډوالي زیاته شوې، مېلیونونه کورنۍ د فقر او لوږې سره مخ دي، د بیان ازادي تر پښو لاندې شوې او هېواد په یو لوی سرخلاصي زندان بدل شوی دی.

د ښځو د حقونو دغه شبکه وایي، دغه وضعیت د طالبانو د حکومت او د هغوی د جنایتونو په وړاندې د نړۍوالې ټولنې د چوپتیا مستقیمه پایله ده.

دوی له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې هیڅ هېواد باید داسې رژیم په رسمیت ونه پېژني، چې ښځې یې له بنسټیزو بشري حقونو بې برخې کړې وي. طالبان باید په بشپړ ډول سیاسي او اقتصادي انزوا ته واچول شي او له هر ډول نړۍوال سفر او تعامل څخه دې ډډه وشي.

یادې شبکې په نړۍوالو محکمو غږ کړی، چې د طالبانو مشران باید د هغوی د بشریت ضد جنایتونو په له امله محاکمه شي.
د افغانستان د ښځو سیاسي مشارکت شبکې مشرې ترنم سیدي افغانستان انټرنشنل پښتو سره په خبرو کې وویل، افغان ښځې د شته ګواښونو سره، سره د خپلو حقونو لپاره مبارزې ته دوام ورکوي.

هغه وایي:« دغه ورځ زموږ لپاره یو فرصت دی، چې پر طالبانو او د هغوی په ملاتړو فشار زیات کړو.»

سږکال د ښځو نړۍواله ورځ په داسې حال کې نمانځل کېږي، چې نږدې څلور کاله کېږي په افغانستان کې طالبانو د افغان مېرمنو بنسټیز حقونه تر پښو لاندې کړي دي.

طالبانو په افغانستان کې د واک ترلاسه کولو ورسته پر ښځو یو لړ بندېزونو ولګول، نجونې یې له زده‌کړو محرومې کړې او ښځې یې له سیاسي ګډون او ان په ځینو مواردو کې له اقتصادي فعالیتونو هم منع کړې او پر نجونو یې د شپږم ټولګي پورته د ښونځیو او پوهنتونونو ټولې دروازې وتړلې.

د طالبانو د یاد وزارت مرستیال ویاند حافظ ضیا احمد ویلي، چې متقي به په دغه سفر کې د عمان هېواد د بهرنیو چارو وزیر سربېره له بېلابېلو دولتي چارواکو او سیاست‌والو سره وګوري. هغه د دغه سفر موخه له یاد هېواد سره د طالبانو د سیاسي او اقتصادي اړیکو پراختیا بللې ده.

حافظ ضیا احمد همدا راز زیاته کړې، چې ښاغلی متقي به په دغه سفر کې له عمان هېواد سره د اړیکو پر پراختیا هم خبرې اترې وکړي.

سره له دې چې د طالبانو لوړپوړي غړي او وزیران د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د سفرونو د بندیزونو په نوملړ کې هم شامل دي؛ خو لا څرګنده نه ده چې متقي ته د دغه سفر معافیت ورکړل شوی که نه.

تر دې دمخه امیرخان متقي د روان زېږدیز کال په جنورۍ میاشت کې متحده عربي اماراتو ته هم سفر کړی او هلته یې د هندوستان د بهرنیو چارو له مرستیال وزیر سره کتلي وو.

متقي په یاده ناسته کې د طالبانو او هند ترمنځ هم پر سیاسي او اقتصادي همکارۍ ټینګار کړی و.

طالبانو په دې وروستیو کې له ځینو عربي هېوادونو سره اړیکې خوږې کړې دي او څه موده مخکې د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني هم دویم ځل لپاره متحده عربي اماراتو ته د سفر په لړ کې د یاد هېواد له ولسمشر سره کتلي و.