د لوږې او ناچارۍ په درشل کې؛ افغانان د کوچني اختر لپاره چمتووالی نیسي

د یاد هېواد د بهرنیو چارو وزیر پني وونګ وايي، دغه مرستې به د ملګرو ملتونو له لارې په افغانستان کې اړمنو انجونو او مېرمنو ته د اسانتیاوو تر څنګ د بېلابېلو خدمتونو په برخه کې ولګول شي.

هغه زیاته کړې، چې د تاوتریخوالي مخنېوي، د ښځو روغتیايي وضعیت، د جنسیتي برابرۍ او بې ځایه شویو مېرمنو لپاره یې دغه مرستې کړې دي.

پني وونګ اسټرالیا دولتي رسنۍ اېس بي اېس ته وویل: «اسټرالیا د هغو افغان نجونو کلک ملاتړ کوي، چې د طالبانو د سېسټماټیکو سرغړونو خلاف یې زړورتیا ښودلې ده.»

هغې زیاته کړې، چې له ناورین په ډکو دغو حالات کې اسټرالیا په دغه مرستې سره ثابتوي چې د سولې او ثبات تر څنګ نړۍوالو ګټو ته ژمن هېواد دی.

هغې له افغانستان سره د تازه مرستو په تړاو وویل: «دا مرسته به هغو خلکو ته د ژوند اسانتیاوې برابرې کړي چې له سختو ستونزو سره مخ دي.»

اسټرالیا همدا راز له غزې سره هم د یوولس میلیونه ډالرو تازه مرستې خبر ورکړی او ژمنه یې کړې، چې هلته به روان ناورین د مخنېوي په برخه کې ځانګړي‌ اقدامات وکړي.

دغه مرستې داسې مهال کېږي چې طالبانو په کور دننه په افغان نجونو د ښوونځیو او پوهنځیو دروازې هم بندې کړي دي.

همدا راز یې پر ښځو سخت محدودیتونه لګولي، چې ان په ډېری برخو کې دندو ته هم نه پرېښودل کېږي، بلکې د امربالمعروف د محتسبانو له لوري د سفرونو پر مهال ځورول کېږي هم.

اسټرالیا داسې مهال له افغانستان سره مرستې کوي، چې تازه ډونالډ ټرمپ د امریکا پراختیایي مرستې بندې کړي چې له امله یې په افغانستان کې هم نادولتي موسسې اغېزمني شوي او په بشري برخه کې د مرستو کچه هم خورا کمه شوې ده.

د ټرمپ د دغې پرېکړې له کبله د طالبانو تر واک لاندې د ملګرو ملتونو او نورو نادولتي موسسو یو شمېر مرستندویه پروژې هم په ټپه ولاړې دي.

د پخواني جمهوریت له پرځیدو سره سم په افغانستان کې د لوږې او فقر کچه تر بل هر وخته ډېر شوې ده.

همدا راز طالبانو خلکو ته کاري فرصتونه کم کړي او د دغه ډلې له لوري د نړۍ والو سره د تعامل نه لرلو له کبله هم پر افغانستان ځینو هېوادونو خپلې بشري مرستې بندې کړي یا مشروطې کړي دي.

نیوکې دا دي چې طالبان په افغانستان کې د روان بشري ناورین او اقتصادي ستونزو په حل کې پاتې راغلي دي.

ملګرو ملتونو او شمېر نورو سازمانونو اندېښنه ښودلې چې افغانستان کې د بشري مرستو د کمیدو له کبله به په دغه هېواد کې د مرستو کچه نوره هم کمه شي او له امله به میلیونونه انسان د لوږې له ستر ګواښ سره مخ شي.

یاد سازمان دغه څرګندونې د بي بي سي پخواني خبریال محمود کوچي او د هغه د زوی د نیول کیدو په غبرګون کې کړې، چې تېره ورځ په اسلام اباد کې د پاکستاني پولیسو له لوري نیول شوي وو.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې دغه افغان خبریال او د هغه زوی تر څو ساعتونو وروسته پولیسو بېرته خوشې کړي دي.

د خبریالانو د ملاتړ دغه سازمان په خبرپاڼه کې لیکي، چې ډېر شمېر افغان خبریالان د طالبانو د سختو بندیزونو له کبله جلاوطنۍ ته اړ شوي، چې ځینې یې لا هم په پاکستان کې د سختو اقتصادي ستونزو تر څنګ د پولیسو د نیول کیدو او ایستل کیدو له ګواښ سره هم مخ دي.

د افغانستان له خبریالانو د ملاتړ سازمان اندېښنه څرګنده کړې چې د پاکستان حکومت د افغان خبریالانو د مېشتیدنې قانوني اسناد یا نه تمدیدوي او یا هم په کې کافي ځنډ رامنځته کوي او بیا ورته پلمې لټوي.

د دغه ځنډ له کبله افغان خبریالانو تر څنګ په یاد هېواد کې په ویزو مېشت افغانان له جدي ستونزو سره مخ دي.

همدا راز د امریکا په ګډون له لوېدیځو هېوادونو غوښتل شوي، چې د افغان خبریالانو د خوندیتوب قضیې دې ژر تر ژره وڅېړي، څو په پاکستان کې د پولیسو نیول کیدو او ورسره تړلو کړاونو څخه خوندي شي.

دغه سازمان د بشري حقونو له ملاتړ کوونکو ادارو او رسنیو غوښتي، چې په پاکستان کې د مېشتو افغان خبریالانو د ناوړه وضعیت په تړاو جدي اقدامات وکړي.

په افغانستان کې د طالبانو له واکمنیدو سره سم د بیان پر ازادۍ او رسنیو سخت بندیزونه ولګیدل چې له کبله یې خبریالان خورا ډېر اغېزمن شول.

د دغو محدودیتونو او بندیزونو له کبله د لسګونه رسنیو تړل کیدو تر څنګ سلګونه خبریالان د هېواد پرېښودو ته هم اړ شوي دي.

طالبانو د رسنیو سیاسي خپرونې او خبرونه سانسور کړي دي. او په افغانستان کې فعالې رسنۍ او خبریالانې د طالبانو د بندیزو له امله حق نه لري چې پر دغه ډلې نیوکې وکړي.

اوس مهال له افغانستان دباندې رسنۍ او افغان خبریالان د هېواد دننه وضعیت څاري، خو په ګاونډیو هېوادونو کې ځینې مېشت خبریالان لا هم له جدي ګواښ سره مخ دي.

ایران او پاکستان دوه هغه هېوادونه دي، چې افغان خبریالان په کې له جدي ستونزو سره مخ دی او ان خپل هېواد ته د ایستل کیدو ویره هم ورسره ده.

په پاکستان کې بیا ان له تېرو درېیو کلونو په لړ کې یو شمېر جلاوطنه افغان خبریالان د نامعلومه کسانو له لوري ګواښل شوي، ډبول شوي او په ډزو هم ویشتل شوي‌ دي.

یادې رسنۍ د دغو نجونو نومونه مریم راویش او پروین حسیني ښودلي چې بهرنی ملګری یې ماو الچینا پیسکو نومېږي.

د مریم راویش همجنس خوښې ملګرې پروین حسيني ویلي، دوی هڅه کوله له افغانستان څخه ووځي او په ایران کې خپل ژوند ته دوام ورکړي.

هغې زیاته کړه، چې له مریم سره یې نږدې څلور کاله اړیکه درلوده، خو د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یې ژوند نور هم سخت شو او د همدې فشارونو له امله یې پرېکړه وکړه چې افغانستان پرېږدي.

د راپور له مخې، دغو درې تنو تابیا کړې وه، چې د ماهان هوایي شرکت له لارې تهران ته لاړ شي او د سهار په لس بجو او دېرش دقیقو یې پرواز چمتو شوی و.

سره له دې چې طالبان ښځینه پرته له محرمه سفرونو ته نه پرېږدي، خو دغو همجنس خوښو نجونو بیا هم د تګ هڅه کوله.

پروین حسيني وایي: «کله چې دوی د کابل هوایي ډګر ته ورسېدل، طالبانو مریم راویش او الچینا پیسکو ودرول، خو زه هوايي ډګر ته دننه شوم او ایران ته راورسېدم. طالبانو د راویش او پیسکو موبایلونه وکتل او پوه شول چې دوی د د همجنس خوښو ټولنې غړیتوب لري.»

د هجنس خوښو د ملاتړ سازمان روشنایا مشر نعمت سادات ویلي: «وروستی ځل چې مې له دوی سره اړیکه وشوه، طالبانو د هوایي ډګر دننه یوه نامعلوم ځای ته لېږدول. زه ویره لرم چې دوی به اوس د طالبانو په زندان کې وي.»

نعمت سادات، چې له مریم او الچینا سره یې له اوږدې مودې راهیسې کار کړی زیاتوي چې د طالبانو زندانونه د همجنس خوښو لپاره خورا ځورونکي او خطرناک دي.

نوموړي وویل: «طالبان ښځې د کورنۍ د ضمانت په بدل کې خوشې کوي، خو ټرانس کسانو ته سختې سزاوې ورکوي. دوی ځوروي، جنسي تیري پرې کوي او ان شکنجه ورکوي. زه وېریږم، چې ماو الچینا پیسکو به هم اوس له سخت تاوتریخوالي سره مخ وي.»

د روشنایا سازمان خبر ورکړی، چې له څو میاشتو راهیسې یې د دغو کسانو پر ایستلو کار کولو او نږدې پنځه زره ډالره لګښت یې پرې کړی و.

راپور کې راغلي دوی غوښتل چې د پروین او مریم د اړیکې کیسه مستنده کړي، څو نړۍ ته وښيې چې د طالبانو تر واک لاندې همجنس خوښي له جدي ننګونو سره مخ دي. 

ایندیپېنډنټ وايي، دوی د مریم راویش، پروین حسيني او ماو الچینا پیسکو د الوتکې ټکټونه، پاسپورټونه او وېزې لیدلي دي، چې ثابتوي دوی قانوني سفر کاوه، خو د طالبانو له لوري یې مخه نیول شوې ده.

راپور زیاتوي چې طالبان د اسلامي افکارو له مخې همجنس خوښي ناروا عمل بولي او له همدې امله یې پرې د محدودیتونو تر څنګ سختې سزاوې هم لګولي‌ دي.

د‌ پروین حسیني په خبره، هغې په ۲۰۲۱ کال کې د طالبانو تر واک ته رسیدو وروسته له مریم سره په یوه ښوونځي کې ولیدل او دواړو پر یو بل زړه بایلود، خو د ټولنیزو ستونزو له کبله یو کال وروسته سره جلا شولې.

دوی په ۲۰۲۳ کې بیا اړیکه جوړه کړه، خو پوهیدل چې د افغانستان په اوسنیو حالتو کې د دوی دا اړیکې له امکان څخه لرې دي.

د پروین په وینا: «موږ پوهېدو چې زموږ کورنۍ به موږ ونه مني، نو مو پرېکړه وکړه چې له هېواده ووځو. اوس زه په ایران کې یواځې پاتې یم او مریم د طالبانو په زندان کې ده. زه هره ساعت ځورېږم، موږ غوښتل وتښتو خو زه وژغورل شوم او هغه ونیول شوه.»

ایندیپېنډنټ هڅه کړې چې د دې قضیې په اړه د طالبانو نظر واخلي، خو تر اوسه یې هیڅ ځواب نه دی ترلاسه کړی.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت رسنیز دفتر د (وري اتمه) په یوې خبرپانه کې د دغه ناستې په تړاو خبر ورکړی دی.

متقي ویلي، طالبان د جاپان په ګډون له ټولې نړۍ سره او اړخونو سره د «ابرومندانو اړیکو» ته لېواله دي.

نوموړي د جاپان ته د طالبانو د یوه لوړ پوړي پلاوي سفر ګټور بللی او د یاد هېواد له استازي یې غوښتي چې د دوه اړخیزو اړیکو پراختیا لپاره ورسره ورته همکارۍ لا زیاتې کړي، څو د دواړو لوریو ترمنځ تعاملات لا ډېر شي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر ټینګار کړی، چې اوسمهال دوی په افغانستان کې سرتاسري امنیت ټینګ کړی او د جاپان هېواد سفیر ته یې یاده کړې، څو د افغانستان دننه په لویو پروژو کې پانګونه وکړي.

د طالبانو په خبرپاڼه کې راغلي چې د جاپان سفیر تاکویوشي کورمایا خپل هېواد ته د طالبانو د پلاوي سفر ارزښتمن بللی.

په خبرپاڼه کې د جاپان د سفیر له خولې طالبانو لیکلي چې ګوندي د کوکنارو د کښت مخنېوي او له نشه یې پر ضد د مبارزې په برخه کې نوموړي د دوی ستاینه کړې ده.

طالبان داسې مهال له نړۍوالو سره د ښه تعامل ادعاوې کوي، چې دغه ډله لا تر اوسه هېڅ هېواد په رسميت نه دی پېژندلی.

کارپوهان په دې باور دي چې د چین، ایران او منځنۍ اسیا په ګډون نور ګاونډي هېوادونه له مجبورۍ طالبانو سره خپلې اړیکې پالي،‌ ځکه دغه هېوادونه له افغانستان څخه ورت د پېښو اټکل شویو ګواښونو له مخې اړ دي چې یادې ډلې سره ډیپلوماټیکې اړیکې ولري.

له دې مخکې طالبانو د بېلابېلو هېوادونو څخه غوښتي، چې په افغانستان کې پانګونې وکړي او د چین پانګوال، خو بیا لا له وړاندې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د کاني زېرمو پر قراردادونو بوخت دي.

اوس مهال چینایان تر بل وخت ډېر له طالبانو سره خوږې اړیکې لري او په بېلابېلو برخو کې یې ورسره اقتصادي اړیکې پراخې کړي دي.

ایران بیا یو بل ګاونډی دی چې له طالبانو سره یې خپلې راشه درشې ډېرې کړي، خو د طالبانو پخوانی متحد هېواد پاکستان بیا له دغه ډلې سره پر ډېپلوماټیکو ناندریو اخته دی.

دواړه لوري په ښکاره پر یو بل سخت تورونه پورې کوي او هره یو ګوته نېسي چې ګنې نا امنۍ یې ورته پېښې کړي دي.

پاکستان طالبانو تورنوي چې «ټي ټي پي»‌ ته یې په افغانستان کې پناه ځایونه ورکړي او له هغې ځایه د دوی په هېواد کې ترهګریزې بریدونه پلانوي، خو برعکس طالبان بیا پر پاکستان دا تور لګوي چې ګوندې د دوی پر ضد په خپل هېواد کې د داعش وسله وال روزي او بیا افغانستان ته د بریدونو لپاره لېږي.

د دواړو هېوادونو ترمنځ دا ډېپلوماټیکې ناندرۍ داسې مهال دي، چې طالبان له خپلو ګاونډیانو او نړۍ سره په وار وار د ښه تعامل لرلو یادونې کړي‌ دي.

دا امنیتي ناسته داسې مهال ترسره کیږي چې په دې ورستیو کې په افغانستان کې د طالبانو پر وړاندې د نا امنۍ پېښې زیاتې شوي دي.

سراج الدین حقاني دوه میاشتې د کورنیو چارو وزارت ته نه وو تللی او داسې راپورونه خپاره شوي وو چې ښایي نوموړی د طالبانو د مشر په ځينو پرېکړو ناراضه دی.

له ملا هبت الله سره په دغه ناسته کې د طالبانو دفاع وزیر محمد یعقوب مجاهد، د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني، د ملي امنیت رییس عبدالحق وثیق، د دفاع وزارت مرستیال عبدالقیوم ‌ذاکر او کورنیو چارو وزارت مرستیال محمد نبي عمري ګډون کړی وو.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د دغې ناستې په اړه پر اېکس لیکلي چې یادو لوړ پوړو امنیتي چارواکو د دوی مشر ملا هبت‌الله اخوندزاده ته د هېواد د امنیت په اړه راپور وړاندې کړ.

‏مجاهد لیکلي: «په ناسته کې د یادو امنیتي ارګانونو وړاندیزونه واوریدل شول او هغوی ته، د اجراتو او د کاري استقامتونو په برخو کې لازم هدایات ورکړل شول او د لا ښه نظم، تجهیز او ظرفیت لوړونې په اړه لازم تصامیم ونیول شول.»

د امنیتي اورګانونو له مشرانو سره د ملا هبت الله ناسته داسې مهال ترسره کیږي چې په دې ډله کې بار بار د خپلمنځي ژورو اختلافاتو راپورونه خپاره شوي دي.

ډېری هغه کسان چې یو وخت یې د طالبانو په رژیم باور درلود، اوس یې باور له لاسه ورکړی دی، په داسې حال کې چې په مشرتابه کې دننه اختلافات لاپسې زیات شوي دي.

کارپوهان خبرداری ورکوي، چې د طالبانو ترمنځ د اختلافونو زیاتېدل به د دغې ډلې په لیکو کې د بغاوت لامل شي.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد هم د اېکس یو سپېس ته خبرو کې تایید کړه چې اختلافات شته خو په هغه کچه نه چې فزیکي شخړې ته وده ورکړي.

د طالبانو زیات شمېر غړي په دې باور دي، چې د دوی مشر له خپل واک څخه ناوړه استفاده کوي.

د دغه اختلافاتو وروسته د طالبانو د مشر ملا هبت‌الله اخوندزاده له دې وروستۍ اختریزې وینا وړاندې د بهرنیو چارو وزارت مرستیال شیر محمد عباس ستانکزي له نیوکو وروسته د خپلې کابینې په اړه توند بیان خپور کړی و او ټينګار یې کړی و چې په ده نیوکه کوونکي باید د رسنیو پر وړاندې نیوکې ونه‌کړي.

که څه هم د طالبانو د مشر د وینا الفاظ به عمومي وو؛ خو په حقیقت کې یې مخاطبین یوه ځانګړې حلقه طالبان دي، چې دی یې د خپلې واکمنۍ پر وړاندې احتمالي تهدید ګڼي.