روغتیا نړیوال سازمان وايي افغانستان کې یې ۸۰% روغتیايي مرکزونه د بندېدو له خطر سره مخ دی

ولادیمیر پوتین شاوخوا دوه میاشتې وړاندې یو قانوني تعدیلي فرمان لاسلیک کړ، چې طالبانو ته د لنډمهالي معافیت زمینه برابروي، خو افغانستان انټرنشنل ته په مسکو کې سرچینو ویلي، چې د پوتین اندېښنې لاهم په بشپړ ډول نه دي لرې شوې.

د روان کال په لیندۍ میاشت کې د روسیې پارلمان د نوې لایحې د تصویب له لارې دې ته لاره پرانېسته چې طالبان د ترهګرو سازمانونو له نوملړه و اېستل شي. دغه لایحه د روسیې د مشرانو جرګې ۱۳ غړو پارلمان ته د تصویب لپاره وړاندې کړې وه.

ددغې لایحې ترتیبوونکي د روسیې د سنا غړي اندري کلیشاس، اندري یاتڅکسن، سوري فدوروف، واسیلي پیکاروف، اندري لوګووي او دیمیتري ویاتکین وو.

ددغې لایحې له مخې هغه سازمانونه او ډلې چې د روسیې د قانون له مخې د ترهګرو نوملړ کې شامل شوي دي، د لنډ وخت لپاره له دې نوملړه اېستل کېدای شي.

مسکو له دې وړاندې کابل ته یو جګپوړی پلاوی استولی و، چې د طالبانو له جګپوړو چارواکو سره پر دوه اړخیزو اړیکو او شته اندېښنو له نږدې خبرې اترې وکړي.

خو داسې ښکاري چې ددې لایحې له تصویب او د ولادیمیر پوتین له لاسلیک سره سره، لاهم مسکو د طالبانو په اړه دوه زړی دی.

د روسیې د بهرنیو چارو وزیر مرستیال اندري رودینکو تېره میاشت وویل، « دا پروسه وخت ته اړتیا لري او روسیه د طالبانو په رسمیت پېژندلو کې بیړه نه کوي».

د تصویب شوې لایحې او فرمان له مخې، که چیرې یو سازمان خپل ترهګریز فعالیتونه بند کړي، د لنډمهالي معافیت حق لري.

د روسیې لوی څارنوال باید محکمې ته شواهد وړاندې کړي، چې یو بندیز لرې شي.

اندري رودینکو انټرفاکس خبري اژانس ته وویل، « دا میکانیزم د طالبانو غورځنګ لپاره پلی کېږي، خو دا به یو څه وخت ونیسي».

د روسیې سترې محکمې د ۲۰۰۳ کال د فبرورۍ پر۱۴مه طالبان ترهګره ډله اعلان کړې وه.

که څه هم روسیه د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني، خو د مسکو سفارت یې دې ډلې ته سپارلی او له طالبانو سره دیپلوماتیک او اقتصادي اړیکي لري.

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د ۲۰۲۳ کال په جولای کې وویل، «باید دا واقعیت ومنو، چې طالبان اوس د افغانستان کنټرول په واک کې لري». هغه یاده ډله د ترهګرۍ پر ضد خپله متحده وبلله.

نن دوشنبه په تورخم کې د دروازې د پرانیستلو په موخه د افغان او پاکستاني سوداګرو او قومي مشرانو ترمنځ دجرګې د دویم پړاو غونډه ترسره شوه.

د دې جرګې د پښتونخوا له خوا یو غړی شاه خالد شینواری وايي، د جرګې دواړو لورو پر دریو مسلو خبرې وکړې، چې اوربند، د کار بندېدل او دریم ګام کې لار پرانیستل دي. نوموړی وایي، د طالبانو له خوا پر پوسته د کار بندېدو لپاره افغان لوري تر ماښام وخت غوښتی.

د افغان لوري د جرګې یو غړي د دې خبرو په تایید سره افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې دوی د جرګې پرېکړه د طالبانو د ننګرهار والي سره شریکوي.

نوموړی دا هم وايي، چې جرګې د اختر تر ۱۵مې له طالبانو د کار بندېدو غوښتنه کړې ده او تر هغه وروسته که هر څه پېښېږي بیا د جرګې مسوولیت نشته.

د پاکستان لوري د جرګې مشر سید جواد حسین کاظمي وايي، چې د جرګې د پرېکړې پر اساس به نن ماښام په تورخم کې د طالبانو او پاکستاني چارواکو ناسته کېږي او د شته ستونزو د دایمي حل لپاره به خبرې وکړي.

سید جواد جسین کاظمي زیاتوي چې تر دې لیدنې وروسته به د تورخم لاره د هر ډول تګ او راتګ پرمخ پرانیستل شي.

د تورخم دروازه له تېرو ۲۵ ورځو راهيسې د هر ډول تګ راتګ لپاره تړلې ده، چې دواړو غاړو ته یې مساپر او سوداګر له جدي ستونزو او سترو مالي زیانونو سره مخ کړي دي.

پاکستاني چارواکو د طالبانو له‌خوا د پوستو او تاسیساتو د جوړولو له امله دغه لار تړلې ده.

د دغې لارې له تړل کېدو وروسته د طالبانو او پاکستاني پوله ساتو ځواکونو تر منځ په پرله پسې ډول نښتې رامنځته شوې دي، چې داوړه لوري ته مرګژوبله رپوټونه ورکړل شوي دي.

خو عبدالمتین قانع د دوشنبې په ورځ په یوه رسمي خبرپاڼه کې د سراج الدین حقاني د استعفا راپورونه رد کړل.

ښاغلي قانع ټینګار وکړ، چې دا خبر ریښتیا نه دی او له رسنیو یې وغوښتل چې "د هغو تبلیغاتو له منعکس کولو ډډه وکړي چې له واقعیت لرې وي."

په خبرپاڼه کې راغلي چې د کورنیو چارو وزارت په رسمي ډول اعلان کوي، ​​چې د سراج الدین حقاني د استعفا اوازې دروغ دي او رسنۍ باید یوازې د حقایقو پر بنسټ راپور ورکړي.
تر دې مخکې په رسنیو کې د طالبانو د کورنیو چارو له وزارت د سراج الدین حقاني د استعفا په اړه خبرونه خپاره شوي وو.

یان لیپاوسکي د یکشنبې په ورځ وویل، « دا زموږ په ګټه ده چې زموږ شاوخوا سیمه د استبدادي رژیمونو تر واک لاندې رانشي. له همدې امله، موږ باید د دې ادارې د ساتنې لپاره د ګامونو اخیستلو په اړه خبرې وکړو».

د ټي انلاین جرمنۍ رسنۍ د رپوټ له مخې، د ازادې اروپا راډیو د سړې جګړې پر مهال تاسیس شوه، چې د شوروي اتحاد پروپاګند ته متقابل ځواب ووايي. دا مهال، د دې راډیو تمرکز په مستبدانه حکومت لرونکو هیوادونو لکه روسیه، چین او ایران دی.

دغې رسنۍ په پیل کې خپل فعالیت د جرمني په مونشن کې پیل کړ، خو له ۱۹۹۵ کال راهیسې یې مرکز د چک په پلازمېنه پراګ کې دی. دا راډیو په ۲۳ هیوادونو او ۲۷ ژبو خپرونې کوي او هره اونۍ یې۵۰ میلیونه خلک اوري.

۱۷۰۰ ژورنالیستان، چې ډېری یې خپلواک خبریالان دي، د دې رسنۍ لپاره کار کوي.

د چک د بهرنیو چارو وزیر جدي خبرداری ورکړی چې که دغه راډیو یوځل بنده شي، بېرته پرانېستل به یې اسانه نه وي.

لیپاوسکي وویل، «له سپینې روسیې تر ایران او له روسیې تر افغانستان پورې ازادۍ راډیو او امریکا غږ د هغو کسانو لپاره چې تر ظلم لاندې ژوند کوي د معلوماتو ترلاسه کولو څو پاتې سرچینې دي. د دغو تمځایونو تړل به زموږ ټولو لپاره چې په ډیموکراسۍ باور لري،یو زیان وي».

ټرمپ د «افراطي پروپاګند» ضد

ټرمپ د جمعې په ورځ یو فرمان لاسلیک کړ، چې د متحده ایالاتو د نړیوالو رسنیو ادارې (USAGM) بودجه په پراخه کچه کموي. سپینې ماڼۍ وویل، دا پرېکړه به دا باوري کړي چې « د امریکا مالیه ورکوونکي نور د افراطي پروپاګند لپاره پیسې ور کولو ته اړ نه شي».

په فرمان کې راغلي چې دا اداره د « د فدرالي بیوروکراسۍ هغه عنصر دی، چې ولسمشر یې غیر ضروري بولي».

سره له دې چې دا رسنۍ د امریکا له حکومتي بودجې تمویلېدې، خو بیا یې هم خپلواکي ساتلې وه.

دا خپلواکي د ټرمپ لپاره د نارضایتۍ لامل شوې وه، ځکه هغه د خپلې لومړۍ واکمنۍ پر مهال غوښتل، چې دا رسنۍ د ده سیاستونه وستایي.

د ټرمپ د لومړۍ دورې پر مهال نوموړي هڅه وکړه چې د حکومت له خوا تمویلېدونکې رسنۍ د خپلې اجنډا ملاتړ ته اړ باسي.

ایا اروپایي اتحادیه به دازادۍ راډیو مالي ملاتړ وکړي؟

د چک حکومت له اروپایي اتحادیې سره خبرې پیل کړې، چې دا راډیو د اروپایي تمویل له لارې وساتل شي، خو تراوسه اروپايي هېوادونو ددې راډیو د خوندیتابه په اړه څرګندونې نه دي کړې.

شنونکي او ددې راډیو سمبالوونکي وايي، د دیموکراسۍ لپاره د ازادو رسنیو رول حیاتي ګڼل کیږي او دازادې اروپا راډیو بندیدل به د ازادو معلوماتو پر وړاندې یو لوی ګواښ وي.

د چک د پارلمان غړې دانوشي نیرودوا هم ویلي چې دا موضوع به د اروپایي پارلمان په غونډه کې راپورته کړي.

د هغه په وینا، دغه فشار نه یوازې د طالبانو په کورني سیاستونو کې؛ بلکې په نړۍواله کچه هم د رژیم پالیسي او تګلارې جوړوي.

هغه پر اېکس پاڼه کاږلي، چې دغه وضعیت د طالبانو د سخت دریځه ایدیالوژۍ عملي اړخ په برخه کې د یو حکومت او نړۍوالې ټولنې سره د تعامل اړوندې هڅې لا پېچلې کوي.

هغه زیاته کړې، دغه بېلابېل اړخونه له یو بل سره په ټکر کې دي او یوې داسې تګلارې ته اړتیا لري چې دواړه اړخونه په کې ځای ولري.

ښاغلی جلالي وړاندې ویلي، چې په اوسنیو حالاتو کې د طالبانو رژیم د واک د جوړښت له مخې د یوه ځانګړي پېچلي حالت سره مخ دی.

هغه وایي، کندهار چې د طالبانو د مشر ځای دی او کابل چې د دغې ادارې مرکز دی؛ د واک په وېش کې ځانګړي رولونه لري.

هغه کاږلي، چې د دغه ښارونو ترمنځ د سیاسي قدرت وېش د طالبانو لپاره یوه ستره ننګونه جوړوي.

هغه کاږي:« کندهار د طالبانو په سخت دریځه رهبرۍ تمرکز لري، چې د دوی د اېډیالوژۍ سره سمه ده؛ په داسې حال کې چې کابل د دولتي ادارې چارې پرمخ وړي.»

د هغه په خبره، د یو داسې جوړښت ترمنځ د سیاسي تعادل ټینګول یوه لویه ستونزه ده.

هغه زیاته کړې، چې د طالبانو مشر « ملاهبت الله» تر اوسه پورې توانېدلی چې د هر ډول اختلافونو پر وړاندي مبارزه وکړي؛ خو د هغه پر وړاندې تر دې دمه داسې همغږې شوې ننګونه نده رامنځته شوې.

جلالي کاږلي، چې د طالبانو سیاسي وضعیت که څه هم د کورني سیاسي تحرکاتو له امله بدلېدای شي.

دغه څرکندونې وروسته له هغه کېږي، چې د طالبانو دوو باخبره سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د حقاني شبکې مشر او د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني له خپلې دندې لاس په سر شوی او د دغې ډلې مشر ملا هبت الله ته یې خپله استعفا لېږلې ده.