طالبان: په تېرې سلواغې میاشت کې د افغانستان په صادراتو او وارداتو کې کموالی راغلی

خو افغانستان انټرنشنل ته رسېدلي سندونه ښيي، چې د طالبانو حکومت د لوړپوړو چارواکو په ګډون د خپلو کارکوونکو تنخواوې کمې کړې دي.

د سندونو له مخې؛ د طالبانو د تنخواوو دغه کمښت د نوي کال له پیله عملي کېږي، چې پکې د د دغې ډلې د رییس الوزرا تنخوا پنځوس زره افغانۍ کمېدو سره له یو لک ۹۸ زرو څخه یو لک ۴۸ زرو افغانیو ته راټیټه شوې ده.

دغه نوملړ دا هم ښيي، چې د طالبانو د ریاست الوزرا مرستیالانو تنخوا له یو لک او ۸۳ زرو افغانیو څخه یو لک او ۳۵ زرو افغانیو ته کمه شوې ده.

د دغه نوملړ پر بنسټ، د طالبانو د اداري کارکوونکو تنخواوې له شاوخوا ۵۰ زره افغانیو ۱۳ زره افغانیو ته راټیټې شوې دي.

د طالبانو تر واک لاندې مالیې وزارت کې سرچینو هم افغانستان انټرنشنل ته دغه نوملړونه تایید کړي؛ خو د تنخواوو د کمښت لامل لا روښانه نه دی.

خو د طالبانو د مالیې وزارت په یادښت کې راغلي، چې دوی نه یوازې دا چې دغه نوملړونه او اوازې ردوي؛ بلکې خلکو ته ډاډ ورکوي، چې د ادارو تنخوا به په دې اوونۍ کې اجرا شي.

زهرا موسوي، چې د ښځو د حقونو فعاله ده، د ښځو د حقونو لپاره د طالبانو پر وړاندې له ډېرو اعتراضونو او لاریونونو وروسته په ۲۰۲۲ کال کې له افغانستانه ګاونډي هېواد پاکستان ته وتښتېده.

د ډویچه ویلې رسنۍ د خبر له مخې، زهرا موسوي اوس‌مهال په پټه او وېره کې ژوند کوي چې ګواکې د پاکستان پولیسو له‌خوا یو وار بیا ونه نیول شي او بېرته خپل هېواد ته ستنه نه کړل شي.

موسوي زیاتوي:« د فبرورۍ په ۲۲مه پاکستاني پولیس په غیر رسمي جامو کې زما کور ته راغلل، له پلټنو وروسته یې زه او زما لور له ځان سره د بېرته ستنونکو کسانو لپاره جوړ شوي کمپ ته بوتلو. موږ هلته دوه ورځې او یوه شپه په خورا سختو شرایطو کې ساتل شوي وو، چې د بشري حقونو د فعالانو د فشار او ضمانت وروسته خوشې کړل شول.»

یوه بله افغان ښځينه فعاله جمیله احمدي وایي، ګڼې فعالانې لا له وړاندې افغانستان ته په زور شړل شوې دي چې اوس یې ژوند له ګواښ سره مخامخ دی.

جمیله زیاتوي:« که چېرې زه اړه شم، چې بېرته د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته ستنه شم؛ نو دا به زما لپاره په ښکاره ډول مرګ وي.»

د دغو ښځو لپاره د خپل ژوند ساتنه او د خپلو فعالیتونو دوام په یوه لویه ننګونه بدله شوې ده.

دوی له نړۍوالو سازمانونو او د بشري حقونو له ملاتړو سازمانونو غوښتنه کړې، چې دوی ته په پاکستان کې د پناه غوښتنې حق ورکړل شي او پر وړاندې یې د شړلو ګواښونه راکم شي.

پاکستاني پولیسو له تېرو درېیو میاشتو راهیسې په اسلام اباد کې کور په کور د بې‌اسناده افغانانو د نیول کېدو لپاره عملیات پیل کړي؛ خو په پلازمېنه کې ډېری هغه افغانان مېشت دي، چې د طالبانو تر واکمنۍ وروسته یې ژوند له ګواښ سره مخ و او د لوېدیځو هېوادونو د پناه غوښتنو پسې یاد هېواد ته تللي دي.

د طالبانو اطلاعاتو او کلتور وزارت ویاند خبیب غفران د خبریالانو نړېوالې ورځې په مناسبت ویلي، چې په افغانستان کې د رسنیو او خبریالانو وضعیت مخ پر ښه کېدو دی، او وايي، دغه وزارت هېواد کې په ټولو برخو کې له خبریالانو ملاتړ کوي.

‏طالب ویاند خبیب غفران زیاته کړې، له خبریالانو څخه د ملاتړ لپاره د ملي حمایوي صندوق پر میکانیزم کار روان دی، چې د پروسې په بشپړېدو سره به یې له هغو خبریالانو سره چې اقتصادي ستونزې لري مرسته وشي.

خو نړیوالو سازمانونو په وار وار په افغانستان کې د بیان د ازادۍ د ځپلو په اړه اندېښنه ښودلې، خو طالبان په پراخه کچه د رسنیو سانسور او پر خبریالانو محدودیتونه وضع کوي.

څو ورځې وړاندې د افغانستان د خبریالانو مرکز په خپل کلني راپور کې اعلان وکړ، چې په ۱۴۰۳ میلادي کال کې د خبریالانو او رسنیو له حقونو څخه سرغړونې ۲۴سلنه زیاتې شوې دي.

دغه مرکز وویل، په روان کال کې د طالبانو د سرغړونو ۱۷۲ پېښې ثبت شوې، چې د ۲۲رسنیو تړل او د ۵۰ خبریالانو نیول په کې شامل دي.

بلخوا بیا د بیان ازادۍ کور په نوم د افغان خبریالانو د ملاتړ یوه سازمان خبر ورکړی، چې د طالبانو د بندیزونو له کبله په هېواد کې ۸۶سلنه ښځینه خبریالانو دندې له لاسه ورکړې دي.

یاد بنسټ وایي، چې د طالبانو د سختو بندیزونو له امله په رسنیو کې په ازاده توګه د ښځینه خبریالانو د فعالیت او کار مخه ډب شوې ده.

د بیان ازادۍ کور باور لري، چې د افغانستان له نیمایي ډیرو ولایتونو کې اوس‌مهال هېڅ ښځینه خبریاله کار نه کوي.

نوموړې په خپلې انسټاګرام پاڼې لیکلي: «که تاسو د یو څه مودې لپاره ما وڅارئ؛ نو تاسو به پوه شئ چې زه خپل ډېر وخت په افغانستان کې د ښځو او نجونو په اړه په خبرو کولو او ملاتړ تېروم.»
د نوموړې په خبره، د طالبانو له‌خوا ظالمانه جنسیتي توپیر ښځې له عامه ژوند څخه ګوښه کړې دي، هغوی یې ښوونځي ته له تګ، کار کولو او ان عامه پارکونو ته له تګه هم بې برخې کړې دي.
نوموړې د دغې لیکنې سره ځینې انځورونه او یوه ویډیو هم خپره کړې ده.
په دغه ویډیو کې ښکاري، چې ملاله په لندن ښار کې د کتابونو یو پلورنځي ته ننوځي او له هغه ځایه کتابونه اخلي.
په دغو کتابونو کې دوه هغه یې د افغان مېرمنو کیسې بیانوي.
هغې د دغو کتابونو له انځورونو سره په خپل یادښت کې د طالبانو له‌خوا د ښځو د حقونو د ځپلو په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړې او د دغو کتابونو ځینې کیسې یې شریکې کړې دي.
هغې لیکلي، د دوی څخه یوه یې هم سوله محفوظ ده.

هغې له دغه انځور سره لیکلي، چې دا د یوې افغان پېغلې کېسه بیانوي، چې د طالبانو د بندیزونو سره، سره یې په پټه زده‌کړې کړې دي.
هغې زیاته کړې: «زما په څېر سوله محفوظ هم ۱۱ کلنه وه، کله چې طالبانو هغو کورنیو ته ګواښونه پیل کړل چې خپلې نجونې یې ښوونځي ته لېږلې. هغې له ځان سره انګلیسي، فزیک او فلسفه زده کړه. نن ورځ هغه په ​​ټفټس پوهنتون کې د کوانټم کمپیوټر زده‌کړه کوي. دا ښکلی کتاب ولولئ؛ ترڅو وپوهېږئ، چې څنګه سوله محفوظ په افغانستان کې له بشپړې انزوا څخه هلته ورسېده.»
نوموړې په خپل یادښت کې دارنګه د افغانستان د فوټبال ملي لوبډلې پخوانۍ لوبډلمشرې خالدې پوپل کیسه هم شریکه کړې.
ملالې لیکلي: «هیڅوک له خالدې ډېر نه شي درک کولای، چې په ورزشي برخو کې برخه اخیستل ښځو ته د باور او د ازادۍ احساس ورکوي؛ هغه هم په یوې داسې ټولنه کې چې د هغوی هر ډول حرکت د نورو له‌خوا کنټرولېږي.

له هغه راهیسې، چې طالبانو په ۲۰۲۱ کال کې افغانستان ونیو، د ښځینه لوبغاړو ژوند له ګواښ سره مخ و. خالدې د خپلې لوبډلې د پخوانیو ملګرو په اېستلو کې مرسته وکړه او هغوی ته یې هغه مهال ډاډ ورکاوه، چې دوی کولی شي په جلاوطنۍ کې خپل خوبونه ژوندي وساتي.»

طالبانو تر شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده کړو او ښځو باندې لوړې زده‌کړې او کاري بندیزونه لګولي او د څه باندې درېیو کلونو په تېرېدو هم دغه بندیزونه دوام لري.

د سرچینو په وینا، دغه جګړه د شپې په ۱۲ بجو د ځاځي میدان ولسوالۍ په پالڅو کلي کې پیل شوې وه.
سرچینې زیاته کړې، چې د دغې جګړې د مرګ ژوبلې په اړه لا معلومات په لاس کې نه شته.
د دغې جګړې لامل تر اوسه نه دی په ډاګه شوی او نه هم په دې تړاو لا تراوسه پاکستاني لوري او طالبانو په رسمي توګه څه ویلي دي.
خو سرچینې وایي، چې د جګړې له وېرې د شپې ناوخته ګڼې کورنۍ د خپلو مېنو پرېښودو ته اړې شوې دي.

تر دې وړاندې هم د خوست په ځاځي میدان او د ګربزو ولسوالۍ اړوند غلام خان بندر کې د طالبانو له‌خوا د پوستو د جوړېدو پر سر د طالبانو او پاکستاني پوله ساتو ترمنځه جګړه شوې وه.
د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې په بېلابېلو سیمو کې وخت نا وخت د طالبانو او پاکستاني پوځیانو ترمنځ نښتې کېږي، چې کله یې لامل د کرښې په اوږدو کې د نویو تاسیساتو جوړول وي او کله یې هم لامل نه وي معلوم.

دا په داسې حال کې ده، چې شاوخوا ۲۶ ورځې وړاندې تورخم ته څېرمه په ډیورنډ کرښه د طالبانو له‌خوا د یوې پوستې د جوړولو له امله د داوړو خواوو اړیکې ترېنګلې شوې دي او د تورخم دروازه لاهم د هرډول تګ راتګ لپاره تړلې ده.