ډاکټر عبدالله تمه ښيي چې په نوي کال کې د افغانانو انساني او اسلامي حقوق تامین شي

په عمان کې له ۸۰ زیاتې افغان ښځینه زده کوونکې د امریکا له خوا په تمویل شویو سکالرشیپونو کې زده کړې کوي.

د امریکا د نړیوالې پراختیا موسسې د بودجې له لغو کېدو وروسته ددغو زده کوونکو د سکالر شیپونو تمویل هم بند شوی و، خو تازه اوس په موقت ډول د دوی د سکالرشیپونو تمویل بېرته اعاده شوی.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاند ویلي، چې سکالرشیپ به د ۲۰۲۵ کال د جون تر ۳۰ پورې دوام وکړي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت دغه پرېکړې په عمان کې په زده کړو بوختې افغان ښځینه زده کوونکې خوشحاله کړې دي.

د بي بي سي د راپور له مخې دا زده کوونکې په عمان کې د ښځو د سکالرشیپونو دایمي صندوق له لارې د ساینس، ټیکنالوژۍ، انجنیرۍ او ریاضي په برخو کې د لیسانس او ماسټری درجې زده کړې کوي.

د یادو زده کوونکیو لګښتونه د امریکا د نړیوالې پراختیا ادارې له لارې ورکول کیږي.

دغو زده کوونکیو ته د فبروري پر ۲۸مه خبر ورکړل شوی و، چې د دوی سکالرشیپونه پای ته رسیږي او دوی به په دوو اونیو کې بېرته افغانستان ته واستول شي.

د سکالر شیپونو د پای ته رسولو پرېکړه هغه وخت وشوه، چې امریکا په ناڅاپي ډول د یوسيډ پروګرام لپاره د بودجې په ورکړه بندیز ولګاوه.

د سکالر شیپونو د دغه لنډمهاله تمویل په اړه د خبرو کولو پر مهال یوې زده کوونکې وویل، چې که څه هم د سکالرشیپونو د لنډمهاله تم‍ویل په اړه خوښې دي خو د خپل راتلونکي په اړه اندیښمنې دي.

زده کوونکې وویل: «که چیرې سکالرشیپ نوی نه شي، نو موږ به افغانستان ته له ستنیدو پرته بله لاره ونه لرو او هلته موږ زده کړه نشو کولی او زموږ خوندیتوب هم له ګواښ سره مخ کیدای شي».

د قرغیز پټرول بیه افغانستان ته په هر لیتر شاوخوا ۳۱ افغانۍ یا ۳۹ سومه وه.

افغانستان د قرغیزستان د موټرو د پټرولو تر ټولو لوی پیرودونکی دی، چې د قرغیزستان د ټولو پټرولي صادراتو ۸۵ سلنه برخه جوړوي.

سربېره پر افغانستان، قرغیزستان په جنوري میاشت کې ۱.۳میلیونه لیتره پټرول ازبکستان ته هم صادر کړی، چې ارزښت یې ۵۴۸زره ډالر و.

نوموړي دغه څرګندونې تېر ماښام چهارشنبه بهرنیو سفیرانو ته د روژه ماتي په مېلمستیا کې کړې دي.

دغه څرګندونې وروسته له هغه کېږي، چې پاکستان تازه د دغه هېواد پر جعفر اېکسپرېس اورګاډي د برید پړه پر هند او افغانستان واچوله او ادعا یې وکړه، چې بریدګر د برید پرمهال په دوامداره توګه په افغانستان کې له خپلو مسوولینو سره په اړیکه وو.

هغه د تورخم په اړه ویلي، د تورخم لاره چې له تېرو درېیو اونیو راهیسې تړلې وه له پاکستاني لوري سره د خبرو په پایله کې خلاصه شوه.
د هغه په وینا، دواړه خواوې باید هڅه وکړي چې خپلې ستونزې د خبرو اترو له لارې حل کړي او داسې اقدام ونه شي جې زیان یې عام ولس ته واوړي.
هغه وړاندې وایي، چې د پنځو نورو ګاونډیو هېوادونو سره کومه ستونزه نه‌لري او که څه ستونزه پېښه هم شي؛ نو د مذاکراتو له لارې یې حل کوي.
هغه هیله څرګنده کړې، چې له پاکستان سره دې هم ستونزې د خبرو له لارې حل شي.
متقي وړاندې وویل، چې په تېرو کلونو کې د پاکستان او ایران په ګډون مېلیونونه افغانان نورو هېوادونو ته کډوال شوي دي او هیله یې ښودلې، چې د تېر په څېر دې په راتلونکې کې هم له کډوالو ښه کوربه‌توب وکړي او د دوی راستنېدنه په تدریجي ډول له درناوۍ سره ترسره شي.
هغه د کډوالو د ستنېدو په برخه کې د نړۍوالو سازمانونو د مرستو غوښتنه وکړه.

ښاغلی متقي وړاندې وایي، په امریکا کې چې کوم بدلونونه راغلل د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو یې اغېز کړی چې ترڅنګ یې د افغانۍ په ارزښت یې هم اغېز کړی و؛ خو اوس دغه ستونزه حل شوې او افغانۍ بېرته خپل ارزښت وساته.

هغه وایي، له دې سره ثابته شوه چې د افغانستان اقتصاد اوس په خپلو پښو ولاړ دی او په بهرنیو مرستو تکیه نه دی.
هغه د عمان د سفر په اړه وایي، دا لومړی ځل و چې د افغانستان او عمان سلطنت ترمنځ راشه درشه پیل شوه او دا یو ښه سفر و.
د هغه په وینا، د سیمې او نړۍ هېوادونو سره یې تعاملات او راشه درشه ورځ په ورځ نوي پړاو ته داخلېږي او تعامل زیاتېږي.

شفقت علي خان نن پنجشنبه (د کب ۳۰مه) د یوې خبري ناستې پرمهال دغه څرګندونې کړې دي.
هغه په دې تړاو د طالبانو د سفیر د احضارېدو پوښتنې په ځواب کې وویل، د ډیپلومات احضارول یوه عادي خبره ده.
نوموړي دغه راز د افغان کډوالو د اېستلو دویم پړاو په اړه وویل، چې (د مارچ ۳۱مه) د افغان کډوالو لپاره وروستۍ نېټه ده او پر خپل ځای ده.

د نوموړي په خبره، د کډوالو د اېستلو په نېټه کې کوم بدلون نه دی راغلی.
هغه وړاندې د تورخم په اړه وویل، چې د تورخم دروازه پرون پرانيستل شوه او سر له جمعې ورځې به پلي مساپرو ته د تګ راتګ اجازه ورکړل شي.
شفقت علي خان زیاته کړې، چې د تورخم دروازه به (د اپرېل تر ۱۵مې) پورې خلاصه وي او د ستونزې دايمي حل به وموندل شي.
هغه وایي، د سرحدي پوستو د جوړولو بندېدل د پاکستان اصلي غوښتنه وه، چې ومنل شوه.

ظاهرآ داسې ښکاري چې طالبان او پاکستان اوس یو د بل غوښتنو او اندیښنو ته پام نه کوي او وخت ناوخت د دوی تر منځ اړیکې ترینګلې او اوس ډیرې خرابې شوې دي.

خو بیا ښاغلی ګنډاپور د خپلې وینا په بله برخه کې وايي، چې څومره ډېر «ترهګر» چې وژل کېږي، هومره ډېر نور له افغانستانه راځي.

پاکستان تل ادعا کړې ده، چې وسله‌وال د افغانستان له خاورې پر ډیورنډ کرښه پاکستان ته اوړي او بیا په دغه هېواد کې لوی، لوی بریدونه کوي.

د پاکستان حکومت وایي، چې طالبانو وسله‌والو ډلو ته په خپله خاوره کې پټنځایونه او روزنیز مرکزونه ورکړي دي.

خو دا هغه اداعاوې دي، چې طالبانو په وار، وار رد کړې دي.

علي امین ګنډاپور وړاندې په دغه بیان کې ویلي: «د اټکل له مخې، شاوخوا ۹۵۰۰ څخه تر ۱۱۵۰۰ پورې وسله‌وال زموږ سیمې ته راغلي دي؛ په داسې حال کې چې په ډیورنډ کرښه او نور شاوخوا سیمو کې بیا ۲۲۵۰۰ وسله‌وال حضور لري. که خلک زموږ سره وي او نیتونه مو روښانه وي، موږ به ورسره مبارزه وکړو.»
د پښتونخوا سر وزیر په نېوکې سره وایي، چې د ملي امنیت کمېټې غونډه د کیفیت له اړخه کمه او د پریزنټیشنونو په برخه کې غښتلې وه.
د هغه په وینا، که ترهګري د پریزنټیشنونو او اعلامیو له لارې ختمېده؛ نو دا کار به تر اوسه پورې شوی وای.
هغه زیاته کړې، چې د ملي امنیت کمیټې په غونډه کې د تحریک انصاف د بنسټ اېښودونکي په اړه هیڅ بحث نه دی شوی او د حالاتو د سمون لپاره باید عمران خان خوشې شي.

تر دې وړاندې د افغانستان لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد هم ویلي و، چې پاکستان د پرځېدو له ګواښ سره مخ دی او د سقوط د مخنیوي لپاره باید عمران خان بېرته له بنده خوشې شي.