نیوزویک جاپان: اویغور جنګیالي د چین او طالبانو له تودو اړیکو اندېښمن دي

طالبانو د پنجشنبې په ورځ، د کب پر ۲۳ مه په یوه اعلامیه کې پاکستان ته په دې خبره ټینګار کړی چې د « غیرمسوولانه څرګندونو پرځای» د خپلو داخلي امنیتي ننګونو حل ته پام وکړي.

اعلامیه وايي، « له پاکستاني لوري غواړو چې د داسې غیر مسوولانه څرګندونو پر ځای د خپلو امنیتي او کورنیو ستونزو اواري ته ځیر شي».

په اعلامیه کې په ټینګار سره ویل شوي چې د بلوڅ اپوزیسیون هیڅ غړی په افغانستان کې نشته او نه هم دوی کله له طالبانو سره کومه اړیکه لرلې ده.

اعلامیه زیاتوي، « هیڅ بلوڅ مخالف په افغانستان کې نشته او نه یې کله هم له اسلامي امارت سره اړیکې لرلې دي».

دغه برید چې د بلوچستان په بولان ایالت کې د مساپرو پر یوه اورګاډي جعفر ایکسپریس شوی، پاکستان یوځل بیا د بلوڅ بیلتونپالو د فعالیت له اړخه اندېښمن کړی.

طالبانو د بې ګناه خلکو د وژل کېدو په اړه خواشيني څرګنده کړې او ویلي یې دي، چې د سیاسي موخو لپاره د ملکي وګړو قرباني کول «د توجیه وړ»نه دي.

طالبانو په دې اعلامیه کې د بلوڅ جنګیالیو لپاره د بلوڅ اپوزیسیون اصطلاح کارولې ده.

پرون د پاکستان پوځ ویاند احمدشریف چوهدري ادعا کړې، چې د برمته‌ شویو کسانو د نیول‌کېدو دغه پلان په افغانستان کې د بلوڅ بېلتون‌غوښتونکو له‌خوا جوړ او هدایت شوی دی.

هغه ویلي و، چې «بریدګر د تصفیوي عملیاتو پرمهال د سټلایټ ټېلیقون له لارې په افغانستان کې له خپلو پلان‌جوړوونکو او هدایت‌کوونکو سره په اړیکه کې وو.»

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند شفقت علي خان هم نن د یوې خبري ناستې پر مهال ویل، چې په بلوچستان کې پر جعفر اکسپریس اورګاډي برید کې هند لاس درلود او بریدګر د برید پرمهال په افغانستان کې له خپلو ملګرو سره هم په اړېکه کې وو.

د بلوڅ ازادۍ پوځ د سې شنبې په ورځ له کوټې څخه پېښور ته تلونکي اورګاډي باندې برید وکړ او له څلور سوه زیات مساپر یې یرغمل کړل.

د طالبانو ټولګټو وزارت د پنجشنبې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د یوه جرمني شرکت مشر دوکتور محمد درخشان د دوی له وزیر محمدعیسی ثاني سره د کانونو په بدل کې د سړکونو د رغولو په اړه خبرې کړې دي.

د طالبانو دغه وزارت وايي، دوی دامهال د غور – هرات او بادغیس – فاریاب سړکونو د رغولو پلان لري.

طالبان په پرله پسې توګه د سړکونو د رغېدو خبرونه ورکوی خو لا هم د افغانستان لويې لارې د پخوا په څېر ویجاړې او نژدې هره ورځ پرې مرګونې ترافيکي پيښې کیږي.

ددغه شرکت او د کانونو د ورکړې او سړک رغونه کې د پانګونې په تړاو نور معلومات نه دي ورکړل شوي.

واک ته د دغه ډلې له رسېدو را وروسته دوی له یو شمېر بهرنيو شرکتونو په خاص ډول چینايانو سره د کانونو د کېندونو او استخراج په برخه کې ډېر قراردادونه کړي.

هغه پر اېکس پاڼه کاږلي:« کله چې د هېواد یو سیاسي ګوند د ترهګرو ژبه کاروي او په سخت وخت کې د هېواد د ساتونکو د ملاتړ پر ځای د واک څخه د بې برخې کېدو له امله په خواله رسنۍ کې مخالفه ژبه کاروي؛ نو باید له سیاسي ګټو هاخوا ملي یووالي وښیو.»

تر دې وړاندې د پاکستان د پوځ ویاند احمدشریف چوهدري هم ادعا کړې وه، چې د برمته‌ شویو کسانو د نیول‌ کېدو دغه پلان په افغانستان کې د بلوڅ بېلتون‌ غوښتونکو له‌خوا جوړ شوی و.

د هغه په ​​وینا:« بریدګر د تصفیوي عملیاتو پرمهال د سټلایټ ټېلیفون له لارې په افغانستان کې له خپلو پلان‌ جوړوونکو او هدایت‌ کوونکو سره په اړیکه کې وو.»
د پاکستان پوځ بېګا خبر ورکړ، چې په بولان کې یې د بلوځ بېلتون‌پاله ډلې ټول بریدګر وژلي او دغه عملیات پای ته رسېدلي.

د پاکستان د پوځ په وینا، د دغو عملیاتو په پایله کې ۳۳ وسله‌وال وژل شوي او کوم برمته‌ شوي کس ته زیان نه دی اوښتی او د تصفیوي عملیاتو له پیلېدو مخکې د بلوڅ وسله‌والو له‌خوا ۲۱ مساپر وژل شوي وو.

دغه مالي مرسته د اېټالیا د پراختیايي همکاریو ادارې له لارې ترسره شوې او تمرکز یې پر هغو کسانو دی، چې افغانستان ته له ستنېدو وروسته مرستې ته اړتیا لري.

دغه مرسته داسې مهال ترسره شوې، چې ایران او پاکستان اعلان کړی چې په ۲۰۲۵ کال کې د افغان کډوالو د اېستل کېدو لپاره خپل پراخ پلانونه پلي کوي.

د بشري مرستو سازمانونه خبرداری ورکوي، چې دا ګام به د افغانستان پر پولو او هغو ولایتونو کې چې د بېرته ستنېدونکو شمېر پکې لوړ دی؛ بشري ناورین لا ډېر کړي.

د کډوالو نړۍوال سازمان د خبرپاڼې له مخې، دغه ۱۲ میاشتنۍ پروژه به د اسنادو نه لرونکو ستانه شویو افغانانو بشري، روغتیایي او د خوندیتوب اړتیاو ته رسېدنه وکړي چې تمه کېږی له ۲۵زره ډېرو زیانمنو کسانو سره به په کې مرسته هم وشي. 

خبرپاڼه زیاتوي، چې د اېټالیا دغه مرستې به له پاکستان او ایران څخه ستنېدونکو کډوالو ته په بېلابېلو اتو مرکزونو کې ووېشل شي.

د کډوالۍ نړۍوال سازمان ویلي، چې د دغه مرستو پر مت به دوی د راستنېدونکو کډوالو د معلوماتو خوندیتوب او ثبت سېسټم هم پیاوړی کړي.

په افغانستان کې کډوالۍ نړۍوال سازمان مشر میا پارک ویلي:« له اېټالیا سره زموږ دوامداره همکاري خورا ارزښتمنه او حیاتي ده. موږ په پر دغو مرستو د زرګونه بېرته راستنېدونکو افغانانو لاسنېوی وکړو».

هغه زیاته کړې، د اېټالیا د دغه مرستو پر مټ به وکولای شي چې د بېرته راستنېدونکو سره په بېړنیو او ننګوونکو حالاتو کې لازمې مرستې وکړي.

هغه زیاته کړې: « پر دغو مرستو به اسانتیاوې رامنځته کړو؛ څو د نورو کډوالیو او بې‌ځایه کېدو مخه ونیسو».

د کډوالۍ نړۍوال سازمان د شمېرو له مخې، په ۲۰۲۴ کال کې له ۱.۳ مېلیونه زیات افغانان هېواد ته ستانه شوي چې ۶۷ سلنه یې په زوره له بېلابېلو هېوادونو اېستل شوي دي.

دغه سازمان وایي، یوازې په ۲۰۲۴ کال کې یې له ۴۲۹ زره زیانمنو ستانه شویو کسانو ته بشري مرستې رسولې دي.

پاکستان (د مارچ تر ۳۱مې) په دغه هېواد کې ناقانونه افغان کډوالو او د ملګرو ملتونو سره ثبت کډوالو ته خبرداری ورکړی، چې له دغه هېواده ووځي.

په پلازمېنې اسلام اباد او بېلابېلو ښارونو کې د افغان کډوالو نیول کېدو پسې پولیسو کور په کور عملیات پیل کړي دي.

پاکستان او ایران یو له هغو هېوادونو دي، چې مېلیونونه کډوال پکې مېشت دي او په دې وروستیو کې یې د افغان کډوالو اېستل کېدو په موخه تر ټولو جدي تګارې پلي کړي دي.

د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو پر دغو دواړو هېوادونو غږ کړی، چې له افغان کډوالو سره دې له نرمۍ کار واخلي او له جبري اېستلو دې ډډه وکړي.

د هالي روډ په نامه یوې سکاټلنډۍ رسنۍ لیکلي، زهرا چې اصلاً د بامیانو ولایت ده او د هزاره قوم سره تړاو لري؛ هیله لري چې یوه ورځ د زړه جراحه شي.

هغې په کابل کې د طالبانو تر بیا واکمنیدو پورې زده‌کړې کولې؛ خو د دغه ډلې له لوري د ښوونخیو او پوهنتونونو د بندیزونو له کبله ترې زده‌کړې پاتې شوې وې.

هغه وایي، د طالبانو له لوري دغه ډول سخت محدودیتونه هغو خلکو ته هم خورا حیرانوونکي وو چې د دغه ډلې تر واکمنۍ لاندې یې تېر ځل هم ژوند کړی و.

د لېنډا نورګرو بنسټ د برېټانیایې او سکاټلنډ حکومتونو په مرسته دغو نجونو سره له خپل هېواده د وتلو په برخه کې مرسته کړې ده او اوس په بېلابېلو پوهنتونونو کې زده‌کړې کوي.

د زده‌کړو د سېسټم د توپیر له امله، دوی اړې شوې چې خپلې طبي زده‌کړې له سره پیل کړي او ځینې نجونې مجبورې شوې چې خپلو کورنیو، وروڼو، خویندو او ان خپل د ژوند له شریکانو څخه هم په بېلتانه کې ژوند وکړي.

که څه هم د لېنډا نورګرو بنسټ دغه پروګرام اوس پای ته رسېدلی؛ خو د بنسټ مشر جان نورګرو ویلي، نور داسې کوم پلان نه لري چې له مخې یې افغان زده‌کړیالانې سکاټلنډ ته راولي.

هغه زیاته کړې، له افغان نجونو سره هر مرسته کوونکي ته لازمې مشورې ورکولای شي.

په همدې حال کې زهرا هیله لري، چې نړۍواله ټولنه طالبان تر فشار لاندې وساتي.

هغې وویل:« مېلیونونه نجونې له زده‌کړو محرومې دي؛ که طالبان تر فشار لاندې رانشي، د دې نجونو راتلونکی به خراب شي».

د افغانستان د پارلمان پخوانۍ غړې فوزیه کوفي هم د سکاټلنډ پارلمان غونډه کې له نړۍوالو وغوښتل، چې افغان نجونو ته د زده‌کړو زمینه برابره کړي.

د سکاټلنډ لومړی وزیر جان سویني هم دغه افغان نجونې وستایلې او ویې ویل:« زده‌کړې په نړۍ کې د ازادۍ لپاره تر ټولو پیاوړې وسیله ده او زه ویاړم، چې د سکاټلنډ پوهنتونونو او د برېټانیا حکومت په همکارۍ دغه نجونې د بریالیتوب خوا ته روانې دي».

که څه هم د لېنډا نورګرو بنسټ نوی پلان نلري؛ خو جان نورګرو ټینګار وکړ چې دا مهمه ده چې برېټانیا او سکاټلنډ طالبان تر فشار لاندې وساتي، تر څو د افغان ښځو او نجونو حقونه له پامه ونه غورځول شي.

زهرا د زده‌کړو تر څنګ خپلو پخوانیو ټولګیوالو ته چې په افغانستان کې پاتې دي په انلاین توګه د انګلیسي ژبې درسونه ورکوي.

هغه وايي: «تر څو چې افغان نجونې او ښځې ازادې نشي، زه غلې نه شم پاتې کېدای.»