د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت وایي، چې په ۱۴۰۳ کال کې یې د ۴۷۴ میلیون ډالرو په ارزښت ۱۵۹ ټنه، ځڼغوزي، بادام، پسته، چهارمغز او داسې نورې وچې میوې بهرنیو هېوادونو ته صادرې کړې دي.
د یاد وزارت ویاند اخوندزاده عبدالسلام جواد په یوه خپاره کړي ويډیو کلېپ کې ویلي، چې د وچو میوو دغه صادرات یې هندوستان، پاکستان، متحده عربي امارات، امریکا، انګلستان، کاناډا او نورو هېوادونو ته کړي دي.
د طالبانو دغه چارواکې په داسې حال کې د صادراتو څخه خبر ورکوي، چې څو ورځې وړاندې د طالبانو په واک کې د احصایې او معلوماتو ادارې وویل، چې د روان کال په سلواغې میاشت کې د افغانستان په وارداتو او په صادراتو کموالی راغلی دی.
د یادې ادارې د راپور له مخې، د افغانستان واردات په سلواغې میاشت کې د ۲۱ مېلیونه ډالرو په کمښت یو زر او ۷۶.۱ مېلیون ډالرو ته راکښته شوي دي.
یادې ادارې دا هم ویلي، چې د افغانستان صادرات د ۱۸ مېلیونه ډالرو په کمښت ۱۴۴.۲ مېلیونو ته راټيټ شوي دي.
د یادولو وړ ده، چې د دغه شمېرو په رڼا کې، د افغانستان سوداګري د کال په لومړۍ میاشت کې د پراخو ننګونو سره مخ شوې ده، چې کېدای شي د نړیوالو شرایطو او اقتصادي فشارونو له امله دا وضعیت په راتلونکي کې هم دوام وکړي.
د طالبانو سترې محکمې ویلي، چې د ملا هبتالله د یوه ځانګړي فرمان له مخې یې «۲۴۶۳ هغه بندیان» چې د بښنې وړ و، له زندانونو خوشې کړي دي. طالبانو همدا راز ویلي، چې مشر یې د څه باندې درې زرو نورو بندیانو د بنده موده راکمه کړې ده.
د طالبانو سترې محکمې د (وري ۹مه) په یو خبرپاڼه کې زیاته کړې د دوی مشر ملا هبتالله د هېواد له بېلابېلو زندانونو څخه «۵۶۵۱ زندانیان» خوشې او د بند موده راکمه کړې ده. طالبانو دا نه ده په ډاګه کړې چې خوشې شوي زندانیان په کوم ډول جرمونو تورن وو.
د طالبانو په زندانونو کې د پخواني جمهوري نظام د امنیتي ادارو سلګونه کارکوونکي هم زندانیان دي، خو د طالبانو سترې محکمې په خپله خبرپانه کې دا نه ده څرګنده کړې چې په دغه بښنه کې دوی هم شامل دي که نه.
نږدې څلور میاشتې وړاندې د ننګرهار له زندانه د پخواني جمهوري نظام نږدې دوه سوه تنه پخوانیو منسوبینو په دغه ولایت کې د طالبانو والي ته لیک واستوه چې د دوی قضیې دې وڅېړي.
دغو پخوانیو امنیتي منسوبینو او سرتېرو نیوکه کوله چې په زندان کې یې برخلیک نامعلوم دی او ان د طالبانو محکمې یې قضیې هم مخې ته نه وړي.
نه یوازې ننګرهار بلکې د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې د پخواني جمهوري نظام کارکوونکي په زندانونو کې له ورته حالت سره مخ دي.
د طالبانو په زندانونو کې د بشري حقونو فعالان، د ښځو حقونو فعالانې او د پخواني نظام پوځیان له سختو شکنجو سره هم مخ شوي دي چې ځینې یې د دغه زور زیاتي له کبله مړه شوي هم دي.
همدا راز د طالبانو له بنده ځینې ازادې شوې ښځینه فعالانې ادعاوې لري چې طالبانو پرې د زندانونو دننه ډله ییز جنسي تېري کړي دي.
ځینو نورو بیا ادعاوې کړې، چې ان طالبانو ترې لوڅې ویډیوګانې کړي او د بدن ځینې ځانګړي غړي یې هم ورته ربړولي دي.
د طالبانو په زندانونو کې نه یوازې افغان وګړي پراته دي، بلکې د امریکا په ګډون تازه څلور تنه چینایان هم د دغو تنبو شاته اچول شوي دي.
پر دې سربېره راپورونه شته چې ملا هبتالله خپل شخصي زندان هم لري او د هغه په امر ځینې نیول کیدونکي کسان په کندهار کې په دغه زندان کې ساتل کېږي.
افغاني الاصله امریکايي وګړی محمود شاه حبیبي هم یو له دغو زندانیانو څخه دی چې د ملا هبتالله تر څار لاندې د هغه په شخصي زندان کې ساتل کېږي.
تر ملا هبتالله وروسته د طالبانو سیمه ییز قوماندانان هم خپلسري شخصي زندانونه لري او د صحرایي محکمو له مخې په بېلابېلو ولایتونو کې د دوی سیمه ییز زورواکان خلک دغو زندانونو ته اچوي.
د بیان ازادۍ کور په نوم بنسټ، د طالبانو له لوري په بدخشان، بغلان او نیمروز ولایتونو کې پر رسنیو د ساکښو د انځورونو خپرولو د بندیز په غبرګون کې ویلي، د بیان ازادي په افغانستان کې د مبارزې وروستی سنګر پاتې دی. دغه بنسټ له نړیوالو غوښتي چې د طالبانو د دغه کار په وړاندې غبرګون وښيي.
یاد بنسټ زیاتوي، په داسې حال کې چې طالبان د ځان په ګته له رسنیو څخه په پراخه کچه کار اخلي، او هره لحظه یې ویاندویان په رسنیو کې حضور لري، خو بلخوا بیا د همدغې ډلې د امربالمعروف او نهي عن المنکر له قانون څخه په استفادې پر رسنیو بنديزونه پلي کوي.
دغه بنسټ په اعلامیه کې اندېښنه څرګنده کړې، چې که د طالبانو له لوري په رسنیو بندیزونه دوام وکړي نو لېرې نه ده، چې په ټول افغانستان کې به وګړي اطلاعاتو ته د لاسرسي حق له لاسه ورکړي.
دا په داسې حال کې ده، چې تېره ورځ په یادو شویو ولایتونو کې د طالبانو د امر بالمعروف ادارې سیمهییزو رسنیو ته د ساکښو د انځورونو د نه خپرولو دا امر یوازې د پیغامونو له لارې نه، بلکې په حضوري ډول هم رسولی او مسوولانو ته یې د نه پلي کیدو له امله د جدي پایلو خبرداری ورکړی دی.
د معلوماتو له مخې، دا مهال په بدخشان کې ۱۰ راډیوګانې او دوه خصوصي ټلویزیونونه، په بغلان کې یو ټلویزیون او پنځه خصوصي راډیوګانې، او په نیمروز کې دوه ټلویزیونونه او څلور راډیوګانې فعالیت لري.
سربېره پر دې، د طالبانو تر واک لاندې ملي راډیو ټلویزیون او باختر خبري اژانس هم په دې ولایتونو کې فعالیت کوي.
د خبریالانو د حقونو فعالانو او ګڼو رسنیزو ادارو د طالبانو دا پرېکړه غندلې او دا یې د بیان ازادۍ ته یو بل جدي ګواښ بللی دی.
طالبانو له تېرو درېیو کلونو راهیسې د افغانستان پر رسنیو سخت محدودیتونه لګولي، چې له امله یې ګڼ شمېر رسنۍ تړل شوې او سلګونه خبریالان له هېواده وتلي دي.
د میډیا لاین په نوم یوې پاکستاني رسنۍ راپور خپور کړی، چې په تورخم کې شاوخوا دوه زره افغان ماشومان د توکو پر قاچاق بوخت دي او هره ورځ له څلور سوو نیولې تر پنځه سوو افغان ماشومان د کرښې دواړه غاړو ته قاچاقي توکي لېږدوي.
د یادې رسنۍ د راپور له مخې، په دې ډله کې پنځه کلن کوچنیان هم شامل دي، چې تر شپږ کیلوګرامه پورې قاچاقي توکي لېږدوي او له ډېره غربته یې دغه ستړي کار ته اوږې ورکړې دي.
د راپور له مخې دغه ماشومان د قاچاق د ځینو مافیایي کړیو له لوري په دغه روزګار ګومارل کېږي او د ډېرو لږو پیسو په بدل ترې فزیکي او ان ناوړه جنسي استفاده هم کوي.
پاکستاني چارواکو تازه د تورخم دروازې د بیا پرانېستل کیدو پر مهال خبر ورکړی و، ۵۰ تنه هغه ماشومان چې د قاچاقي توکو په لېږد رالېږد کې ترې ګټه اخیستل کېده طالبانو ته سپارلي دي.
د معلوماتو له مخې دغه ماشومان چې په کې نجونې هم شاملې دي د تېرو اونیو په اوږدو کې پر ډیورنډ کرښه پاکستاني ځواکونو نیولي وو.
د پاکستاني چارواکو په وینا؛ دغه ماشومان د ځینو مافیایي کړیو له لوري د سګریټو، برېښنايي وسایلو او نشه یې توکو د لېږد رالېږد لپاره ګومارل شوي وو.
پاکستاني چارواکو ویلي، دوی پرېکړه وکړه چې دغه ماشومان محاکمه نه کړي، بلکې د قبیلوي مشرانو په منځګړیتوب یې طالبانو ته سپارلي دي.
خو دا یوازې د یوې سترې ستونزې یوه برخه ده، ځکه چې اټکل کېږي زرګونه نور ماشومان لا هم په دې ناقانونه کاروبار کې ښکېل دي.
د خطر پر بنسټ ولاړه ګټه
ځايي سرچینو میډیا لاین رسنۍ ته ویلي، چې ان اته کلن افغان ماشومان هم د بارونو په دې لېږد کې بوخت دي.
ډېری دا ماشومان له هغو کورنیو سره تړاو لري، چې د تورخم فرضي کرښې اوسنۍ صفري نقطې ته ته نږدې اوسېږي.
دغه ماشومان کله کله د بار وړونکو موټر تر شا او لاندې پټېږي او یا هم په دغو بار وړونکو موټرو کې د جوړو شویو پټو کوچنیو خونو دننه پټېږي او توکي لېږدوي.
عدنان افریدي، د پاکستان د لنډي کوتل د پولیسو یو لوړپوړی افسر وايي: «له بده مرغه افغان ماشومان دې ته مجبوره شوي چې پر خطرناکو لارو دېخوارا واوړي، حال دا چې هېڅ پاکستاني ماشوم په دا ډول فعالیتونو کې ښکېل نه دی.»
افریدي زیاته کړې، چې دغه چاره د طالبانو تر واک لاندې په تورخم کې د ځینو مافیایي کړیو له لوري ترسره کېږي او د مشخصو قراردادونو په اساس له دغو کوچنیانو څخه ګټه اخیستل کېږي.
نوموړي زیاته کړې، چې د سپارل شویو ۵۰ ماشومانو له ډلې ۱۷ نجونې او ۳۳ هلکان وو، چې د سګریټو او نورو منعه شویو توکو په قاچاق کې یې رول درلود.
د هغه په وینا، شاوخوا ۷۰۰ نور ماشومان لا هم په دغه کار بوخت دي.
که څه هم پاکستاني چارواکو غوښتل دغه ماشومان د بهرنیانو د قانون ۱۴مې مادې پر اساس محاکمه کړي، خو د قبایلي مشرانو په منځګړیتوب دا پرېکړه لغوه شوه.
افریدي خبرداری ورکړ، که دغه ماشومان بیا د غیرقانوني عبور هڅه وکړي، «د سختو قانوني پایلو» سره به مخ شي.
په ستراټیژیکه نقطه کې بشري ناورین
د تورخم دروازه چې له نږدې یوې میاشتې راهیسې تړلی وه، تیره اوونۍ بېرته پرانیستل شوه. که څه هم عام خلک اوس کولی شي له دې لارې سفر وکړي، خو د ماشومانو لهخوا د قاچاق جریان لا هم دوام لري.
تورخم، چې د پېښور لویدیځ ته ۵۵ کیلومېټره او د کابل ختیځ ته ۱۸۳ کیلومېټره واټن لري، د افغانستان او پاکستان ترمنځ یو له مهمو تجارتي او مهاجرتي لارو څخه ده. خو دغه سیمه تل له لانجونو کونجو، تاوتریخوالي او بشري ناورینونو سره مخ پاتې شوې ده.
په اسلام اباد کې د افغانستان د چارو یو کارپوه سجاد ترکزی وایي، په تورخم کې د ماشومانو قاچاق له ډېرې اوږدې مودې راهیسې روان دی، خو له سترګو پټ ساتل شوی دی.
هغه زیاتوي: «دغه ماشومان له ډېرې مجبورۍ او لوږې څخه د کوچنیو، خو ګټورو توکو د قاچاق لپاره استثمارېږي. د پاکستان وروستۍ پرېکړه چې یو شمېر ماشومان یې بېرته افغانستان ته وسپارل، یوازې د دې ناورین یوه کوچنۍ بېلګه ده.»
ترکزی زیاتوي، چې په افغانستان کې هېڅ حکومت تر اوسه د دې ستونزې د حل لپاره جدي اقدام نه دی کړی.
نوموړی وړاندیز کوي، چې پر ډیورنډ کرښه بېلابېلو سیمو کې دې د تخنیکي زده کړو مرکزونه جوړ شي، خو زیاتوي: «د طالبانو حکومت دا ظرفیت نه لري، چې دا ډول حللاره عملي کړي.»
نجونې ماشومان له جدي خطرونو سره مخ دي
ماریا حیدري چې په کابل کې د ماشومانو د حقونو فعاله ده، وایي، د ماشومانو استثمار په ځانګړې توګه د فقر او د تعلیمي نظام د سقوط او نورو ستونزو پایله ده.
د نوموړې په خبره: «په ډېرو هېوادونو کې ماشومان د جګړو لپاره کارول کېږي، خو افغانستان یوازینی هېواد دی، چې دلته ماشومان د سګریټو او نورو توکو د قاچاق لپاره استثمارېږي او دا هم یوازې د یوه ډالر لپاره.»
عمران ټکر، چې په پېښور کې د ماشومانو د حقونو فعال دی تورخم د «ماشومانو لپاره د خطر لار» بولي او غوښتنه کوي چې نړۍواله ټولنه دې د دغه ناورین د حل لپاره لاس په کار شي.
هغه خبرداری ورکوي چې «ماشومان په دې سیمه کې د فزیکي، جنسي او رواني ناوړه استفادې ښکار کېږي او د قوانینو کمزوري دا استثمار لا اسانه کوي.»
یو لوړپوړي افغان طالب چې نه یې غوښتل نوم یې واخیستل شي د دې راپور په غبرګون کې ویلي، د ماشومانو قاچاق «یوه د کار بڼه» ده او زیاتوي: «دا ماشومان سوال نه کوي؛ بلکې سخت کار کوي، څو خپلې کورنۍ ته ډوډۍ پیدا کړي.»
طالبانو تر اوسه پورې د دغه ناورین او د ماشومانو د ژوند خوندیتوب لپاره هېڅ کومه مشخصه سټراټېژي نه ده اعلان کړې.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند عبدالقهار بلخي ویلي، چې طالبان چمتو دي، څو د ټرمپ له ادارې سره په بېلابېلو برخو کې خبرې اترې وکړي، خو په خبره یې چې افغانستان کې ترې پاتې امریکایي وسلې او پوځي وسایل به هېڅکله بېرته ورنه کړي.
هغه له یوې امریکایي رسنۍ سي بي سي سره په ځانګړې مرکه کې دغه څرګندونې کړي او په افغانستان کې له امریکايي ځواکونو پاتې شوې وسلې او تجهیزات یې د افغانستان ملکیت وګڼل.
بلخي د هغه پوښتنې په ځواب کې چې ګوندې ولسمشر ډونالډ ټرمپ به تر هغې پورې د افغانستان کنګل شوې شتمنۍ ازادې نه کړي، تر څو چې پاتې شوې وسلې او وسایل ورنه کړل شي هم غبرګون وښود.
هغه وویل، د افغانستان بانک کنګل شوې شتمنۍ د خلکو ملکیت دی، چې د امریکا له لوري په ناقانونه توګه پرې بندیز لګیدلی او ژر تر ژره دې ازادې شي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند په ډاګه وویل، چې دوی چمتو دي څو په بېلابېلو برخو کې د ټرمپ له ادارې سره خبرې اترې وکړي او ان امریکا کولای شي په افغانستان کې خپل سفارت هم بېرته پرانېزي.
هغه همدا راز له متحده ایالتونو وغوښتل چې په یاد هېواد کې د افغانانو ستونزو ته په کتو د کونسلي خدمتونو اړتیا لیدل کېږي او طالبانو ته باید اجازه ورکړل شي، څو په واشنګټن کې خپل سفارت پرانېزي.
هغه په ټینګار سره دا خبره وکړه، چې طالبان له امریکا سره د خپلو اړیکو عادي کولو ته ژمن دي.
د بلخي په وینا، طالبان چمتو دي چې د امنیتي مسایلو تر څنګ پر بېلابېلو مسایلو له متحده ایالتونو سره د مذاکراتو مېز ته کېني او د اړیکو پر پراختیا هم خبرې اترې وکړي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند د هغې پوښتنې په ځواب کې چې ګوندې د داعش د ځپلو په برخه کې د امریکا مرستې ته اړتیا لري که نه په څرګنده توکه د انکار ځواب ورکړ.
بلخي وویل: «داعش د افغانستان د خلکو له افکارو سره په ټکر کې دی او افغانانو په فکري لحاظ دغه ډله محوه کړې ده.»
د هغه په خبره، طالبان خپلې هغه وعدې ته ژمن دي، چې د افغانستان خاوره به د امریکا په ګډون د هېڅ هېواد پر ضد نه کاروي او د ټرمپ اداره هم له افغانستان څخه ورته غوښتنې لري.
سره له دې چین د کانونو د کیندنې په برخه کې له طالبانو سره اړیکې خوږې کړي، خو عبدالقهار بلخي امریکایي پانګه والو او شرکتونو ته بلنه ورکوي څو د کانونو په برخه کې پانګونې وکړي.
هغه ټینګار کړی، چې افغانستان اوس مهال د ښه امنیت او ثبات څخه برخمن دی او د پانګونې په برخه کې یې د هر چا پر مخ دروازې خلاصې دي.
طالبان داسې مهال له امریکا سره د اړیکو پر عادي کولو ټینګار کوي چې د افغانستان لپاره د امریکا د سولې پخواني استازي زلمي خلیلزاد د یوه امریکایي پلاوي په ترکیب کې تېره اوونۍ کابل ته تللی و.
دغه امریکایي پلاوی د طالبانو د بهرنیو چارو له وزیر سره ګډه ناسته کړې او په ښکاره ویل شوي، چې دغه ناسته یوازې د امریکایي زندانیانو د خلاصون په موخه شوې، خو باورونه دا دي چې ځینې نور مسایل هم په کې بحث شوي دي.
د راپورونو له مخې امریکایي پلاوي په ښکاره ټکو طالبانو ته خبرداری ورکړی، چې ټرمپ له امریکایي وسلو او پوځي تجهیزاتو څخه تیریدونکی نه دی او باید بېرته ورته وسپارل شي.
د افغانستان د پخواني جمهوري نظام ځینو چارواکو دا هم یاده کړه، چې د دغه امریکایي پلاوي د سفر پر مهال طالبانو خپلو کسانو ته لارښوونه کړې وه، څو د دوی په مخ کې امریکایي وسلې او تجهیزات ښکاره نه کړي.
د دغه پلاوي د سفر پر مهال طالبانو یو امریکایي وګړی جورج ګلزمن هم له بنده خوشې کړ او د زلمي خلیلزاد په ګډون د زندانونو په چارو کې د ټرمپ سلاکار اډم بوایلر لاس په لاس له کابل ځان سره یوړ.
د پخواني جمهوري حکومت د ملي امنیت رییس رحمت الله نبیل وايي، چې د طالبانو استخباراتو له لوري د دغې ډلې په ادارو کې د پاکستان د څارګرې ادارې پراخ نفوذ تایید شوی. وايي، طالبان اوس په دې لټه کې دي چې په خپلو ادارو کې د پاکستاني استخباراتو نفوذ راکم کړي.
هغه پر اېکس پاڼه د (وري ۹مه) د طالبانو د استخباراتو اړوند «۳۷۶ ریاست» یو مکتوب خپور کړی، چې په کې د طالبانو د جوړښتونو دننه د پاکستان څارګرې ادارې له پراخ موجودیت څخه اندېښنه ښودل شوې ده.
پر دغه مکتوب د طالبانو استخباراتو د یاد ریاست د مشر ډاکټر بشیر لاسلیک هم شته.
په مکتوب کې راغلي، سره له دې چې (ای اېس ای) د طالبانو په اداراتو کې ځانګړی نفوذ لري، خو بیا هم د هدفي وژنو په ترسره کولو کې پاتې راغلې ده.
همدا راز زیاته شوې، د پاکستان د څارګرې شبکې نفوذي کسان اوس مهال د وسلو له کمښت سره مخ دي او پاکستان هڅه کوي، څو خپلو دغو جاسوسانو ته وسلې ولېږدوي.
په مکتوب کې خبرداری ورکړل شوی چې د ای اېس ای له لوري تابیا شوې، څو د طالبانو دننه خپلو کسانو ته وسلې ولېږي او د طالبانو د استخباراتو له څانګو غوښتل شوي تر څو د دغه چارې مخنېوی وکړي.
د پخواني حکومت د ملي امنیت رییس رحمت الله نبیل همدې مکتوب ته په اشارې سره ویلي، چې طالبانو د خپلو جوړښتونو دننه د پاکستان د استخباراتو نفوذ تایید کړی دی.
تر دې مخکې هم داسې روایتونه شته چې ګوندې ان د طالبانو د رهبرۍ یو شمېر غړي د پاکستان له څارګرې شبکې سره نږدې اړیکې لري او ان د دوی تر واکمنۍ دمخه هم پرې ادعا وه، چې یاد سازمان د طالبانو تر شاه ولاړ و.
د پاکستان ځینو سیاستوالو هم په خپلو ویناوو او رسنیو سره مرکو کې منلې چې د دغه هېواد څارګرې شبکې په پراخه توګه د طالبانو ملاتړ کاوه.
د امنیتي چارو کارپوهانو او د پخواني نظام چارواکو له پخوا راهیسې نیوکې کولې چې پاکستان د طالبانو تر شاه ولاړ دی او ان د تجهیز په برخه کې هم ورسره مرستې کوي.
اوس چې طالبان پر افغانستان واکمن دي تر بل هر چا په ښکاره توګه له پاکستان سره په تقابل او ناندریو کې ښکېل دي.
پاکستان اندېښنه لري چې ګوندې طالبانو تر خپل سیوري لاندې د دوی ضد وسله والو ډلو ته ځای ورکړی او له افغانستانه د «ټي ټي پي» په ګډون نورې وسله والې ډلې د دوی پر ضد بریدونه پلانوي، خو طالبان بیا دغه ادعاوې ردوي.
طالبان هم د پاکستان خلاف ورته څرګندونې کوي او څو څو ځله یې لوړ پوړو غړو نیوکه کړې چې ګوندې یاد هېواد په خپله خاوره کې د افغانستان پر ضد داعش ترهګر روزي او ورته یې پناه ځایونه ورکړي دي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال وزیر عباس ستانکزي په یوې مرکه کې ویلي وو، داسې شواهد ورسره شته چې ثابتوي د پاکستان پوځ د داعش روزنیز مرکزونه جوړ کړي او د ترهګریز فعالیتونو لپاره د دغه ډلې غړي افغانستان ته لېږي.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ دغو روانو ناندریو هم ډول ډول غبرګونونه رابرسېره کړي دي. ځینې بیا د دغو اړیکو خرابیدل سمبولیک ګڼي او فکر کوي چې ګوندې د یوې سیاسي ډرامې دوام دی.
خو ځینې نور بیا باور لري، چې پاکستان د خپل بل کړي اور په لمبو سوځي او طالبان یې دومره زورو کړي چې اوس خپله د دوی خلاف راپاڅیدلي دي.