د تورخم جرګې د پښتونخوا غړو له طالبانو پر پوسته د کار بندولو غوښتنه وکړه

خو عبدالمتین قانع د دوشنبې په ورځ په یوه رسمي خبرپاڼه کې د سراج الدین حقاني د استعفا راپورونه رد کړل.

ښاغلي قانع ټینګار وکړ، چې دا خبر ریښتیا نه دی او له رسنیو یې وغوښتل چې "د هغو تبلیغاتو له منعکس کولو ډډه وکړي چې له واقعیت لرې وي."

په خبرپاڼه کې راغلي چې د کورنیو چارو وزارت په رسمي ډول اعلان کوي، ​​چې د سراج الدین حقاني د استعفا اوازې دروغ دي او رسنۍ باید یوازې د حقایقو پر بنسټ راپور ورکړي.
تر دې مخکې په رسنیو کې د طالبانو د کورنیو چارو له وزارت د سراج الدین حقاني د استعفا په اړه خبرونه خپاره شوي وو.

یان لیپاوسکي د یکشنبې په ورځ وویل، « دا زموږ په ګټه ده چې زموږ شاوخوا سیمه د استبدادي رژیمونو تر واک لاندې رانشي. له همدې امله، موږ باید د دې ادارې د ساتنې لپاره د ګامونو اخیستلو په اړه خبرې وکړو».

د ټي انلاین جرمنۍ رسنۍ د رپوټ له مخې، د ازادې اروپا راډیو د سړې جګړې پر مهال تاسیس شوه، چې د شوروي اتحاد پروپاګند ته متقابل ځواب ووايي. دا مهال، د دې راډیو تمرکز په مستبدانه حکومت لرونکو هیوادونو لکه روسیه، چین او ایران دی.

دغې رسنۍ په پیل کې خپل فعالیت د جرمني په مونشن کې پیل کړ، خو له ۱۹۹۵ کال راهیسې یې مرکز د چک په پلازمېنه پراګ کې دی. دا راډیو په ۲۳ هیوادونو او ۲۷ ژبو خپرونې کوي او هره اونۍ یې۵۰ میلیونه خلک اوري.

۱۷۰۰ ژورنالیستان، چې ډېری یې خپلواک خبریالان دي، د دې رسنۍ لپاره کار کوي.

د چک د بهرنیو چارو وزیر جدي خبرداری ورکړی چې که دغه راډیو یوځل بنده شي، بېرته پرانېستل به یې اسانه نه وي.

لیپاوسکي وویل، «له سپینې روسیې تر ایران او له روسیې تر افغانستان پورې ازادۍ راډیو او امریکا غږ د هغو کسانو لپاره چې تر ظلم لاندې ژوند کوي د معلوماتو ترلاسه کولو څو پاتې سرچینې دي. د دغو تمځایونو تړل به زموږ ټولو لپاره چې په ډیموکراسۍ باور لري،یو زیان وي».

ټرمپ د «افراطي پروپاګند» ضد

ټرمپ د جمعې په ورځ یو فرمان لاسلیک کړ، چې د متحده ایالاتو د نړیوالو رسنیو ادارې (USAGM) بودجه په پراخه کچه کموي. سپینې ماڼۍ وویل، دا پرېکړه به دا باوري کړي چې « د امریکا مالیه ورکوونکي نور د افراطي پروپاګند لپاره پیسې ور کولو ته اړ نه شي».

په فرمان کې راغلي چې دا اداره د « د فدرالي بیوروکراسۍ هغه عنصر دی، چې ولسمشر یې غیر ضروري بولي».

سره له دې چې دا رسنۍ د امریکا له حکومتي بودجې تمویلېدې، خو بیا یې هم خپلواکي ساتلې وه.

دا خپلواکي د ټرمپ لپاره د نارضایتۍ لامل شوې وه، ځکه هغه د خپلې لومړۍ واکمنۍ پر مهال غوښتل، چې دا رسنۍ د ده سیاستونه وستایي.

د ټرمپ د لومړۍ دورې پر مهال نوموړي هڅه وکړه چې د حکومت له خوا تمویلېدونکې رسنۍ د خپلې اجنډا ملاتړ ته اړ باسي.

ایا اروپایي اتحادیه به دازادۍ راډیو مالي ملاتړ وکړي؟

د چک حکومت له اروپایي اتحادیې سره خبرې پیل کړې، چې دا راډیو د اروپایي تمویل له لارې وساتل شي، خو تراوسه اروپايي هېوادونو ددې راډیو د خوندیتابه په اړه څرګندونې نه دي کړې.

شنونکي او ددې راډیو سمبالوونکي وايي، د دیموکراسۍ لپاره د ازادو رسنیو رول حیاتي ګڼل کیږي او دازادې اروپا راډیو بندیدل به د ازادو معلوماتو پر وړاندې یو لوی ګواښ وي.

د چک د پارلمان غړې دانوشي نیرودوا هم ویلي چې دا موضوع به د اروپایي پارلمان په غونډه کې راپورته کړي.

د هغه په وینا، دغه فشار نه یوازې د طالبانو په کورني سیاستونو کې؛ بلکې په نړۍواله کچه هم د رژیم پالیسي او تګلارې جوړوي.

هغه پر اېکس پاڼه کاږلي، چې دغه وضعیت د طالبانو د سخت دریځه ایدیالوژۍ عملي اړخ په برخه کې د یو حکومت او نړۍوالې ټولنې سره د تعامل اړوندې هڅې لا پېچلې کوي.

هغه زیاته کړې، دغه بېلابېل اړخونه له یو بل سره په ټکر کې دي او یوې داسې تګلارې ته اړتیا لري چې دواړه اړخونه په کې ځای ولري.

ښاغلی جلالي وړاندې ویلي، چې په اوسنیو حالاتو کې د طالبانو رژیم د واک د جوړښت له مخې د یوه ځانګړي پېچلي حالت سره مخ دی.

هغه وایي، کندهار چې د طالبانو د مشر ځای دی او کابل چې د دغې ادارې مرکز دی؛ د واک په وېش کې ځانګړي رولونه لري.

هغه کاږلي، چې د دغه ښارونو ترمنځ د سیاسي قدرت وېش د طالبانو لپاره یوه ستره ننګونه جوړوي.

هغه کاږي:« کندهار د طالبانو په سخت دریځه رهبرۍ تمرکز لري، چې د دوی د اېډیالوژۍ سره سمه ده؛ په داسې حال کې چې کابل د دولتي ادارې چارې پرمخ وړي.»

د هغه په خبره، د یو داسې جوړښت ترمنځ د سیاسي تعادل ټینګول یوه لویه ستونزه ده.

هغه زیاته کړې، چې د طالبانو مشر « ملاهبت الله» تر اوسه پورې توانېدلی چې د هر ډول اختلافونو پر وړاندي مبارزه وکړي؛ خو د هغه پر وړاندې تر دې دمه داسې همغږې شوې ننګونه نده رامنځته شوې.

جلالي کاږلي، چې د طالبانو سیاسي وضعیت که څه هم د کورني سیاسي تحرکاتو له امله بدلېدای شي.

دغه څرکندونې وروسته له هغه کېږي، چې د طالبانو دوو باخبره سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د حقاني شبکې مشر او د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني له خپلې دندې لاس په سر شوی او د دغې ډلې مشر ملا هبت الله ته یې خپله استعفا لېږلې ده.

هغه زیاته کړې، چې د دغې لارې د بندېدو له امله سوداګرو ته هر ورځ ۱۵ مېلیونه ډالر زیان اوړي.

ښاغلي کاظمي په خپلو خبرو کې ټینګار وکړ، که طالبان د دغه پولې په لانجمنه ساحه کې د ودانیو د جوړولو کار ودروي؛ نو ښايي دغه غونډه یوې هوکړې ته ورسېږي.

ټاکل شوې، چې نن دوشنبه به په تورخم کې د دې لارې د پرانیستلو په موخه د افغان او پاکستاني سوداګرو او قومي مشرانو ترمنځ د دغې جرګې د دویم پړاو غونډه چې څو ورځې وړاندې لغوه شوې وه؛ ترسره شي.

د جرګې یوه بل غړي او د خېبر د سوداګرو ټولنې مشر محمد یوسف اپریدي افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، هغه ستونزې یې حل کړې چې له امله یې د جرګې دویمه ناسته لغوه شوې وه.

ښاغلي اپریدي زیاته کړې:« د جرګې په لومړۍ ناسته کې مو پر درېیو مسلو« ډزبندي، په لانجمنه ساحه کې د کار بندول او د لارې خلاصون» هوکړه کړې وه، چې د هوکړې دوه مادې عملي شوې او د درېیمې مادې لپاره چې د لارې خلاصون دی؛ نن د افغاني لوري سره په ناسته کې پرې خبرې وکړي.

دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې هم د دواړو هېوادونو د قومي مشرانو او سوداګرو ترمنځ د سرحدي شخړو د پای ته رسولو او د تورخم دروازې د بېرته پرانیستلو په موخه د جرګې لومړي پړاو غونډه ترسره شوې وه او ټاکلې شوې وه چې ډېر ژر به د جرګې د دویم پړاو خبرو لپاره ناسته ترسره شي؛ خو افغاني لوري د پاکستان له‌خوا په جرګه کې د ګډونوالو په نوملړ کې د زیاتوالي له امله په دویمه ناسته کې له ګډون څخه ډډه وکړه.

د تورخم دروازه له تېرو ۲۵ ورځو راهيسې د هر ډول تګ راتګ لپاره تړلې ده، چې دواړو غاړو ته یې مساپر او سوداګر له جدي ستونزو او سترو مالي زیانونو سره مخ کړي دي.

پاکستاني چارواکو ویلي، چې د هېواد په خاوره کې یې د طالبانو له‌خوا د پوستو او تاسیساتو د جوړولو له امله دغه لار تړلې ده.

د دغې لارې له تړل کېدو وروسته د طالبانو او پاکستاني پوله ساتو ځواکونو تر منځ په پرله پسې ډول نښتې رامنځته شوې دي، چې په پایله کې یې درې طالبان، یو پاکستانی افسر او یو موټر چلوونکی وژل شوي او تر ۱۰ ډېر نور ټپیان شوي دي.

په راپور کې راغلي، چې له دغې ډلې یو شمېر کسانو یې له اسټرالیا هېواد څخه د پناه غوښتنه کړې؛ خو لا یې هم پرېکنده ځواب نه دی ترلاسه کړی.

کاتولیک اونیزې د فاطمې په نوم د یوې افغانې عیسوۍ چې پخوا مسلمانه وه نظر هم خپور کړی؛ خو نوم یې ورته د امنیتي ستونزو له کبله مستعار ټاکلی دی.

فاطمې کاتولیک اونیزې ته ویلي، اوس د پاکستان حکومت د تازه پرېکړې له مخې چې افغان کډوال خپل هېواد ته باسي له جدي ګواښ سره مخ شوې او وېره لري که افغانستان ته ولېږل شي؛ نو له حتمي به له مرګ سره مخامخه شي.

هغې د اسټرالیا هېواد د بشردوستانه ویزې غوښتنه کړې او لا هم ورته په تمه ده.

فاطمه چې د افغانستان د هزاره قوم پورې تړلې ده؛ د یوې لرې پرتې سیمې په غریبه کورنۍ کې لویه شوې او د طالبانو د لومړۍ واکمنۍ په ۱۹۹۸ کې پاکستان ته کډه شوې ده.

هغې کاتولیک اونیزې ته ویلي، چې د طالبانو د لومړنۍ واکمنۍ پر مهال یې طالبانو پلار سخت شکنجه کړی او ځورولی و.

نوموړې وویل:« طالبان زموږ کلي ته راغلل، موږ هزاره ګان یو او قومي لږکۍ شمېرل کېږو. هغوی زما پلار زنداني کړ او ان پر شاه یې اوس هم د طالبانو د شکنجې نښې ښکاري».

فاطمه دوه خویندې لري، یوه خور یې په ۲۰۱۵ کال کې وروسته له هغې اسټرالیا ته کډواله شوه چې په کابل کې پر هزاره ګانو د یو ځانمرګي برید له کبله ټپي شوې وه.

کاتولیک اونیزه لیکي،‌ فاطمه په ۲۰۲۳ کال کې عیسویت ته واوښته؛ خو دې بدلون یې ژوند نور هم له ګواښ سره مخ کړی.

طالبان له هغو مسلمانانو سره خورا ناوړه چلند کوي، چې خپل مذهب بدلوي او ان د اعدام تر کچې سزاوې ورکوي.

کاتولیک اونیزې لیکلي، چې د پاکستان له لوري د افغان کډوالو د اېستلو بهیر له امله یو شمېر افغان عیسویان له جدي ګواښ سره مخ دي او وېره لري که افغانستان ته ستانه شي؛ نو طالبان به یې ژوندي پرېنږدي،