په پاکستان کې د خراسان ډایري په نوم یوې رسنۍ راپور ورکړی، چې د ۱۴۰۴ کال په لومړۍ ورځ سهار مهال د «ټي ټي پي» وسله والو د پښتونخوا ایالت په بنو ولسوالۍ کې د پولیسو یوه پوسته نیولې او خپله بېرغ یې پرې هسک کړی دی.
په راپور کې د یوې امنیتي سرچینې له قوله لیکل شوي، چې پاکستاني پولیسو په سیمه کې څو ورځې دمخه دغه پوسته له دې کبله پرېښې وه، چې د وسله والو شمېر پرې ډېر شوی او دوی یې نور د ساتلو توان نه درلود.
سرچینې زیاته کړې، چې د پولیسو شمېر د کموالي له کبله دغه پوسته مخکې له مخکې خالي شوې وه.
همدا راز سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د پښتونخوا ایالت د لکي مروت ولسوالۍ په نورنګ بازار کې ناڅرګنده وسله والو د هاشم خان په نوم د پولیسو یو سرتېری په ډزو وژلی دی.
په پښتونخوا کې نا امنۍ مخ په پراخیدو ده، ځايي سیاستوال او اوسېدونکي د پاکستان مرکزي حکومت تر څنګ پوځ ته د پړې ګوته نېسي.
د دغه ایالت سیاستوال وايي، روانه نا امني د حکومت د بې غورۍ له کبله ده او په لوی لاس یې د پښتنو په سیمه کې اور بل ساتلی دی.
په پښتونخوا کې د پاکستاني طالبانو وروسته له هغې سترګې وکړې، چې په افغانستان کې پخوانی جمهوري حکومت ونړید او د دغه ډلې متحدین افغان طالبان په پر کابل واکمن شول.
پاکستان ګیلې او شکایتونه کوي چې پر دوی روانه نا امني له افغانستان څخه جوړه شوې او هلته طالبانو «ټي ټي پي» ته خوندي پناه ځایونه ورکړي، خو افغان طالبان یې ورسره نه مني.
د لندن هیترو نړیوال هوايي ډګر اعلان وکړ، چې د جمعې په ورځ د برېښنا په یوه نږدې ودانۍ کې د لویې اورلګېدنې وروسته وتړل شو. دغې پیښې د نړیوالو الوتنو مهالویش ګډوډ کړی دی.
د لندن د اور وژنې ادارې هم د لویدیځ لندن په هیترو هوايي ډګر کې د لویې اورلګېدنې راپور ورکړی دی.
دغې ادارې ویلي چې شاوخوا ۷۰ اور وژونکي اوس مهال د اور د وژلو لپاره کار کوي.
د دې اور لګېدو لامل لا نه دی روښانه شوی.
د ګوګل نقشې د معلوماتو له مخې، اور د شمالي هاید د بریښنا سټیشن په ودانۍ کې ولګېد، چې د هیترو هوایي ډګر څخه شاوخوا پنځه میله لرې دی.
د هیترو هوايي ډګر په اروپا کې تر ټولو بوخت هوايي ډګر او په نړۍ کې پنځم بوخت هوايي ډګر دی، چې هره ورځ سلګونه الوتکې ترې الوتنې کوي.
د انلاین الوتنو تعقیب سایټ «فلایت رادار ۲۴» دا هم ښیي چې د هیترو هوایی ډګر ته تلونکې یو شمیر نړیوالې الوتنې د لندن ګیټوک په ګډون، پاریس، فرانسې او په ایرلینډ کې شینن نورو هوایی ډګرونو ته اړول شوي دي.
یو شمیر نورې الوتنې بیرته خپلو اصلي ځایونو ته راستنې شوې.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ ټینګار وکړ، چې د افغان تابعیت کارت (ACC) لرونکو او نورو ناقانونه بهرنیانو د وتلو لپاره ټاکل شوی ضربالاجل نه دی بدل شوی. دغه وزارت د افغان کډوالو د ایستل کېدو په تړاو د ملګرو ملتونو اندېښنې هم رد کړې دي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند، شفقت علي خان د خپل اونیز خبري کنفرانس پر مهال ویلي، چې د حکومت په هغه پرېکړه کې هېڅ بدلون نه دی راغلی، چې د مارچ میاشتې له پای ته رسیدو وروسته افغان کډوال بېرته خپل هېواد ته استوي.
د پاکستان حکومت د مارچ تر ۳۱مې وروستۍ نېټه ټاکلې، څو د ACC کارت لرونکي او نور ناقانونه افغان کډوال باید په خپلې خوښې له دغه هېواده وځي او که داسې ونه کړي؛ نو په په زور به وویستل شي.
د ملګرو ملتونو اندېښنو ته د پاکستان غبرګون
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (UNHCR) او نورو ادارو هغه اندېښنې رد کړې چې د افغان کډوالو پر ایستلو پراخې نیوکې کړې دي.
نوموړي وویل: «موږ د یونسیار سره د مشورې کولو مکلفیت نه لرو. اول خو دا چې پاکستان د کډوالو د کنوانسیون غړی نه دی. هر څه چې موږ د تېرو ۵۰ کلونو راهیسې د افغان کډوالو لپاره کړي، دا ټولې بشري مرستې وې. پاکستان له خپلې برخې څخه ډېرې زیاتې همکاري کړي، خو له دې وروسته افغانان باید د پاکستان ویزه ولري.»
دا څرګندونې داسې مهال شوي، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي، د افغان کډوالو د تدریجي ستنېدو غوښتنه کړې ده.
نوموړي په کابل کې له بهرنیو ډېپلوماټانو سره د روژه ماتي پر مهال وویل: «افغان کډوال باید په درناوي سره بېرته ستانه شي، دا پروسه باید تدریجي وي نه ناڅاپي.»
د پاکستان حکومت د ناقانونه بهرنیانو د ایستلو بهیر د ۲۰۲۳ کال د نومبر له لومړۍ څخه پيل کړی دی.
د دغه هېواد د کورنیو چارو وزارت ویلي، کډوالو ته د خپلې خوښې ستنېدو لپاره کافي وخت ورکړل شوی.
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف، د روان کال په سر کې څو پړاویزه تګلاره تصویب کړه چې له مخې یې نږدې درې میلیونه افغان کډوال له دغه هېواده ایستل کېږي.
اسلام اباد سره له دې چې د نړۍوالو بشري ادارو له انتقادونو سره مخ دی، یو ځل بیا یې ټینګار کړی چې د کډوالۍ قوانین به ارو مرو پلي کوي.
همدا راز هغه افغان کډوال چې د ملګرو ملتونو د POR کارتونه لرونکي کولای شي د روان زېږدیز کال تر پایه په دغه هېواد کې پاتې شي.
د معلوماتو له مخې د افغان کډوالو ډېر شمېر یې له لسیزو راهیسې د پښتونخوا ایالت په بېلابېلو سیمو کې مېشت دي.
پر کابل د طالبانو له واکمن کیدو راوروسته یو شمېر هغه افغانان چې د امریکایي پوځیانو تر څنګ یې له امریکايي ادارو او لوېدیځو هېوادونو هېوادونو سره دندې ترسره کړې پاکستان ته کډوال شوي دي.
دغه لسګونه زره کسان چې یوازې ۲۵زره یې د امریکا د بیا مېشتیدنې پروګرام په تمه ناست دي هم د وتلو له ګواښ سره مخ دي.
اندېښنې دا دي چې د امریکا او لوېدیځو هېوادونو دغو افغان متحدینو ته د طالبانو له لوري مرګوني ګواښونه پېښ دي او که افغانستان ته ولېږل شي ؛نو د ژوند او مرګ ترمنځ ایسارېږي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار څه موده دمخه خبرداری ورکړی و، چې د هغو افغان کډوالو د ایستل کیدو پر سر هم غور کوي، چې امریکا او لوېدیځو هېوادونو یې د پناه غوښتنې قضیې رد کړي دي.
د پاکستان حکومت د ترهګرۍ د تازه څپو پر وړاندې د نویو پوځي عملیاتو د رد خبره داسې مهال کړې، چې په پښتونخوا او بلوچستان ایالتونو کې وسله وال فعالیتونه ورځ تر بلې مخ په پراخیدو دي. د پاکستان کورنیو چارو وزارت سلاکار وايي، چې ښايي نوي پوځي عملیات پیل نه شي.
د پاکستان د کورنیو چارو وزارت یوه سلاکار طلال چودهري د پنجشنبې په ورځ خبري غونډې ته ویلي، چې په پارلمان کې د امنیتي غونډې په ترڅ کې چې د لومړي وزیر شهباز شریف تر څنګ په کې د پوځ مشر عاصم منیر هم ګډون کړ و، د نویو پوځي عملیاتو په تړاو په کې هېڅ بحث نه دی شوی.
د پاکستان ډان ورځپانې د هغه له قوله زیاته کړې، د (عزم استحکام) پوځي عملیات او د ملي عمل پلان (NAP) به د ترهګرۍ د جرړو ایستلو لپاره دوام ومومي.
دا څرګندونې د پښتونخوا د سر وزیر علي امین ګنډاپور د هغو څرګندونو په غبرګون کې شوې چې په خپل ایالت کې یې د نویو پوځي عملیاتو خلاف دریځ ښکاره کړ او ګواښ یې وکړ چې هېڅ ډول عملیاتو ته به اجازه ورنه کړي.
سیاسي ناندرۍ او تورونه
طلال چودهري د ګنډاپور دریځ ته په اشارې وویل: «د هغه خبرې د امنیتي پرېکړو په اړه ابهام او لانجې رامنځته کوي.»
هغه د پښتونخوا د سر وزیر خبرې «د اندېښنې وړ» وبللې او ویې ویل، د ترهګرۍ ضد جګړه کمزورې کول یې هدف دی.
چودهري له ګنډاپور وغوښتل، که د ترهګرۍ ضد جګړه کې مرسته نه شي کولی، نو لږ تر لږه د هغوی ملاتړ دې نه کوي.
نوموړي همداراز د تحریک انصاف ګوند (PTI) د وروستیو ترهګریزو بریدونو د زیاتوالي مسوول وباله او ادعا یې وکړه چې د تحریک انصاف ګوند د واکمنۍ پر مهال وسله والې ډلې یو ځل بیا منظمې شوي دي.
د چودهري په خبره، سره له دې چې د ترهګرۍ د تازه ګواښونو په تړاو مهمه غونډه جوړه شوې وه، خو د تحریک انصاف استازو په کې ګډون ونه کړ.
د پاکستان د کورنیو چارو وزارت دغه سلاکار پخوانی لومړی وزیر عمران خان چې دا مهال په زندان کې دی «د ترهګرو اصلي ملاتړ کوونکی» وباله. هغه زیاته کړه: «عمران خان یوه اوونۍ ووروسته د جعفر اېکسپرېس ریل ګاډي برید وغندلو.»
د ترهګرۍ زیاتېدونکی ګواښ
طلال چودهري وویل، پاکستان هره ورځ د شاوخوا ۹ ترهګریزو بریدونو سره مخ دی، چې په کې لږ تر لږه درې امنیتي سرتېري او دوه ملکي وګړي وژل کېږي او ۷ امنیتي منسوبین او ۴ عام وګړي ټپیانېږي.
د ورکړل شویو شمېرو له مخې، د جنورۍ له لومړۍ نېټې تر د مارچ ۱۶مې پورې « ۱۱۴۱ کسان د دغو بریدونو کې وژل شوي چې ۱۱۲۷ » یې د پښتونخوا او بلوچستان اوسېدونکي دي.
هغه وایي، د فبرورۍ په میاشت کې د تېر کال همدې مودې ته په کتو د بریدونو کچه ۳۰ سلنه لوړه شوې چې ۹۵ سلنه یې یوازې په پښتونخوا او بلوچستان کې شوي.
چودهري د ایالتي حکومتونو پر فعالیت نیوکه وکړه او ویې ویل: «که پښتونخوا او بلوچستان د جګړې لپاره چمتو نهوي، نو دا ګواښ به څنګه ختم کړو؟»
د پاکستان د کورنیو چارو وزارت سلاکار په خبره، امنیتي ځواکونه هره ورځ ۱۸۰ استخباراتي عملیات ترسره کوي او مشکوک کسان هم نیسي.
چودهري د عمران خان له هغې طرحې سره هم مخالفت وښود چې د سولې لپاره د مذاکراتو وړاندیز یې کړی و.
هغه وویل: «موږ یوازې له هغو کسانو سره خبرې کوو، چې وسله یې نه وي پورته کړې.»
په افغانستان کې د طالبانو تر واک ته رسیدو وروسته په پښتونخوا او بلوچستان کې نا امنۍ تر بل هره وخته پراخې شوي او د وسله والو ډلو فعالیتونه هم چټک شوي دي. پاکستان دعوه لري چې د «ټي ټي پي» په ګدون بلوڅ بېلتون پاله ډلې د طالبانو تر سیوري لاندې له افغانستانه رهبري کېږي.
پاکستاني چارواکو په رسنیو او بېلابېلو سیاسي ناستو کې پر طالبانو نیوکې کړي، چې د دوی ضد وسله والو ته یې په افغان خاوره کې پناه ځایونه ورکړي؛ خو طالبان دغه ادعاوې د پاکستان ځان غولونه بولي.
د پاکستان او طالبانو ترمنځ سیاسي او امنیتي کړکېچ مخ په پراخیدو ښکاري.
دواړه لوري پر یو نیوکې کوي، اسلام اباد کابل ته ګوته نېسي چې له هغې ځایه په پاکستان کې نا امنیو ته زمینه برابرېږي او پر کابل واکمن طالبان بیا اسلام اباد تورنوي چې د دوی خلاف داعش وسله وال روزي.
د پاکستان پوځ په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د پښتونخوا په ډېره اسماعیل خان کې یې د پوځي عملیاتو پر مهال د «ټي ټي پي» وسله والو پر یوه پټنځای برید کړی، چې په کې یې د یادې ډلې لس وسله وال وژلي دي. پوځ وايي، په دغو عملیاتو کې د دوی یو افسر هم وژل شوی.
د پوځ په خبرپاڼه کې راغلي، چې د پاکستاني طالبانو د دغو وژل شویو وسله والو څخه یې ځینې سپکې او درنې وسلې هم لاسته ورغلې دي.
د پاکستان پوځ زیاتوي چې په دغه عملیاتو کې یې د «تورن حسنین اختر په نوم یو پوځي افسر» هم وژل شوی دی.
پاکستاني طالبانو تر اوسه پورې د پوځ د دغو ادعاوو په تړاو څه نه دي ویلي.
پوځ ویلي، د ترهګرۍ د له منځه وړلو لپاره به د دوی دغه ډول عملیات دوام ولري، خو هم مهاله لیدل کېږي چې د پاکستاني طالبانو بریدنه له کنټروله وتلي دي.
د پښتونخوا په بېلابېلو سیمو کې «ټي ټي پي» خپل فعالیتونه تر پخوا لا ډېر پراخ کړي او چټک کړي دي.
پاکستاني طالبانو وروسته له هغې خپلو وسله والو فعالیتونو کې د پام وړ زیاتوالی راوړ، چې د دوی ملګرې ډلې افغان طالبانو پر کابل واک ترلاسه کړ.
د پاکستان پوځ ادعا لري چې د «ټي ټي پي» د پراخیدونکو وسله والو فعالیتونو تر شا د طالبانو لاس دی او په افغانستان کې یې ورته خوندي پناه ځایونه ورکړي دي.
د پاکستان دغه ګوتڅنډنه یوازې تر «ټي ټي پي» پورې محدوده نه ده پاتې بلکې د جعفر اېکسپرېس پر ریل ګاډي د بلوڅ بېلون پالو تر برید وروسته یاد هېواد ادعا وکړه چې د دغه وسله والې ډلې غړي د برید پر مهال په افغانستان کې له خپلو مشرانو سره په اړیکه کې وو.
ښکاري چې د طالبانو تر سیورې لاندې د پاکستان ضد ترهګرو ډلو د موجودیت په تړاو د دغه هېواد اندېښنې دومره زیاتې کړي، چې ان له نړۍوالې ټولنې یې غوښتي، څو په افغانستان کې د دوی مخالفو وسله والو ډلو د پراخ حضور په تړاو اقدام وکړي.
بلخوا طالبان د پاکستان دا ادعاوې نه مني او څو څو ځله یې اسلام اباد مخاطب کړی، چې د خپل بام واورې دې پر دوی نه اور اچوي.
پر کابل واکمنو طالبانو ویلي، چې په پاکستان کې د نا امنۍ روانې څپې د دغه هېواد داخلي ستونزه ده او پر دوی د نیوکو پر ځای دې د خپلو ناکامیو ختمولو باندې فکر وکړي.
ملګرو ملتونو د افغانستان په تړاو په خپل وروستي راپور کې هم اندېښنه ښودلې وه، چې د طالبانو تر سیوري لاندې په افغانستان کې د القاعده شبکې، ختیځ ترکستان ډلې، پاکستاني طالبانو او نورو ترهګرو ډلو ته خوندي پناه ځایونه برابر شوي دي.
که څه هم طالبانو په ځلونو دا خبره کړې، چې د افغانستان له خاورې به هېڅ ګاونډي او بهرني هېواد ته امنیتي ګواښ پېښ نه کړي؛ خو داسې برېښي چې د ګاونډیانو په ګډون نړۍ اوس د دوی پر دغو خبرو چندان باور نه کوي.
د الجزیره شبکې د راپور له مخې، د اسراییل پوځ ویلي، چې د غزې سویل په ځانګړي ډول د رفح په سیمه کې یې ځمکني عملیات پیل کړي. الجزیزې ته طبي سرچینو ویلي، له سې شنبې ورځې راهیسې چې اوربند مات شوی، تر اوسه د اسراییل د بریدونو له امله ۵۹۰ فلسطینیان وژل شوي.
همدا راز د اسراییلي ځواکونو مخکې تګ د بیتلاهیا شاوخوا سیمو تر څنګ د غزې شمالي برخې او د مرکزي سیمو پر لور دوام لري.
د هوايي بمباریو او ځمکنيو بریدونو له زیاتوالي سره، د قربانیانو شمېر لا هم مخ په زیاتېدو دی.
د ملګرو ملتونو امنیت شورا د پنج شنبې په ورځ د اسراییلي بندیانو د مسلې تر څنګ د غزې وضعیت څېړلی دی.
اسراییل وايي، چې پوځي عملیات به تر هغه دوام لري، څو چې د دوی ټول اسیران خوشې شوي نه وي، خو د ملګرو ملتونو شورا ځینو غړو د وضعیت د ارامولو او ډېپلوماټیکو حللارو غوښتنه کړې.
په تېرو ساعتونو کې د اسراییلي پوځ عملیات د لویدیځې غاړې په بیلابیلو سیمو کې ترسره شوي، چې په کې د نېبلیس ښار، طولکرم درات السیر سیمه او د بلاطه د کډوالو پنډغالی چې د نېبلیس په ختیځ کې پروت دی شاملې دي.
د الجزیرې د راپور له مخې، د غزې د روغتونونو وضعیت بحراني دی. اتلس ورځې کېږي چې هیڅ بشري مرستې لکه درمل او طبي وسایل سیمې ته نه دي رسېدلي.
ډاکټران وايي چې، د اسراییلي پوځیانو په بریدونو کې زیاتره ټپیان ښځې، ماشومان، او بوډاګان دي چې د ځینو ټپونه خورا ژور دي.
د روغتیايي کادر د معلوماتو پر بنسټ، ان درد کموونکي درمل، د بې هوښي درمل او سټرېل ګاز په روغتونونو کې نه شته.
په تیرو درې ورځو کې روغتونونو د وینې د بیړني مرسته غوښتنه کړې، خو د درملو او طبي وسایلو تر څنګ د سون توکو کمښت هم د روغتیایي خدماتو لپاره جدي ګواښ بلل کېږي.
اندېښنې دا دي، چې که په راتلونکو ورځو کې سون توکي ونه رسېږي، ډېر روغتونونه به د فعالیت د بندېدو له ګواښ سره مخ شي.