ذبیح الله مجاهد: په افغانستان کې پاتې امریکایي وسلې او پوځي تجهیزات د طالبانو ملکیت دی

له افغانستان څخه د امریکایي ځواکونو د بې مسوولیته وتو په تړاو په ناندریو کې تازه د یکشنبې په ورځ دغه امریکایي سناتور ویلي، اندېښمن دی که امریکا پر اوکراین پوځي او استخباراتي مرستې بندې کړي؛ نو دا چاره به له افغانستانه د امریکایي ځواکونو تر وتلو هم بدتره تمامه شي.

نوموړي وویل: «موخه دا ده، چې د اوکراین جګړه په درناوي او عدالت پای ته ورسېږي. زه پوهېږم چې زېلنسکي په سپینه ماڼۍ کې ښه عمل ونه کړ؛ خو اوس موږ په دې حالت کې یو.»

لیندسي ګراهام همدا راز زیاته کړه: «زه فکر نه کوم، چې ولسمشر ټرمپ به دا کار وکړي؛ خو تر هغې چې اوربند نه وي شوی، زه باور لرم چې موږ باید اوکراین ته لازمي وسلې او استخباراتي معلومات ورکړو؛ تر څو وکولای شي خپل ځان څخه دفاع وکړي».

دغه څرګندونې وروسته له هغې وشوې، چې ډونالډ ټرمپ اعلان وکړ د اوکراین لپاره استخباراتي او پوځي مرستې ځکه ځنډوي؛ تر څو کېیف د سولې هوکړې ته اړ کړي.

ګراهام د افغانستان یادونه وکړه او د اګست ۲۰۲۱ کې د امریکایي ځواکونو له وتلو سره یې پرتله کړ، چې «پکې ۱۳ امریکايي سرتېرو د وژل کېدو تر څنګ ۴۵ نور ټپیان شول او ۱۷۰ تنه افغان ولسي وګړي» هم پکې ووژل شول.

د ټرمپ او زېلنسکي ترمنځ په سپینه ماڼۍ کې تر لفظي ناندریو وروسته اوس د امریکایي او افغان سیاست‌والو تر څنګ لوېدیځوال د اوکراین برخلیک له افغانستان سره پرتله کوي. اندېښنې دا د‌ي، چې متحده ایالات که خپل متحدین همداسې په سپین میدان پرېږدي؛ نو د دغه هېواد نړۍوال باور ته لوی زیان اړولی شي.

امریکا سناتور ګراهام همدا راز وویل: «زه به راتلونکې اونۍ د روسیې د بانکي او انرژۍ برخو پر ضد بندیزونه په تړاو هم وړاندیزونه وکړم؛ تر څو هغوی هم اړ شي د سولې خبرو ته کېني. که روسیه د اوربند له خبرو اترو سره همکاري ونه کړي، باید سخت بندیزونه پرې ولګوو».

دغه څرګندونې وروسته له هغې وشوې، چې ډونالډ ټرمپ روسیې ته خبرداری ورکړ؛ که د سولې هوکړه ونه شي، نو سخت اقتصادي بندیزونه به پرې ولګوي.

ټرمپ په خپله خواله رسنۍ تروټ سوشال کې لیکلي: «مخکې له دې چې ناوخته شي، روسیې ته وایم چې ژر تر ژره د سولې خبرو ته کېني».

دا په داسې حال کې ده، چې (د فبرورۍ په ۲۸مه) د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلنسکي له ټرمپ سره په سپینه ماڼۍ کې ملاقات وکړ؛ خو دغه لیدنه په لفظي شخړه پای ته ورسېده.

ټرمپ زېلنسکي تورن کړ، چې "د درېمې نړۍوالې جګړې لوبه" کوي او زیاته یې کړه: "ستا پرېکړې زموږ هغه هېواد ته بې احترامي ده، چې تر ډېره یې له تا ملاتړ کړی." 

تمه وه، چې دغه لیدنه به د اوکراین د نادره کانونو په اړه یوې هوکړې سره پای ته ورسېږي؛ خو داسې ونه شول.

زېلنسکي له دې لیدنې وروسته وویل: «اوس وخت دی، چې حالات سم کړو. موږ غواړو راتلونکي کې له امریکا سره رغنده همکاري وکړو».

نوموړي ټینګار وکړ، چې د سولې لپاره د ټرمپ تر مشرۍ لاندې کار ته چمتو دی.

زېلنسکي زیاته کړه: «اوکراین ژمن دی، چې د سولې او امنیت لپاره له خپلو نړۍوالو شریکانو سره ګډ کار وکړي.»

سره له دې چې ښاروالۍ په بازارونو کې د توکو د نرخونو د کنټرول او څارنې مسوولیت لري، تازه یې په دې برخه کې د طالبانو د امربالمعروف وزارت محتسبین هم همکاران شوي دي.

د طالبانو یاد وزارت خپلو محتسبانو ته امر کړی، چې په روژې په میاشتې کې دې په بازارونو کې وګرځي او د خوراکي توکو ترڅنګ دې باید پر سوداګریزو چارو هم څارنه ترسره کړي.

محتسبانو ته امر شوی، چې په بازارونو کې د احتکار مخنیوی وکړي؛ څو د توکو د لوړو او ټیټو بیو څخه مخنېوی وکړي.

تر دې مخکې د طالبانو د سوداګرۍ او صنایعو وزیر هم خپلو ولایتي رییسانو ته امر کړی و، چې په روژې میاشت کې دې په بازارونو وګرځي او د توکو نرخونه دې کنټرول کړي.

خو نیوکې دا دي، چې د توکو له بیو څخه څارنه د ښاروالیو مسوولیتونو کې راځي او د طالبانو بېلابېلو ادارو له لوري دغه ډول څارنې د هټۍوالو تر څنګ سوداګر له ستونزو سره مخ کولای شي. باورونه دا دي، چې د طالبانو په داخلي جوړښت کې ادارې د یو بل مسوولیتونو ته ارزښت نه ورکوي او د امربالمعروف ډله بیا د امنیتي چارو څخه نیولې، په دیني، سوداګریزو، اقتصادي او ان سیاسي مسایلو تر څنګ په بېلابېلو برخو کې پراخه مداخله لري.

د یاد وزارت په خپاره شوي پېغام کې وړاندې راغلي، چې محتسبان باید په دې کار سره خپل دیني مسوولیت هم ادا کړي.

محتسبانو ته طالبانو همدا راز سپارښتنه کړې، چې په عامه توګه له روژه خوړونکو سره دې قانوني چلند هم وکړي.

په دغو سپارښتنو کې راغلي، چې د امربالمعروف کارکوونکي باید د هغو ځایونو څخه جدي څارنه وکړي چې روژې ته پکې سپکاوی کېږي.

د طالبانو د امربالمعروف وزارت کارکوونکي پر ښځو د بندیزونو په برخه کې هم خورا فعال دي او د خپلې سختدریځې مفکورې له مخې یې د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې د خپل مشر ملا هبت الله فرمانونو پر پلي کېدو جدي اقدامات کړي‌ دي.

افغانستان انټرنشنل ته په رسېدلو ویډیوګانو کې ښکار‌ي، چې د امربالمعروف وزارت د خپل مشر هغه حکم له مخې ټکسي موټر چلوونکي په څپېړو وهي او ځوروي یې چې له محرم پرته یې ښځینه سورلۍ کېنولې وې.

دغه محتسبان په بازارونو کې په دوکانونو ګرځي او حتی ښځینه د توکو اخیستلو پر مهال د نارینه دوکاندارانو سره له خبرو کولو منع کوي‌ او شړي یې.

د طالبانو دننه د بېلابېلو ادارو غړي هم د دغه ډلې د امربالمعروف کارکوونکو څخه پوزې ته راغلي او ان د خپلې ډلې له وسله‌والو څخه هم دوی پوښتنې ګروېږنې کوي.

د طالبانو دننه هم د یادو محتسبانو څخه کرکه شتون لري او ورته ورکړل شوي ډېر واکونه یې ځانونو ته یو لوی سرخوږی ګڼي.

د طالبانو د دغه وزارت وزیر خالد حنفي یو له هغو کسانو دی، چې په خورا افراطي توګه د ملا هبت الله د فرمانونو له پلي کېدو څخه ملاتړ کوي او د طالبانو د کابینې یو شمېر غړي‌ هم بیا له دغه وزیر ژور اختلافات لري.

د طالبانو مشر د امربالمعروف متحسبانو ته پراخ واکونه ورکړي او له همدې کبله د طالبانو پر ډېری برخو څارونکي ګڼل کېږي.

د مرکز پارون یو شمېر اوسېدونکي هم نیوکه کوي، چې هلته دغه کوچني ښار ته نږدې سیمو کې هم د ټلېفوني اړیکو لپاره د مخابراتي شبکو پوښښ نشته، چې دوی یې د اړیکو په برخه کې له ستونزو سره مخ کړي دي.

له کونړه نورستان ته پر ورتلونکې لار هم په ډېرو سیمو کې مخابراتي شبکې خپل پوښښ نه لري.

د قیام الدین په نوم یو ځایي اوسېدونکی وایي، هر وخت چې د کونړـ نورستان پر لویې لارې سفر کوي؛ نو د مخابراتي شبکو د نشتوالي له کبله یې له کورنۍ سره په اړیکو کې خنډ رامنځته کېږي. هغه وویل:« زموږ خوا ته د شبکې ډېر زیات احتیاج دی. زموږ غوښتنه دا ده، چې دلته د شبکو فعالیت ډېر شي».

د فتاح الرحمان په نوم د پارون یو اوسېدونکی هم د مخابراتي شبکو د فعالیتونو له کموالي سرټکوي او ترې غواړي، چې دغه ولایت ته خپل فعالیتونه پراخ کړي.

هغه زیاته کړه: «که څه هم نورستان کې دوه شبکې موجودې دي؛ خو هغه هم سمې کار نه کوي».

نورستان کې د طالبانو والي زین العابدین عابد رسنیو سره په خبرو کې دغه ستونزه منلې؛ خو د مخابراتي شبکو د «۱۷نویو مخابراتي انتنونو» د جوړېدو خبر یې هم ورکړی دی.

هغه ویلي، چې د اتصالات مخابراتي شبکې هم په دې وروستیو کې دغه ولایت ته خپل فعالیتونه غځولي او د نویو مخابراتي انتنونو په جوړېدو سره به د نورستانیانو د مخابراتي اړیکو ستونزه حل شي.
د ښاغلي زین العابدین په خبره: «سږ کال ۱۷ پایې منظورې شوې، پر ۱۱ پایو عملا کار روان دی او شپږ پایو لپاره مو د ځایونو انتخابولو کار پیل کړی دی».

هغه ویلي، چې ځینو مخابراتي شبکو ته یې بلنه ورکړې؛ څو یاد ولایت ته خپل خدمتونه وغځوي.

نورستانیان همدا راز نیوکې لري، چې به دغه ولایت کې یوازې دوه مخابراتي شبکې خورا محدود فعالیتونه لري او د «ټري جي یا درېیم نسل انټرنېت» په نوم خدمتونه یې هم په نشت حساب دي.

نورستان د هېواد په کچه یو له هغو ولایتونو ګڼل کېږي، چې د پخواني جمهوري نظام پر مهال هم ورته چندان پاملرنه نه وه شوې او اوس نیوکه دا ده چې طالبانو هم له پامه غورځولی دی. ځايي اوسېدونکي نیوکې لري، چې په تېرو لسیزو کې هم پر کابل واکمنو رژیمونو ورته لازمې پاملرنې نه دي کړي.

نورستان د هېواد ملي پارک په توګه هم نومول شوی؛ خو ورته غځېدلې لاره خورا کنډ و کپر ده، چې له کبله یې سېلانیان دغه ولایت ته د ورتګ لپاره زړه نه ښه کوي.

باورونه دا دي، که له کونړه نورستان ته غځېدلې لاره په اساسي توګه ورغول شي او په یاد ولایت کې د سېلانیانو لپاره اسانتیاوې برابرې شي؛ نو د سېلانیانو په ورتګ سره به د ځایي اوسېدونکو په روزګار او اقتصادي ژوند کې د پام وړ بدلونونه رامنځته شي.

دغو مېرمنو د ښځو د نړۍوالې ورځې په مناسبت وویل، چې په افغانستان کې ښځې د خپل ژوند له یوه تر ټولو تور تاریخي دور څخه تېرېږي.

د افغان ښځو د همغږۍ بنسټ غړې یاسمین نبي زاده افغانستان انټرنشنل - پښتو سره په خبرو کې وویل: «موږ، افغان مېرمنې اعلان کوو، چې هېڅکله به تسلیم نه شو! موږ د ژوند، زده کړې، کار او د ځان بسیاینې د حق لپاره مبارزه کوو او له نړۍوالې ټولنې غوښتنه کوو، چې د طالبانو د ظلم په وړاندې چوپه خوله پاتې نه شي».

یادو مېرمنو په افغانستان کې د طالبانو د رژيم د ړنګېدو او په د ډېموګراتيک حکومت د جوړېدو غوښتنه وکړه.

د دوی په وینا، داسې نظام باید رامنځته شي چې د عدالت، اساسي ازادیو او د جنسیت برابرۍ ته ژمن وي او د طالبانو له رانسکورېدو وروسته په ټولو اقتصادي او ټولنیزو برخو کې د ښځو د کار حق باید تامین شي.

دوی دغه راز زیاتوي، چې ټول ښوونځي او پوهنتونونه باید له تبعیض پرته د نجونو پر مخ پرانیستل شي.

د یاد بنسټ یوې بلې غړې فریده راقي صوفي زاده په افغانستان کې د ښځو د وضعیت په اړه افغانستان انټرنشنل - پښتو سره په خبرو کې وویل: «ښځې او نجونې ښوونځيو او پوهنتونونو ته له تلو منع شوي، په زرګونو ښځې له دندو ګوښه شوي او د ښځو لاريونونه په بې رحمانه ډول ځپل شوي، نيول شوي، شکنجه شوي، جبري اعترافونه او جنسي تيري پرې شوي دي، خو بیا هم افغان مېرمنې د ازادۍ، برابرۍ، عدالت او ډېموکراسۍ لپاره مبارزې ته دوام ورکوي».

دغو مېرمنو په افغانستان کې د طالبانو له خوا د نیول شویو افغان ښځو او مدني فعالانو د ژر تر ژره خوشې کېدو غوښتنه وکړه.

د دوی په وینا، د ښځو له اساسي حقونو څخه انکار د افغانستان راتلونکې تباه کوي او هېڅ هېواد د ښځو له شتون او مشارکت پرته ثبات او پرمختګ نشي کولای.

یادو مېرمنو له نړۍوالې ټولنې او د بشري حقونو له سازمانونو غوښتنه وکړه، چې د افغان مېرمنو خوندیتوب ته لومړیتوب ورکړي.

د طالبانو د بیا واکمنېدو سره په افغانستان دغې ډلې په ښځو سخت قوانین وضع کړي، د دوی پر وړاندې یې د زده کړو دروازې تړلي، د کار او سیاسي ګډون مخه یې نیولې او همدا ډول د تفریح او سفر په برخه کې پرې سخت محدودیتونه وضع شوي دي.

د طالبانو دغه چاره په کور دننه او په نړۍواله کچه له سختو غبرګونو سره مخ شوې، خو دغو غبرګونو د طالبانو دریځ نرم نشو کړی.

د یزد ولایت د کډوالۍ د څانګې عمومي رییس محمد جواد برزګر د یکشنبې په ورځ، د کب په ۱۹مه وویل چې ایران ته د استوګنې له اسنادو پرته د کډوالو ننوتل بند دي او امنیتي ځواکونه شپه او ورځ بې اسناده کډوال نیسي او کمپونو ته یې سپاري.

د ایران دغه سیمه ییز چارواکي وویل چې د استوګنې اسنادو پرته د کډوالو د نیولو او شړلو له زیاتوالي سره سره، یزد ولایت لاهم د نویو کډوالو د راتګ شاهد دی. هغه زیاته کړه، چې د شړل شویو کډوالو د ګوتو د نښو او بایومیټریک پروسه اوس مهال روانه ده، او د دوی هویت به د پېژندلو وړ وي حتا که د دوی نومونه بدل شي.

محمد جواد برزګر ومنله چې ځینې کډوال د دوی د هویت له تایید وروسته ایران ته له ننوتلو منع شوي دي او دا پلان په جدي توګه پلي کیږي.

هغه وويل، ځينې قانوني محدوديتونه د هغو کډوالو د شړلو مخه نيسي چې د ايراني هويت اسناد لري.

دا په داسې حال کې ده چې د ایران د کورنیو چارو وزارت د کډوالو د مرکز مشر نادر یار احمدي نن اعلان وکړ چې د افغان کډوالو له شپږو کټګوریو پرته چې په صادرو شویو لارښودونو کې تشریح شوي، پاتې نور کډوال به په ایران کې د اوسیدو اجازه ونه لري.