• العربية
  • فارسی
  • English
Brand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

محب الله صمیم: ټي ټي پي د پاکستان پر مټ د طالبانو په لیکو کې ځای پر ځای شوې وه

۲ وری ۱۴۰۴ - ۲۲ مارچ ۲۰۲۵، ۰۳:۰۷ GMT+۰

په افغانستان کې د پرځېدلي جمهوري نظام د سرحدونو او قبایلو چارو پخوانی وزیر محب الله صمیم وایي، چې د پاکستاني طالبانو ډله (ټي ټي پي) د پاکستان پر مټ د طالبانو په لیکو کې ځای پر ځای شوې وه، او اوس هم یاده ډله په قبایلي سیمو کې فعاله ده او له هغه ځایه سیمه ګواښي.

هغه له انډيپنډنټ فارسي سره په مرکه کې زیاته کړې، د طالبانو د واکمنۍ لاندې افغانستان کې شته ترهګرې ډلې نه یوازې د افغانستان او پاکستان لپاره یو ستر ګواښ دي، بلکې د منځنۍ اسیا ټولو هېوادونو ته ترهګري خورولی شي، ځکه چې په خبره یې شته ترهګرې ډلې، ګډې موخې او یوه ایډیالوژي لري.

ښاغلی صمیم، د پاکستان هغې ادعا ته چې ګواکې «پاکستاني طالبان له ډیورڼد کرښې له پورې غاړې څخه په دغه هېواد کې ترهګریز بریدونه ترسره کوي» وایي، دا همهغه خبره ده چې په تېر کې به د افغانستان حکومت پاکستان ته تکرار کوله، خو نن دغه هېواد د خپلو کړو نتیجه ګوري او له همدغې ستونزې سره لاس او ګرېوان دی.

د یادولو وړ ده، چې څه موده وړاندې د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف دراني وویل چې طالبان دې د پاکستان او ټي ټي پي ترمنځ یو انتخاب وکړي، «د افغانستان هیڅ ګاونډی به دا ونه زغمي چې افغان خاوره د دوی پر ضد وکارول شي، له همدې امله، په راتلونکو ورځو او اونیو کې، طالبان باید له پاکستان سره د خپلو اړیکو د ماهیت پریکړه وکړي، چې ایا ټي ټي پي غوره کوي او که پاکستان.»

په افغانستان کې د طالبانو تر واک ته رسیدو وروسته په پښتونخوا او بلوچستان کې نا امني تر بل هره وخته پراخې شوې او د وسله والو ډلو فعالیتونه هم چټک شوي دي. پاکستان دعوه لري چې د «ټي ټي پي» په ګدون بلوڅ بېلتون پاله ډلې د طالبانو تر سیوري لاندې له افغانستانه رهبري کېږي.

پاکستاني چارواکو په رسنیو او بېلابېلو سیاسي ناستو کې پر طالبانو نیوکې کړي، چې د دوی ضد وسله والو ته یې په افغان خاوره کې پناه ځایونه ورکړي؛ خو طالبان دغه ادعاوې د پاکستان ځان غولونه بولي.

د پاکستان او طالبانو ترمنځ سیاسي او امنیتي کړکېچ مخ په پراخیدو ښکاري.

دواړه لوري یو پر بل نیوکې کوي، اسلام اباد کابل ته ګوته نېسي چې له هغې ځایه په پاکستان کې نا امنیو ته زمینه برابرېږي او پر کابل واکمن طالبان بیا اسلام اباد تورنوي چې د دوی خلاف داعش وسله وال روزي.

ترویج لرونکی

د ډونالډ ټرمپ د ترهګرۍ ضد ستراتېژۍ کې افغانستان نشته
۱

د ډونالډ ټرمپ د ترهګرۍ ضد ستراتېژۍ کې افغانستان نشته

۲
ځانګړی راپور

له رخشانې تر فرزانې؛ غور کې د یوې ځوانې ښځې د وژنې زړه‌بوږنوونکې کیسه

۳

د کاناډا لومړی وزیر: د سپاه پاسداران هېڅ غړی به کاناډا ته پرېنښودل شي

۴

د ۲۰۲۶کال مټ ګالا؛ د ایشا امباني له ۱۸۰۰ الماسو جوړو شويو جامو د ټولو پام ځان ته واړاوه

۵

ازبکستان له چین څخه افغانستان ته نوې سوداګریزه لاره پرانېسته

•
•
•

نور کیسې

افغان نجونې د طالبانو له استبداده ډکې واکمنۍ کې لا هم د ازادۍ په تمه ساه اخلي

۲ وری ۱۴۰۴ - ۲۲ مارچ ۲۰۲۵، ۰۳:۰۲ GMT+۰

جورېسټ نیوز په خپلې یوې خپرې کړې مرکې ذکر کړي، چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانې نجونې او مېرمنې له سخت استبداد سره مخ دي؛ خو لا یې هم حوصلې نه دي بایللي. دغه رسنۍ د یوې افغانې نجلۍ له قوله لیکلي، چې لا هم افغان مېرمنې د ازادۍ په تکل ساه ګانې اخلي.

یادې رسنۍ له یوې افغان نجلۍ سره مرکه کړې، خو د امنیتي دلایلو له امله یې د هغې نوم نه دی په ډاګه کړی.

دغه افغانه نجلۍ د طالبانو په واکمنۍ کې د خپلو تروړل شويو هیلو،‌ روحي فشارونو او د افغان ښځو د مقاومت کیسه کړې ده.

دې افغانې نجلۍ جوریست نیوز ته ویلي: «د اګست ۲۰۲۱ مخکې مې ښه ژوند درلود. لوړې زده ‌کړې مې پای ته رسولې وې او هم‌مهاله مې په دوو ځایونو کې کار کاوه؛ هم په یوه ښوونځي کې د ښوونکې په توګه او په یوه روغتیایي مرکز کې بیا د کارکوونکې په توګه. ښه عاید مې درلود او د خپلې کورنۍ ملاتړ مې کاوه».

پر کابل د طالبانو تر واک نیولو وروسته دا هره څه بدل شول، میلیونونه افغان نجونې او مېرمنې یوازې د کورونو تر دیوالونو محدودې پاتې شوې.

هغې زیاته کړه: «هغه ورځې لکه د وچې پاڼې د رالوېدو وې، هېڅ نه پوهېدم چې څه وکړم. کار مې له لاسه ورکړ، دومره روحي فشار راته راغی چې شپې به مې بې‌خوبه تېرولې، ځان مې د یوې بې ‌روحه مړې په څېر احساس کاوه.»

سره له دې چې طالبانو د خپلې سختدریځې مفکورې له مخې پر ښځو او نجونو د زده کړو تر څنګ په نورو برخو کې هم سخت بندیزونه لګولي ؛خو لا دوی حوصلې نه دي بایللي، بلکې د یوه روښانه راتلونکي په هیله ژوند کوي.

افغانه نجلۍ جورېسټ نیوز ته وايي: « که څه هم ښوونځي او پوهنتونونه تړل شوي، خو زموږ د مبارزې روحیه له منځه تلونکې نه ده. دوښمنان باید پوه شي چې زموږ حوصله نه شي ختمولی.»

هغې زیاته کړه چې له کاره تر ایستل کېدو وروسته یې خیاطي ته مخه کړې او په څو میاشتو کې یې په ښه توګه زده کړې ده. 

دغې نجلۍ د خپلې یوې ملګرې کیسه هم وکړه، چې ورزشکاره وه او د طالبانو د واک ته رسېدو پر مهال یې په لوبغالي کې تمرین کاوه: « روزونکی یې ناڅاپه راغئ، ژر کوئ وځئ، طالبان کابل ته راننوتل.»

له ورزشکارې نجلۍ سره بخت یاري وکړه او وتوانیده چې د طالبانو له بندیزونو لرې فرانسې ته پناه یوسي.

افغان نجونې په دې باور دي، چې د طالبانو واک یوازې اقتصادي ستونزې نه ‌دي زېږولي، بلکې د ښځو روح او روان یې هم سخت ځپلی دی.

د یوې بلې افغان نجلۍ په وینا؛ له سخت اقتصادي ناورین سره تر مخ کیدو وروسته یې رواني حالت ځپل شوی او د نشه یي توکو کارولو ته یې مخه کړې ده.

په راپور کې راغلي، چې افغان نجونې په دې باور دي چې د طالبانو د بندیزونو خلاف به تر خپلې وروستۍ ساه پورې د ازادۍ لپاره مبارزه کوي او خپل غږ به تر نړۍ والو پورې رسوي.

په راپور کې راغلي چې دا د لسګونه زرو هغو زړورو افغان نجونو بیلګې دي، چې د طالبانو تر رژیم لاندې یې خپل بنسټیز حقونه بایللي دي.

افغانستان کې لا هم د مخدره توکو له قاچاق او کاروباره طالبان لویې ګټې ترلاسه کوي

۲ وری ۱۴۰۴ - ۲۲ مارچ ۲۰۲۵، ۰۲:۳۰ GMT+۰

ډېپلوماټ مجلې په یوې خپرې کړې مقاله کې ویلي، سره له دې چې طالبانو په افغانستان کې د کوکنارو پر کرکیله بندیز لګولی، خو د تریاکو سوداګري او قاچاق لا هم دوام لري او د سیمې په تور بازار کې یې بیې لوړې شوې دي.

د ملګرو ملتونو د مخدره موادو او جرمونو د مبارزې دفتر (UNODC) د راپور له مخې، د طالبانو د مشر ملا هبت‌الله له لوري د کوکنارو پر کرکیلې تر بندیز وروسته، د افغانستان د تریاکو تولید ۹۵ سلنه کم شوی، چې د ۲۰۲۲ کال ۶۲۰۰ ټنه څخه ۳۳۳ ټنه ته راکم شوی. همداراز، د کوکنارو د کر مساحت د ۲۳۳ زره هکتاره څخه ۱۰،۸۰۰ هکتاره ته راټیټ شوی.

د تریاکو د بیو لوړوالی او قاچاق

د تریاکو د تولید کمښت، چې تمه کېده د مخدره توکو کاروبار ته به سخته ضربه ورکړي، برعکس د دې لامل شوی، چې د تریاکو بیې په بې ساري ډول لوړې شي.

د یو کیلو تریاکو بیه چې مخکې ۷۵ ډالر وه، اوس ۷۵۰ ډالرو ته لوړه شوې ده.

دا چټک لوړوالی د تاریاکو قاچاق پر یوې فوق‌العاده ګټور سوداګرۍ بدل کړی او د جنایتکارو شبکو، وسله‌ والو ډلو او په ځانګړي ډول طالبانو ته یې د عوایدو لویه سرچینه برابره کړې.

له بلې خوا، افغان بزګران چې د کوکنارو پر کر یې تکیه کوله، اوس له سخت اقتصادي ناورین سره مخ دي، خو هغه طالبان او قاچاقبران چې د تاریاکو کاروبار کنټرولوي له دې حالت څخه لویې لویې ګټې ترلاسه کوي.

د طالبانو دوه مخی سیاست

طالبانو د مخدره موادو په اړه دوه مختلف دریځونه خپل کړي دي. په ۲۰۰۱ کال کې، طالبانو د کوکنارو کر بند کړ، خو وروسته چې یې رژیم سقوط وکړ د تاریاکو قاچاق ته یې لاس واچاوه.

د تېرو شلو کلونو په لړ کې طالبانو د تاریاکو له کاروباره د جګړې لپاره مالي سرچینې برابرولې او ان خپلو وسله والو ته یې پرې معاشونه ورکړل.

اوس هم، سره له دې چې طالبانو رسمي بندیز اعلان کړی، بېلابېل راپورونه ښيي چې د تاریاکو قاچاق د طالبانو تر نظارت لاندې دوام لري.

د ملګرو ملتونو د ارزونو له مخې، د افغانستان تولید شوي مخدره مواد د پاکستان، ایران او مرکزي اسیا له لارو نورو هیوادونو ته قاچاق کېږي.

ځینې کارپوهان باور لري، چې طالبان غواړي د کوکنارو د کرکیلې بندیز د نړۍوالو ملاتړ د ترلاسه کولو لپاره وکاروي، خو لا هم د مخدره توکو پر کاروبار تکیه کوي.

دا مسله د نشه یې توکو په تړاو د طالبانو د سیاستونو تضاد په ډاګه کوي.

اقتصادي اغېزې او د تاریاکو کاروبار راتلونکی

افغانستان په نړۍ کې د تاریاکو تر ټولو لوی تولیدونکی هېواد پاتې شوی او دا سوداګري د دې هیواد د اقتصاد یوه مهمه برخه جوړوي.

په ۲۰۲۱ کال کې د مخدره توکو اقتصاد د افغانستان د ناخالصو عوایدو ۱۴ سلنه جوړوله.

اوس چې د تاریاکو تولید کم شوی، ډېر بزګران بې‌ کاره شوي او له سختو اقتصادي ستونزو سره مخ دي.

د نړۍوال بانک د راپور له مخې، د افغانانو سرانه عواید اوس له څلورو ډالرو څخه کم شوی او ډېری بزګران اوس د عایداتو بله سرچینه نه لري.

ډېپلوماټ مجله په مقاله کې د کارپوهانو له قوله لیکلي، د تاریاکو د کښت د مخنیوي لپاره، باید بزګرانو ته بدیل اقتصادي فرصتونه برابر شي، خو په افغانستان کې د دې پر ځای چې پر بدیلونو فکر وشي سخت بندیزونه لګول شوي چې زیان یې عامو وګړو ته رسیدلی دی.

د دغې مقالې له مخې که نړۍواله ټولنه غواړي چې افغانستان بېرته د کوکنارو کښت ته ونه ګرځي، نو باید پر طالبانو فشار راوړي چې بزګرانو ته اقتصادي بدیلونه برابر کړي. که نه، د تاریاکو قاچاق به لا هم د طالبانو د عوایدو یوه مهمه سرچینه پاتې شي او د سیمې بې ‌ثباتي به دوام ومومي.

سرچینې: تورخم دروازه نن د عامو خلکو د تګ راتګ لپاره پرانیستل کیږي

۲ وری ۱۴۰۴ - ۲۲ مارچ ۲۰۲۵، ۰۰:۳۲ GMT+۰

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې تورخم کې د مسافرینو د ثبت سېسټم کې ستونزې حل شوي او نن دغه دروازه د دواړو خواوو وېزه لرونکو عامو خلکو د تګ راتګ لپاره پرانستې ده.

تورخم دروازه ۲۶ ورځې د پاکستان له لورې په تورخم کې د طالبانو له‌خوا په ډيورنډ فرضي کرښه د چیک پوستو د جوړولو په غبرګون کې تړل شوې وه.

دلته د پاکستاني ځواکونو او طالبانو ترمنځ سختې نښتې وشوې چې په پایله کې یې د مسافرینو د ثبت سېسټم زیانمن شوی و.

تېره ورځ د ۲۵ ورځو ځنډ وروسته تورخم دروازه د سوداګریزو فعالیتونو لپاره پرانیستل شوه او ترڅنګ یې افغان ناروغانو ته پاکستان ته د تګ اجازه ورکړل شوې وه.

د معلوماتو له مخې د تورخم له لارې هره ورځ د بار وړونکو لاریو تر څنګ نږدې ۱۰ زره مسافر تګ راتګ کوي او په ډېورنډ فرضي کرښه دغه دروازه د سوداګرۍ او د خلکو د بېروبار له پلوه تر ټولو بوخته لار ګڼل کیږي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د دفتر د معلوماتو له مخې، د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ ارزښت په ۲۰۲۴ کال کې له ۱.۶ میلیارد ډالرو څخه اوښتی و.

چارواکي وايي، له تورخم لارې هره ورځ شاوخوا ۱۵۰۰ بار وړونکي موټر تګ راتګ کوي.

ټامي بروس افغانستان انټرنشنل ته: له طالبانو سره په بحث کې اوږدمهاله موضوعات مطرح دي

۱ وری ۱۴۰۴ - ۲۱ مارچ ۲۰۲۵، ۲۲:۳۲ GMT+۰

د امریکا متحده‌ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت ویاندې د طالبانو او امریکايي پلاوي د خبرو‌اترو په هکله د افغانستان انټرنشنل خبریالې د پوښتنې په ځواب کې د امریکايي یرغمل شویو کسانو بېرته راګرځول د دغه سفر لومړیتوب بللی دی.

مېرمن ټامي بروس د جمعې په ورځ (د وري لومړۍ)زیاته کړې چې د اوسني وضعیت او شرایطو د بدلون لپاره اوږدمهاله موضوعات هم مطرح دي.

افغانستان ته د امریکايي پلاوي له سفر او د جورج ګلزمن خوشېدو وروسته د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت په یوه بیان کې ویلي چې د طالبانو له‌خوا د نورو نیول شویو امریکايي وګړو په هکله اندېښنه لري.

د دغه وزارت په مطبوعاتي کنفرانس کې د افغانستان انټرنشنل خبریالې مرضیه حسیني پوښتنه کړې: «له څلورو کلونو وروسته د لومړي ځل لپاره امریکایي استازي کابل ته لاړل او له طالبانو سره یې خبرې‌اترې وکړې. ایا دا د طالبانو پر وړاندې د امریکا د نوي ډېپلوماتیک چلند په مانا نه‌ده؟ د امریکايي یرغمل د خوشې‌کېدو علاوه، د نورو کومو موضوعاتو په تړاو خبرې شوې دي؟»

ورته مهال، د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د دې پوښتنې په ځواب کې ویلي: «اوس مهال په دې هکله جدي ستونزې شته چې په‌کې ښکېل یوو، خو ډېره مهمه دا ده چې امریکایان بېرته خپلو کورونو ته ستانه شوي دي. د امریکایانو د بېرته راګرځولو علاوه د اوسني وضعیت د بدلون لپاره پر اوږدمهاله موضوعاتو هم بحث شوی دی.»

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاند په دې تړاو د نورو جزییاتو له وړاندې کولو ډډه کړې او ټینګار یې درلود چې په دې مذاکراتو کې سیاسي ملاحظات شته دي.

له دې مخکې د افغانستان لپاره د امریکا ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد په ګډون یو امریکایی پلاوی کابل ته تللی و او د طالبانو په بند کې د متحده‌ایالاتو د بندیانو په تړاو یې د دغې ډلې له چارواکو سره خبرې‌اترې کړې دي.

د یادونې ده چې دا پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته کابل ته د امریکايي پلاوي لومړنی سفر دی.

رېچارډ بېنېټ: د طالبانو له لورې د نجونو پر زده کړو د بندیز حساب اړین دی

۱ وری ۱۴۰۴ - ۲۱ مارچ ۲۰۲۵، ۲۲:۰۸ GMT+۰

د ملګرو ملتونو ځانګړې راپور‌ ورکوونکی رېچارډ بېنېټ د نوي زده‌کړه ییز کال په مناست له دې شعار سره «افغان نجونو ته د زده کړو اجازه ورکړئ» په افغانستان کې له شپږم ټولګي پورته له زده‌کړو د بې برخې نجونو په اړه ویلي چې ددغه بندیزونو ځواب‌ویل اړین دي.

د نوي کال په رارسېدو سره په افغانستان کې ښوونځي پرانستل کېږي خو سږ کال هم د نجونو پر مخ د ښوونځیو د خلاصیدو په اړه کوم څرک نه لیدل کیږي.

رېچارډ بېنېټ پر اېکس لیکلي: «لکه څنګه چې افغانستان کې ښوونځي بیا پرانستل کیږي، نجونې او ښځې د طالبانو د جنسیتي ځورونې له امله له شپږم ټولګي پورته له زده کړو څخه محرومې دي. حساب ورکول اړین دي، غوره کیفیت لرونکې، جامع زده کړو ته په مساوي ډول لاسرسی، د بشري حقونو درناوی دی.»

تر دې واړندې په کور دننه او بهر یو شمېر پېژندل شویو مشرانو هیله څرګنده کړې وه چې نوی کال به د خوښیو کال وي او د نجونو پر مخ به د طالبان له لورې پر زده کړو بندیز پای ته ورسیږي.

د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي هم د نوي کال په مناسب د طالبانو حکومت باندې غږ وکړ چې د نجونو او ښځو پر مخ د زده کړو بندیز پای ته ورسوي.

طالبان له بیا واکمنېدو سره په افغانستان کې د تېر په څېر د نجونو او ښځو پر وړاندې د زده کړو دروازې وتړلې، همدا ډول یې د ښځو په کار او سیاسي ګډون بندیز ولګوه، ترڅنګ یې د سفر او تفریح په برخه کې ښځې محدودې کړې او تر ډېره یې اړ کړې چې په کورنو کې پاتې شي.

د ښځو او نجونو پر وړاندې د طالبانو سخت بندیزونه په کور دننه او نړۍواله کچه له سختو غبروګونو سره مخ شول، خو دغه غبرګونونو تر اوسه د طالبانو په دریځ کې کوم بدلون نه دی راوستی.