پاکستاني رسنیو خبر ورکړی، چې د بلوچستان د ملي ګوند مشر او د دغه هېواد د پارلمان غړی سردار اختر مېنګل نن د شنبې ورځ ماسپښین مهال له یوه ځانمرګي برید څخه روغ وتلی، خو د ګوند څلور غړي یې ټپیان شوي دي.
د راپورونو له مخې د شنبې په ورځ د (وري ۹مه) یو ځانمرګی بریدګر د بلوچستان ایالت په مستونګ ولسوالۍ کې هغې ولسي غونډې ته ننوت چې د اختر مېنګل له لوري د ماهرنګ بلوڅ د خوشې کیدو په موخه رابلل شوې وه.
ځانمرګي بریدګر هڅه کوله چې د دغه بلوڅ ملتپاله سیاستوال څنګ ته پر ځان پسې تړلو چاودیدونکو توکو ته چاودنه ورکړي، خو د ځانمرګي واسکټ بټنې یې کار پرېښی و.
عیني شاهدانو د خراسان ډایري په نوم یوې پاکستانۍ رسنۍ ته ویلي، چې ځانمرګي بریدګر له غونډې تېښته وکړه، خو ګډونوال په تیږو وویشت او واسکټ یې وچاودید.
سردار اختر مېنګل خبریالانو ته تر پېښې وروسته وویل، چې د ګوند څلور تنه غړي یې په چاودنه کې ټپیان شوي دي.
هم مهاله بیا د پښتونخوا په اورکزیو کې د پاکستاني پوله ساتو ځواکونو پر یوه موټر د سړک غاړې ماین چاودیدلی، چې له امله یې دوه عسکر وژل شوي او پنځه نور ټپیان دي.
سرچینو د افغانستان انټرنشنل خبریال جواد شینواري ته ویلي، چې په پېښه کې ټپیان شوي عسکر ځايي روغتون ته لېږدول شوي او روغتیایي حالت یې د ډاد وړ ښودل شوی.
په پاکستان کې ورځ تر بلې نا امنۍ پراخیدونکي دي او د دغه نا امنیو تر ټولو مهم لوبغاړي د «ټي ټي پي» او بلوڅ بېلتون پاله ډلو وسله وال ګڼل کېږي.
پولیټیکو خبري اژانس د دوو لوړپوړو امریکایي چارواکو په حواله راپور ورکړی، چې ولسمشر ټرمپ ته خپل لومړي مرستال او همدا شان د هغه د دفتر رییس وړاندیز کړی، چې په سیګنال کې د امنیتي چارواکو د پټو خبرو د افشا کولو له امله د ملي امنیت سلاکار مایک والټز له دندې کوښه کړي.
پولیټیکو په خپل راپور کې زیاتوي، چې دا وړانديز د چهارشنبې په ورځ له ټرمپ سره په لیدنه کې، ډی جې وینس، د ولسمشر د دفتر رییس سوزي ویلز او د سپينې ماڼۍ یوه بل جګپوړي چارواکي ولسمشر ټرمپ ته وړاندې کړی دی.
ویل کېږي چې ټرمپ منلې، چې د هغه د ملي امنیت سلاکار «اوضاع ګډوډه کړي» خو د هغه ګوښه کول به دیموکراتانو او د دوی ملاتړو رسنیو ته د ټرمپ په مقابل کې شین کارت په ګوټو ورکړي.
له دغو امریکایي چارواکو یې یوه ویلي، چې ښایي والتز په راتلونکو اونیو کې له دندې کوښه شي.
تر دې وړاندې د اتلانتیک مجلې مسوول مدیر جیفري ګولډبرګ په غیر قصدي ډول د امریکا د دفاع وزیر او د ډونالډ ټرمپ د مرستیال په ګډون د جګپوړو امریکايي چارواکو د سیګنال په ګروپ کې شامل شوی و.
د سیګنال دغه ګروپ په یمن کې د حوثیانو پر وړاندې د اقداماتو او د هغو په پټنځایونو د برید د همغږي کولو لپاره جوړ شوی و.
مایک والټز وايي، چې هغه په یمن کې د حوثیانو د برید پلانونو په اړه د ټرمپ ادارې د لوړ پوړو چارواکو ترمنځ د خبرو اترو د خپرولو بشپړ مسوولیت په غاړه لري.
هغه فاکس نیوز ته وویل: "زه بشپړ مسؤلیت لرم. «او ما دا ډله جوړه کړه. دا زما لپاره د شرم خبره ده. موږ به تر پایه دا موضوع وڅېړو.»
یو شمېر افغانالاصله او ایرانيالاصله کاناډایان امریکا ته له تګ څخه منعه شوي دي. د ګلوب اینډ میل کاناډایي ورځپاڼې د یو شمېر وکیلانو او مهاجرتي مشاورینو له قوله لیکلي، چې دغه اقدام د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د کډوالۍ د سختو تګلارو له امله شوی دی.
د یادې ورځپاڼې د راپور له مخې، یو شمېر افغانالاصله او ایرانيالاصله کاناډایان، چې د سوداګرۍ، سیاحت او یا هم د کورنیو د لیدلو لپاره امریکا ته روان وو، د امریکا د سرحدي چارواکو له سختو پوښتنو سره مخ شوي او اجازه نه ده ورکړل شوې څو متحده ایالتو ته ننوځي.
له ګلوب اینډ مېل سره یو شمېر حقوقي کارپوهانو په خبرو کې د کاناډا له حکومت څخه غوښتنه کړې چې د خپلو وګړو د خوندیتوب په موخه دې رسمي مسافرتي خبرداری صادر کړي.
دوی وايي، افغانالاصله او ایرانیالاصله کاناډایان باید خبر شي، چې که امریکا ته سفر کوي، نو د دوی ویزه لغوه کېدای شي او د «نکسوس یې هم کارت بندېدای شي.»
دغو کاناډایانو ته ان د نیول کیدو او بېرته شړل کیدو ګواښ هم ورته پېښ دی.
سره له دې چې د هغو کاناډایانو لپاره رسمي او دقیقه احصایه نشته چې د سفر مخه یې نیول شوې، خو د کډوالۍ یو شمېر وکیلانو تایید کړې، چې د جنورۍ له ۲۰مې راهیسې دا ډول پېښې ډېرې شوي دي.
دا هغه نېټه ده چې ټرمپ د بهرنیو وګړو اړوند د سختو امنیتي ارزونو فرمان لاسلیک کړ.
د نیویارک ټایمز او رویټرز خبري اژانسونو د « ۱۴۰۳ کال د کب ۲۵مې» د راپور له مخې، د امریکا حکومت د داسې یو پراخ سفري بندیز د پلي کولو ارزونه کوي، چې له کبله به یې د لسګونو هېوادونو وګړي له جدي محدودیتونو سره مخ شي.
که چیرې دا تګلاره عملي شي، نو د افغانستان، ایران، شمالي کوریا، کوبا، سومالیا، لیبیا، یمن، سوریې، ونزویلا، سوډان او بوتان وګړي به په هېڅ ډول امریکا ته د ننوتلو اجازه ونه لري.
په دې سربېره، د لسو نورو هېوادونو وګړو ته به د سفر سخت شرایط وضعه شي. د بېلګې په توګه، یوازې شتمن سوداګر به د ویزې ترلاسه کولو اجازه ولري، خو مهاجرتي او سیاحتي ویزې به یې وځنډول شي.
همداراز، د دغو هېوادونو وګړي باید د ویزې ترلاسه کولو لپاره په سفارتونو یا کونسلګریو کې مرکو ته حاضر شي او د اسنادو د ارزونې بهیر به یې هم خورا سخت وي.
د امریکا د سفر د بندیزونو درې کټګورۍ
د امریکا حکومت له خوا د چمتو شوي لېست له مخې،هېوادونه په درې کټګوریو وېشل شوي دي:
سور لېسټ: دا ۱۱ هېوادونه امریکا ته د خپلو وګړو د سفر اجازه نه لري: افغانستان، ایران، شمالي کوریا، کوبا، سومالیا، لیبیا، یمن، سوریه، ونزویلا، سودان او بوتان.
نارنجي لېسټ: دا ۱۰ هېوادونه دي چې د دوی پر وګړو سخت محدودیتونه لګول کېږي، خو د سفر اجازه به یې په بشپړه توګه لغوه نه شي. د بېلګې په توګه، یوازې شتمن سوداګر یې کولی شي امریکا ته سفر وکړي، خو د کډوالۍ او سیاحتي ویزو بهیر به یې وځنډول شي.
دغه هېوادونه لکه: بلاروس، اریتریا، هایټي، لاووس، میانمار، پاکستان، روسیه، سیرا لیون، جنوبي سوډان او ترکمنستان.
ژیړ لیست: دا ۲۲ هېوادونه ۶۰ ورځې وخت لري، څو د امریکا د حکومت له خوا مشخص شوي شرایط پوره کړي.
که یې دا ونه کړل، نو له نورو دوه لېسټونو سره به یوځای شي او د دوی پر وګړو به هم د سفر بندیز ولګېږي. په دې هېوادونو کې انګولا، انتیګوا او باربودا، بینین، بورکینافاسو، کامبوج، کامرون، کیپ ورد، چاد، د کانګو جمهوریت، د کانګو دموکراتیک جمهوریت، دومینیکا، استوایی ګینه، ګامبیا، لایبریا، ملاوي، مالي، موریتانیا، سنت کیتس او نیویس، سنت لوسیا، ساؤ ټومه او پرنسیپ، وانواتو او زیمبابوې شامله ده.
د نیویارک ټایمز او رویټرز د معلوماتو پر بنسټ چې د امریکا حکومت له باخبرو سرچینو یې ترلاسه کړی، دا لېسټ لا وروستی شوی نه دی او د سپینې ماڼۍ د تصویب دمخه، بدلونونه په کې راتلای شي.
سوفیا همایون، چې د کاناډا په میسي ساګا کې د لکسالتیکو حقوقي دفتر مهاجرتي مشاوره ده وايي، چې د مسلمانو هېوادونو وګړي د امریکا د سختو او غیرعادلانه امنیتي ارزونو هدف ګرځېدلي دي.
نوموړې د یوه افغانالاصله کاناډایي سوداګر یادونه کړې، چې له ټورنټو څخه امریکا ته د خپلې کورنۍ د لیدو لپاره روان و، خو د امریکا سرحدي چارواکو اجازه نه وه ورکړې، چې ولاړ شي.
دا سوداګر مخکې څو ځله امریکا ته تللی و او هلته یې د سوداګرۍ پلان هم درلود، خو دا ځل اجازه ور نه کړل شوه.
د میانمار رسنیو خبر ورکړی، چې په دغه هېواد کې د جمعې په ورځ د شوې زلزلې له امله د مړو شویو کسانو شمېر «۶۹۴ تنو رسېدلی او ۱۶۷۰ نور ژوبل» شوي دي. بلخوا پر زلزله ځپلو یوې څارونکې امریکايي ادارې خبرداری ورکړی چې ښايي د مړو شمېر له زر تنو هم لوړ شي.
د یاد هېواد د پوځ یوه قوماندان هم تایید کړې، چې د مړو شمېر نږدې ۷۰۰ تنو ته رسېدلی او یادونه یې کړې، چې لا هم ژغورونکي ډلې هڅه کوي، څو تر نړېدلو ودانیو لاندې شوي کسان راوباسي.
د معلوماتو له مخې د لومړنۍ زلزلې شدت ۷.۷ و. د زلزلې پېژندنې ملي مرکز (NCS) ویلي، په دغه هېواد کې دویمه زلزله هم شوې، چې شدت یې د رېښتر په کچه ۴.۲ و او لس کیلومتره ژوره وه.
د شبنې په سهار په افغانستان کې هم د ۴.۷ درجې زلزله شوې چې ۱۸۰ کیلومتره ژوره وه، خو تر اوسه یې د مرګ ژوبلې یا زیانونو په تړاو کوم څه نه دي ویل شوي.
همدا راز تېره ورځ په تایلنډ کې هم زلزلې خلکو ته درنه مرګ ژوبله او مالي زیانونه اړولي دي.
په یاد هېواد کې هم ځینې اسمان څکې ودانۍ د زلزلې له امله نړیدلي دي. په دواړو هېوادونو کې ژغورونکي ډلې لا هم د ژغورنې ځانګړې عملیات کوي او د سلګونه کسانو د ژغورلو خبر یې ورکړی دی.
د میډیا لاین په نوم یوې پاکستاني رسنۍ راپور خپور کړی، چې په تورخم کې شاوخوا دوه زره افغان ماشومان د توکو پر قاچاق بوخت دي او هره ورځ له څلور سوو نیولې تر پنځه سوو افغان ماشومان د کرښې دواړه غاړو ته قاچاقي توکي لېږدوي.
د یادې رسنۍ د راپور له مخې، په دې ډله کې پنځه کلن کوچنیان هم شامل دي، چې تر شپږ کیلوګرامه پورې قاچاقي توکي لېږدوي او له ډېره غربته یې دغه ستړي کار ته اوږې ورکړې دي.
د راپور له مخې دغه ماشومان د قاچاق د ځینو مافیایي کړیو له لوري په دغه روزګار ګومارل کېږي او د ډېرو لږو پیسو په بدل ترې فزیکي او ان ناوړه جنسي استفاده هم کوي.
پاکستاني چارواکو تازه د تورخم دروازې د بیا پرانېستل کیدو پر مهال خبر ورکړی و، ۵۰ تنه هغه ماشومان چې د قاچاقي توکو په لېږد رالېږد کې ترې ګټه اخیستل کېده طالبانو ته سپارلي دي.
د معلوماتو له مخې دغه ماشومان چې په کې نجونې هم شاملې دي د تېرو اونیو په اوږدو کې پر ډیورنډ کرښه پاکستاني ځواکونو نیولي وو.
د پاکستاني چارواکو په وینا؛ دغه ماشومان د ځینو مافیایي کړیو له لوري د سګریټو، برېښنايي وسایلو او نشه یې توکو د لېږد رالېږد لپاره ګومارل شوي وو.
پاکستاني چارواکو ویلي، دوی پرېکړه وکړه چې دغه ماشومان محاکمه نه کړي، بلکې د قبیلوي مشرانو په منځګړیتوب یې طالبانو ته سپارلي دي.
خو دا یوازې د یوې سترې ستونزې یوه برخه ده، ځکه چې اټکل کېږي زرګونه نور ماشومان لا هم په دې ناقانونه کاروبار کې ښکېل دي.
د خطر پر بنسټ ولاړه ګټه
ځايي سرچینو میډیا لاین رسنۍ ته ویلي، چې ان اته کلن افغان ماشومان هم د بارونو په دې لېږد کې بوخت دي.
ډېری دا ماشومان له هغو کورنیو سره تړاو لري، چې د تورخم فرضي کرښې اوسنۍ صفري نقطې ته ته نږدې اوسېږي.
دغه ماشومان کله کله د بار وړونکو موټر تر شا او لاندې پټېږي او یا هم په دغو بار وړونکو موټرو کې د جوړو شویو پټو کوچنیو خونو دننه پټېږي او توکي لېږدوي.
عدنان افریدي، د پاکستان د لنډي کوتل د پولیسو یو لوړپوړی افسر وايي: «له بده مرغه افغان ماشومان دې ته مجبوره شوي چې پر خطرناکو لارو دېخوارا واوړي، حال دا چې هېڅ پاکستاني ماشوم په دا ډول فعالیتونو کې ښکېل نه دی.»
افریدي زیاته کړې، چې دغه چاره د طالبانو تر واک لاندې په تورخم کې د ځینو مافیایي کړیو له لوري ترسره کېږي او د مشخصو قراردادونو په اساس له دغو کوچنیانو څخه ګټه اخیستل کېږي.
نوموړي زیاته کړې، چې د سپارل شویو ۵۰ ماشومانو له ډلې ۱۷ نجونې او ۳۳ هلکان وو، چې د سګریټو او نورو منعه شویو توکو په قاچاق کې یې رول درلود.
د هغه په وینا، شاوخوا ۷۰۰ نور ماشومان لا هم په دغه کار بوخت دي.
که څه هم پاکستاني چارواکو غوښتل دغه ماشومان د بهرنیانو د قانون ۱۴مې مادې پر اساس محاکمه کړي، خو د قبایلي مشرانو په منځګړیتوب دا پرېکړه لغوه شوه.
افریدي خبرداری ورکړ، که دغه ماشومان بیا د غیرقانوني عبور هڅه وکړي، «د سختو قانوني پایلو» سره به مخ شي.
په ستراټیژیکه نقطه کې بشري ناورین
د تورخم دروازه چې له نږدې یوې میاشتې راهیسې تړلی وه، تیره اوونۍ بېرته پرانیستل شوه. که څه هم عام خلک اوس کولی شي له دې لارې سفر وکړي، خو د ماشومانو لهخوا د قاچاق جریان لا هم دوام لري.
تورخم، چې د پېښور لویدیځ ته ۵۵ کیلومېټره او د کابل ختیځ ته ۱۸۳ کیلومېټره واټن لري، د افغانستان او پاکستان ترمنځ یو له مهمو تجارتي او مهاجرتي لارو څخه ده. خو دغه سیمه تل له لانجونو کونجو، تاوتریخوالي او بشري ناورینونو سره مخ پاتې شوې ده.
په اسلام اباد کې د افغانستان د چارو یو کارپوه سجاد ترکزی وایي، په تورخم کې د ماشومانو قاچاق له ډېرې اوږدې مودې راهیسې روان دی، خو له سترګو پټ ساتل شوی دی.
هغه زیاتوي: «دغه ماشومان له ډېرې مجبورۍ او لوږې څخه د کوچنیو، خو ګټورو توکو د قاچاق لپاره استثمارېږي. د پاکستان وروستۍ پرېکړه چې یو شمېر ماشومان یې بېرته افغانستان ته وسپارل، یوازې د دې ناورین یوه کوچنۍ بېلګه ده.»
ترکزی زیاتوي، چې په افغانستان کې هېڅ حکومت تر اوسه د دې ستونزې د حل لپاره جدي اقدام نه دی کړی.
نوموړی وړاندیز کوي، چې پر ډیورنډ کرښه بېلابېلو سیمو کې دې د تخنیکي زده کړو مرکزونه جوړ شي، خو زیاتوي: «د طالبانو حکومت دا ظرفیت نه لري، چې دا ډول حللاره عملي کړي.»
نجونې ماشومان له جدي خطرونو سره مخ دي
ماریا حیدري چې په کابل کې د ماشومانو د حقونو فعاله ده، وایي، د ماشومانو استثمار په ځانګړې توګه د فقر او د تعلیمي نظام د سقوط او نورو ستونزو پایله ده.
د نوموړې په خبره: «په ډېرو هېوادونو کې ماشومان د جګړو لپاره کارول کېږي، خو افغانستان یوازینی هېواد دی، چې دلته ماشومان د سګریټو او نورو توکو د قاچاق لپاره استثمارېږي او دا هم یوازې د یوه ډالر لپاره.»
عمران ټکر، چې په پېښور کې د ماشومانو د حقونو فعال دی تورخم د «ماشومانو لپاره د خطر لار» بولي او غوښتنه کوي چې نړۍواله ټولنه دې د دغه ناورین د حل لپاره لاس په کار شي.
هغه خبرداری ورکوي چې «ماشومان په دې سیمه کې د فزیکي، جنسي او رواني ناوړه استفادې ښکار کېږي او د قوانینو کمزوري دا استثمار لا اسانه کوي.»
یو لوړپوړي افغان طالب چې نه یې غوښتل نوم یې واخیستل شي د دې راپور په غبرګون کې ویلي، د ماشومانو قاچاق «یوه د کار بڼه» ده او زیاتوي: «دا ماشومان سوال نه کوي؛ بلکې سخت کار کوي، څو خپلې کورنۍ ته ډوډۍ پیدا کړي.»
طالبانو تر اوسه پورې د دغه ناورین او د ماشومانو د ژوند خوندیتوب لپاره هېڅ کومه مشخصه سټراټېژي نه ده اعلان کړې.
د الجزیرې ټلویزیون د راپور له مخې، په غزه کې د روغتیا وزارت ویلي، له هغې وروسته چې اسراییل د روان کال د مارچ په ۱۸ مه، له حماس ډلې سره اوریند مات کړ، په دغې سیمه کې د بریدونو په پایله کې ۸۹۶ کسان وژل شوي او ۱۹۸۴ نور ټپیان شوي.
د ملګرو ملتونو د خوړو نړیوال پروګرام (ډبلیو ایف پي) خبرداری ورکړی، چې په زرګونو فلسطینیان په غزه کې له سختې لوږې او خوارځواکۍ سره مخ دي، ځکه چې د اسراییل د محاصرې له امله له درېیو اونیو راهیسې دغې سیمې ته د بشري مرستو او خوراکي توکو د ننوتلو مخه نیول شوې ده.
د غزې روغتیا وزارت په وینا، پر غزې د اسراییل په جګړه کې تر دې مهاله لږ تر لږه ۵۰ زره ۲۰۸ فلسطینیان وژل شوي او ۱۱۳۹۱۰ نور ټپیان شوي دي.
د غزې د حکومتي رسنیو دفتر، د اسراییل په بریدونو کې د مړو شویو شمېره له ۶۱۷۰۰ څخه پورته ښودلی او زیاته کړې یې ده چې لا هم له خاورو لاندې په زرګونه فلسطینیان لادرکه دي.
دا په داسې حال کې ده، چې څو ورځې وړاندې د غزې په شمال کې خلکو یوه ناڅاپي لاریون وکړ او د حماس سخت دریځې ډلې پر ضد یې شعارونه ورکړل، دغو لاریونوالو له اسراییل سره د جګړې د پای ته رسولو غوښتنه کړې ده.
رویټرز خبري اژانس د عيني شاهدانو له قوله وایي، چي مظاهره چيان چي زياتره يې نارينه وو، په بيت لاهيه کي د «حماس بايد ولاړه شي» شعارونه ورکول.
د یادولو وړ ده، چې د غزې خلک، لږترلږه په عامه توګه، اسراییل د ډیرو مرګونو، ویجاړیو او قحطۍ لپاره مسوول بولي چې جګړه یې تعقیب کړې.
خو ځینې بیا حماس هم پړه بولي، ځکه دغې ډلې د ۲۰۲۳ کال د اکټوبر په اوومه پر اسراییل برید وکړ، چې ۱۲۰۰ کسان یې ووژل او ۲۵۱ کسان یې وتښتول چې د روانې جګړې سبب شو.