د پښتونخوا سر وزیر علي امین ګنډاپور د یوه خبري کنفرانس پرمهال خبریالانو ته ویلي، هغه افغانان چې په خپله خوښه افغانستان ته ستنیږي له هغو سره همکاري کوي، خو چا ته اجازه نه ورکوي، چې افغانان په زور له دغې صوبې وباسي.
ښاغلی ګنډا پور وايي، هیچاته اجازه نه ورکوم، چې افغانان په زور له پښتونخوا صوبي وباسي.
نوموړي د یوه خبري کنفرانس پر مهال خبریالانو ته وویل، چې د افغان کډوالو د ستنولو په اړه یې تګلاره روښانه ده او افغان کډوال به په ګډوډ حالت کې نه بلکي، د خپل دود سره سم په ښه ډول بېرته افغانستان ته ستانه کړي.
نووموړي په اسلام اباد کې د یوه خبرې کنفرانس پر مهال خبریالانو ته وویل:«د صوبي پولیسو او امنیتي کسانو ته مې دا واضیح پیغام دی، چې څوک به په زور نه باسئ. ځکه په داسې حالاتو کې د یو چا ایستل، چې هلته د هغوی لپاره هیڅ چمتوالی نه وي نیول شوی، د هغوی د خوراک څیښاک لپاره هیڅ نه وي چمتو شوي، په دغه ډول د خلکو ایستل نه زموږ پالیسې ده، نه زموږ روایات دي او نه هم داسې کار ته اجازه ورکوم.»
نوموړی وايي، تر څو چې افغانستان د کډوالو منلو ته چمتو شوی نه وي افغان کډوال به په زور افغانستان ته نه ستنول کیږي.
کنډاپور د افغان کډوالو په اړه دغه څرګندونې په داسې حال کې کويي، چې تېره ورځ د پېښور په ځینو سیمو کې پولیس کور په کور په افغانانو پسې د ګرځیدو راپورونه ورکړل شوي وو او د افغان کډوالو په ځینو کمپونو کې کډوالو ته خبرداری ورکړل شوی، چې د روانې اوونۍ تر پایه دې ووځي.
په داسې حال کې چې پاکستان د سلګونه زره افغان کډوالو د جبري ایستلو په تړاو خپلې هڅې چټکې کړې دي، د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنیدونکو چارو وزیر دغو کډوالو ته د اسانتیاوو برابرولو پر ځای په ولسي او سیاسي ناستو ولاړو کې بوخت دی.
د (وري ۱۴مه) د طالبانو کډوالو وزارت پر اېکس پاڼه له قومي مشرانو، دیني عالمانو او د طالبانو د کابینې له څو تنو غړو سره د ولسي او سیاسي ناستې په اړه د مولوي کبیر د لیدنو خبر ورکړی دی.
په دغه ناسته کې مولوي عبدالکبیر یادونه کړې، چې طالبانو په تېر اختر کې لازم امنیتي تدابیر نیولي و او له همدې کبله دغه ورځې پرته له کومې امنیتي پېښو ونمانځل شوې.
مولوي کبیر بیا په دغو ناستو کې د افغان کډوالو او بېرته راستنیدونکو په تړاو هېڅ نه دي ویلي.
هم مهاله پاکستان په خپلو حکومتي ناستو کې د افغان کډوالو ایستل کیدو ته لومړیتوب ورکړی، خو د طالبانو یاد وزارت لا تر اوسه پورې د بېرته ستنیدونکو افغان کډوالو لپاره د چمتووالی یا هم اسانتیاوو برابرولو په تړاو تازه هېڅ نه دي ویلي.
له پاکستان څخه د افغان کډوال ایستل کیدل به د طالبانو لپاره یوه لویه ننګونه وي، ځکه لا تر اوسه هم د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د دغو کډوالو ښه راغلاست او ورته د امکاناتو چمتو کیدو لپاره هېڅ نه دي شوي.
پاکستان بیا په تورخم کې او لنډي کوتل سیمو کې د کډوالو لپاره ځانګړي پنډغالي جوړ کړي، څو د دغه بهیر په چټک کیدو او ښه ترسره کیدو کې مرسته وکړي.
هاخوا بیا د طالبانو لوري په تورخم کې هېڅ ډول تدابیر نه لیدل کېږي.
یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل، په تورخم کې د طالبانو له لوري د کډوالو د هرکلي یا هم ورته د خدمتونو د چمتو کیدو لپاره لا تر اوسه هېڅ ډول فعالیت نه تر سترګو کېږي.
د سرچینې په خبره، په تورخم ښارګوټي کې د ملګرو ملتونو د کډوالۍ سازمان له لوري ځینې وړې خیمې د کډوالو د ښه راغلاست لپاره لګیدلي، خو د پاکستان د کډوالو ستنولو تازه څپه به خورا لویه وي او پر دغو شته امکاناتو هېڅکله د مدیریت وړ نه ده.
مولوي عبدالکبیر که څه هم د اختر په ورځو کې پر ګاونډیو هېوادونو غږ وکړ، چې د افغان کډوالو د باعزته ستنولو په برخه کې دې همکاري وکړي او په یو ځل دې ډېر شمېر کسان نه ورلېږي، خو د ستنیدونکو سره د مرستو لپاره یې د هېڅ راز اقداماتو یا تدابیرو یادونه ونه ګړه.
اندېښنې دا دي، چې له ایران او پاکستان څخه ستنیدونکي افغان کډوال نه یوازې دا چې په کور دننه به د روزګار له کمښت سره مخ شي، بلکې د کافي بشري مرستو د نشتوالي له امله ښايي د لوږې له جدي ناورین سره هم مخ شي.
د ملګرو ملتونو له لوري لا له وړاندې اندېښنه ښودل شوې، چې په افغانستان کې د غربت کچه مخ په ډیریدو ده او د دغو کډوالو په ورتګ سره ښايي دا کچه نوره هم لوړه شي.
ندیم بخش د افغانستان د کلاسیکې موسیقۍ یو سندرغاړی دی، چې د پاکستان پولیسو ته یې د خپل ځان او کورنۍ د خوندیتوب لپاره ۵۰ زره پاکستانۍ کلدارې رشوت ورکړی، تر څو یې بېرته افغانستان ته ستون نه کړي.
پاکستانۍ رسنۍ ده نیوز راپور ورکړی، چې هغه د راولپنډۍ پولیسو ته هغه مهال یادې پیسې د رشوت په توګه ورکړې، چې د نوموړي پر کور یې چاپه ووهله.
ندیم چې اوس مهال له خپلې کورنۍ سره پېښور ته کډه شوی هلته په یوه کوچني کور کې چې دوه خونې لري اوسېږي.
هغه وویل: «نه پوهېږم چې دلته به تر کومې پورې خوندي پاتې شو. دا هم نه ده معلومه چې افغانستان ته به مو وشړي او که بل ښار ته به ځان اوباسم.»
د موسیقۍ او افغان کډوالو پر ضد فشارونه
سندرغاړی ندیم بخش د هغو زرګونو افغان کډوالو له ډلې څخه دی، چې د پاکستان له لوري د بې اسنادو افغانانو د ایستل کیدو له اعلان وروسته یا په پټو ځایونو کې ژوند کوي او یا هم د پاکستان پرېښودو ته مجبوره شوي دي.
د پاکستان حکومت د مارچ په ۷مه پرېکړه وکړه، چې ټول ناقانونه افغان کډوال باید د هماغې میاشتې تر پایه خپل هېواد ته ستانه شي، خو لیدل کېږي چې په دغه موده کې اوس مهال بدلون راغلی دی.
د پاکستان امنیتي سرچینو رسنیو ته ویلي، د افغان کډوالو ایستل کیدو بهیر یې د ځینو تخنیکي ستونزو له امله د اپریل تر لسمې ځنډولی دی.
په افغانستان کې د طالبانو د بیا ځل واک ته رسیدو راهیسې پر موسیقۍ او سندرغاړو سخت بندیزونه لګیدلي دي.
د طالبانو حکومت موسیقي حرامه بللې، د موسیقۍ الې یې ماتې کړي، د موسیقي ښوونځي یې بند کړي او ان په بېلابېلو پېښو کې یې هنرمندان هم ځورولي دي.
له همدې کبله ډېری هغه افغان موسیقي غږوونکي او سندرغاړي پاکستان ته کډه شوي او نشي کولای چې د دغو بندیزونو له کبله بېرته خپل هېواد ته ستانه شي.
د پاکستان د کراچۍ ښار د بشري حقونو وکیله مونیزه کاکړ وايي، چې د ۲۰۲۵ کال له پیل راهیسې له ۱۰۰۰ ډېر افغانان نیول شوي او تر ۲۰ زره زیات په زور ایستل شوی دي.
هغې زیاته کړې: «پاکستان د افغان کډوالو قضیه د طالبانو پر ضد د فشار د وسیلې په توګه کاروي. کله چې د دواړو هېوادونو اړیکې ښې وي، پاکستان افغان کډوالو ته اسانتیاوې برابروي، خو کله چې سیاسي کړکېچ زیات شي، هغوی د لوبې د مهرې په توګه قرباني کېږي.»
په افغانستان کې د موسیقۍ د هنر نابودي
د ۵۲ کلن ندیم بخش لپاره افغانستان ته ستنیدل د نسلونو موسیقي دود ته د پای ټکی کېښودل دي.
نوموړی د هندستانۍ کلاسیکې موسیقۍ د «پټیاله ګهرانه» مکتب پیرو دی چې د ده نیکه علي بخش خان په ۱۹مې پېړۍ کې بنسټ ورته ایښی و.
د ندیم په خبره: «موسیقي زموږ د وینو برخه ده». په ۲۰۲۲ کال کې طالبانو د ده پر کور چاپه ووهله، د سازونو الې یې ور ماتې کړې او د ده په ګډون یې د هغه زامن زندانیان کړل. نوموړی وایي: «له سپکاوي ډک چلند یې راسره وکړ، موږ ته یې وویل چې موسیقي باید پرېږدو او د سبزیو خرڅولو روزګار باید شروع کړو.»
ندیم او کورنۍ یې له افغانستان څخه د تېښتې وروسته د ویزې د نشتوالي له کبله په پاکستان کې ناقانونه پاتې شول.
د ده ۲۴ کلن زوی نازیم بخش چې طبله غږوي له اقتصادي ستونزو څخه سر ټکوي. هغه وویل: «موږ د کور کرایه او د خوړو پیسې نه لرو، نو څنګه به ویزې واخلو؟»
افغانستان ته د ستنېدو وېره
د ۲۶ کلن محمد یاسر حویده لپاره افغانستان ته ستنېدل د مرګ معنا لري.
حویده چې یو وخت د موسیقۍ ښوونکی و، په ۲۰۲۲ کال کې د موسیقۍ د یوه بنډار له کبله د طالبانو له لوري ونیول شو او هغه پرېکړه وکړه چې نور یې په خپل هېواد کې ژوند ستونزمن شوی. له همدې امله نوموړی پاکستان ته کډوال شوی دی.
د ده په وینا: «که افغانستان ته لاړ شم ښايي ووژل شم. طالبان له ما کرکه لري، ځکه زه هزاره یم، شیعه یم او موسیقي هم کوم. دوی زموږ هنر حرام بولي.»
خو طالبانو څو څو ځله ویلي چې هزاره ګان باید له طالبانو ونه ډار شي او هغوی په افغانستان کې د نورو وګړو په څېر د ژوند ځانګړي حقونه لري.
طالبانو موسیقۍ غږوونکو ته دا هم په ډاګه ویلي، چې د دغه هنر پالل په اسلامي شریعت کې حرام کار دی او باید د نورو کارونو په موندلو سره له دې کسبه لاس واخلي.
د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي د چهارشنبې په ورځ د دغه هېواد لومړي وزیر شهباز شریف سره کتلي او د پاکستان ملي امنیت تر څنګ یې د افغان کډوالو د ستنېدو د روان بهیر په اړه ورسره خبرې وکړې دي.
د روانې (وري ۱۳مه) د لومړي وزیر د دفتر له لوري په خپره شوې خبرپانه کې راغلي چې محسن نقوي لومړي وزیر ته د اختر د امنیتي تدابیرو او د هغو افغان کډوالو د ستنېدو بهیر په اړه معلومات ورکړي، چې قانوني اسناد نه لري او یا د افغان وګړي کارت (ACC) لري.
په یاده ناسته کې د پاکستان کورنیو چارو وزارت اړوند مسایل په ځانګړې توګه د افغان کډوالو د ایستلو لپاره د ټاکل شوې نېټې له پای ته رسیدو وروسته د عملي ګامونو ارزونه هم شوې ده.
د وروستیو شمېرو له مخې ( ۸۸۶,۲۴۲ ) افغان کډوال خپل هېواد ته ستانه شوي دي. چارواکو تایید کړې چې له دې وروسته به د هغو کسانو پر ضد قانوني اقدامات پيل شي، چې د پاکستان د تګلارې خلاف لا هم په دغه هېواد کې پاتې دي.
په ورته وخت کې د فډرالي حکومت له لوري د اختر د رخصتیو له امله د زرګونو افغان کډوالو د ایستلو ټاکل شوې نېټه هم ځنډول شوې ده.
د پاکستان حکومت مخکې د ۳۱ مارچ نېټه د هغو افغانانو د وتلو لپاره ټاکلې وه چې مشخص اسناد لري او د جبري ایستلو بهیر یې چټک کړی و. خو اوس، د یو حکومتي چارواکي په وینا، دا موده تر راتلونکې اوونۍ غځول شوې ده.
ویل کېږي چې شاوخوا ۸۰۰ زره افغان کډوال چې د پاکستان حکومت له لوري ورکړل شوی افغان وګړي کارت (ACC) لري، د نوې نېټې تر پای ته رسېدو وروسته به له پاکستانه وایستل شي.
په ورته مهال د طالبانو لوړ پوړو غړو له پاکستان څخه غوښتي چې د افغان کډوالو د ایستل کیدو بهیر کې دې نرمي راولي.
د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر، ادراي مرستیال عبدالسلام حنفي او د دغه ډلې د کډوالو وزیر مولوي کبیر د اختر د لمانځه پر مهال د پاکستان په ګډون پر ګاونډیو هېوادونو غږ کړی چې د افغان کډوالو د ایستل کیدو بهیر دې ودروي.
طالبان له پاکستانه غواړي چې د کډوالو د ایستل کیدو لړۍ دې په باعزته توګه ترسره کړي او باید په جبري توګه له ناڅاپه ایستلو دې یې ډډه وکړي.
هاخوا د بشري حقونو یو شمېر ملاتړ کوونکو ادارو هم د پاکستان دغه اقدام غندل شوی دی او دا یې له کډوالو سره د هر ډول نړۍوالو اصولو خلاف عمل بللی دی.
د بښنې نړۍوال سازمان په ګډون بېلابېلو ادارو پر پاکستان غږ کړی چې ژر تر ژره دې د جبري ایستل کیدو دا لړۍ ودروي.
څو ورځې وړاندې د فرانسې په بوردو ښار کې یو افغان ځوان راپاڅېد او بل افغان ځوان یې د ښار منځ کې په چاړه حلال کړ او په سړه سینه ورته کېناست چې هغه مړ شي او دی پولیس ونیسي. دغې او دې ته ورته نورو ګڼو پېښو اروپایانو ته د افغانانو په اړه ګڼې پوښتنې راولاړې کړې دي.
دا لومړنۍ او له بده مرغه روستۍ پېښه نه ده. ښايي ډېر ښاغلي به استدلال کوي، چې جنايي پېښې خو هرځای پېښيږي، خو ربړه و بدمرغي دا ده، چې د افغانانو ترمنځ ډېرې پېښيږي او زموږ په ټولیزه حافظه کې عادي ګڼل کیږي و هېریږي.
موږ د یوه ملت په توګه ولې بېعاطفې شوي یو؟
دا زموږ د معاصر ټولنیز ژوند یوه مهمه پوښتنه ده. موږ ایډیولوژیو له انسانیت او عاطفې څخه لرې کړې یو، دا ایډیولوژۍ هم سیاسي دي هم عقیدوي.
په موږ کې عاطفه خنثی شوې ده. موږ په ټولیزه توګه بېعاطفې شوي یو. موږ په ټولیز سادیزم اخته یو. نږدې نیمه پېړۍ کیږي، چې پرموږ زموږ قاتلان او قصابان واکمن دي.
په ګډه حافظه کې د جنایتونو او وحشت هېرېدل او عادي کېدل د دغې سراسري بې عاطفهګۍ سرایت د تداوم او تکرار لامل کیږي.
ایډیولوژي د انسان له وجود څخه بهر دومره زورور عامل دی، چې د انسان فطري او بیخي طبیعي ځانګړنې او ارزښتونه هم بدلوي، ترې هېروي یې او ان چې په وړاندې یې دریږي هم. اعتقاد چې منحرف شي، له انسان څخه لیوه جوړوي داسې لیوه چې نور انسانان داړي. ایډیولوژي او اعتقاد که په افراطي بڼه شیوع ومومي د یوې ټولنې انسانان په قصابانو بدلوي او د ټولیز سادیزم په داسې ډلهییزه ناروغۍ یې اخته کوي، چې یو د بل له وژلو، داړلو او د وینو له بهولو څخه خوند اخلي.
دا د ارواپوهنې یو علمي بحث دی، چې سادیزم (بلځورونه) او مازوخیزم ( ځانځورونه) یوازې په وګړي کې دننه د رواني انحراف له امله رامنځته کیږي،که له وجود څخه بهر فرهنګي، ټولنیز و طبیعي عوامل یې هم لامل ګرځېدلای شي. له انساني وجود څخه بهر عوامل چې په انسان کې سادیزم، مازوخیزم یا بل هر ډول رواني انحراف رامنځته کولای شي، لوی ګواښ یې دا دی، چې یوازې په یوه وګړي پورې محدوده نه پاتېږي او د یوې ټولنې ګڼ وګړي پرې اخته کیږي، چې په هغه صورت کې ټولنیز بحران رامنځته کوي.
راځئ لومړی د سادیزم او مازوخیزم ساده تعریفونه وګورو:
۱. سادیزم (Sadism)
سادیزم په ساده ژبه د بل له ځورولو او کړولو څخه خوند اخیستل دي. دا هغه حالت دی، چې یو کس له دې څخه خوند اخلي، په ځانګړي ډول جنسي لذت، چې پر بل وګړي فزیکي یا رواني درد، کړاو، یا سپکاوی وارد کړي.
۲. مازوخیسم (Masochism)
مازوخیسم هغه حالت ته ویل کېږي چې یو کس په خپل ځان د درد، سپکاوي، یا کړاو له زغملو څخه خوند واخلي، په ځانګړي ډول جنسي لذت احساس کړي.
له رواني و بیولوژيکي پلوه د سادیزم و مازوخیزم ریښې په جنسي انحراف کې نغښتې دي، خو که دا دواړه ناروغۍ د ایډیولوژیکو – اعتقادي عواملو له کبله ټولنیزې شوې، په بشري بحران بدلیږي او یوه ټولنه په ټولیزې بېرحمۍ اخته کوي.
څو کاله وړاندې په ننګرهار کې په کابل بانک ترهګرو حمله وکړه، د بانک کامرو د یو ترهګر تصویرونه ثبت کړي و، چې په سړه سینه بانک ته راغلي خلک په ډزو وژني. روسته دولتي ارګانونو دغه ترهګر ونیوه، د څېړنو پرمهال یې وویل: «ما د کابل بانک د مراجعینو له وژلو خوند اخیست.»ټکان ورکوونکی ځواب. ایا موږ ريښتیا په دې ربړه اخته یو؟
دا حتمي نه ده، چې په ټولیزه بېرحمۍ دې د اخته ټولنې ټول وګړي هرو مرو نور انسانان ووژني، ویې کړوي او له کړاو څخه دې یې خوند واخلي، بلکې د دغو بېرحمیو په وړاندې بېتفاوتي او د هغو عادي امر ګڼل هم د داسې ناروغۍ کمزورې بڼه ده، د افغانستان ګڼ شمېر وګړي په دې بې تفاوتۍ اخته دي. دا ځکه چې هره برخه یې له یوې ډلې یا داسې افرادو څخه ملاتړ کوي، چې هغوی دلته افغانان وژلي دي. له انساني قاتلانو څخه اتلان جوړول او بیا یې ټولیز ملاتړ هم د تولنیزې بېعاطفهګۍ د بحران یو حالت دی. موږ ولې خپل قصابان و جلادان د خپلو واکمنو په توګه منلي دي، ایا موږ هم د دغه ټولنیز بحران یوه برخه یو؟
درې نسله کیږي، چې موږ افغانان یو بل سره وژنو او فکر کوو، چې یو د بل له وژنو څخه ثواب ګټو، جنت ته ځو او یا خپلې سیاسي ایډیولوګ ته په وفادارۍ کې تر نورو وړاندې یو. په پولیګونونو کې له ژوندیو خښولو رانیولې، تر بمونو، راکټونو، ترورونو، کوڅه په کوڅه کورنیو جنګونو، بې پته کولو، په دښتو او جنګي کلاوو کې تر ټولوژنې او زرګونو ځانمرګیو پورې مو ټولیزه بېرحمي دې برید ته ورسوله، چې د وړکتون په ماشومانو مو هم ځانمرګي بریدونه وکړل او کله چې د ماشومانو ګل ګل غوښې په دیوالونو نښتې له ډېره خونده مو چیغې کړې، چې الله اکبر!!!
موږ خپله یا په پردیو الوتکو ودونه او جنازې بمبار کړې او په جوماتونو کې مو یوبل ته بمونه کېښودل او کله مو چې لمونځکوونکي په کې والوځول، نو باور مو دا و، چې تر بل هرچا به مخکې همدا موږ جنت ته ځو.
وګورئ، چې ایډيولوژي، څنګه عاطفه وژلای شي. عاطفه، اخلاق او زړه سوی خو لا پرېږده، چې عقل هم له منځه وړي او هغه وخت چې ماشومان وژنو او په بدل کې یې جنت ته د رسېدو له ذوقه د تکبیر چیغې وهو، نو عقل د دې په پوهېدو کې مرسته راسره نه کوي ، چې غلط روان یو او لار مو په تورکیستان ده.
زموږ د بېرحمۍ او وحشت لویه توجیه او دلیل دا دی، چې ښه کوو، ولې پرون هغه نورو داسې او هسې نهکول؟
مجاهدینو میلیونونه افغانان په دې نامه ووژل، چې د دوی په ژبه کمونیستانو هم خلک وژل، د مجاهدینو د مدرسو دویم نسل ځکه خلک وژل، چې ویل یې: شر وفساد (مجاهدینو) هم خلک وژل، بیا ځلې چې مجاهدین د امریکا په مرسته واک ته ورسېدل، بیا یې خلک هم پخپله هم په امریکایانو ځکه وژل، چې ویل یې: تالیبانو هم خلک وژل، تالیبانو په ځانمرګیو او نورو بریدونو کې خلک وژل، ځکه چې جمهوریتي مجاهدینو هم خلک وژل، نن یې هم په همدې نوم وژني او سبا به هم کیسه همداسې روانه وي، سپین بیرغ، تور بیرغ، شین بیرغ، جمعیت و حزب و حرکت و کمونیست و ...
درې نسله ملت نهیوازې چې د خپلو جنازو په وړاندې بېپروا دی او قتل و قتال خپل محتوم برخلیک ګڼي، بلکې د خپلو بچیو وژونکي خپل اتلان او واکمنان ګڼي. د همدې ملت یوه برخه د بلې برخې قاتلان په اوږو ګرځوي او هغه بله برخه د دې بلې برخې جلادان خپل اتلان بولي. واکمن، اتلان، جلادان بل هېڅ کمال نه لري، یوازینی کمال یې دا دی، چې یو تر بله ډېر خلک وژلای شي. درې نسله وحشت او قتال دا باور یقیني کړی دی، چې (نر) هغه دی، چې ډېر وژل کولای شي،واک، ځواک، پیسې او قدرت باید له هغه چا سره وي، چې د دې وطن لویه برخه انسانان یې وژلي وي. همدا د عامه باور یوه برخه ده. ټولنیز سادیزم په همدې باور کې ریښه لري. دا خونړی باور په چټکۍ سرایت کوي او دا دی درې نسلونه پرې ککړ دي.
موږ ولې قصابان و جلادان خپل اتلان او اولیالامر ګڼو؟
له دوی سره د خلکو د یوې برخې تړاو، یا قومي دی، یا مذهبي، یا سیمهییز، یا ژبنی، یا له ډاره، یا له تمې و ګټې، یا د ځانساتنې لپاره او یا هم له بله پلوه، خو تر ټولو ځواکمن تړاو یې دیني (اعتقادي) او قومي دی. ډېره برخه خلک ځکه د ملت د یوې برخې قاتلان او جلادان په خپلو اوږو سپاره ګرځوي، چې غواړي د دوی به برکت جنت ته ولاړ شي. په پاکیستاني مدرسو کې داسې روایتونه پرېمانه تولید شوي، چې یو وژونکی څومره څومره خلک له ځانونو سره جنت ته بیولی شي او شفاعت یې کړلای شي.
ترهغو چې افغانوژنه ثواب و صواب ګڼل کیږي، ترهغو به دا کیسه روانه وي. بله خبره دا ده، چې موږ له «غیرت» څخه هم یو ناسم او منفي پېژاند لرو. درې نسلونه چې له وینو بهولو سره روږدي شوي، وار وار یې دا د لاشعور په غوږ کې زمزمه شوې خبره ده، چې غیرت یعنې د قتل کولو شهامت. په تېرو څلویښتو کلونو کې موږ په زرګونو خپل هېوادوال د دې لپاره هم په خپلو لاسونو وژلي، چې خلکو ته ځانونه غیرتي زبات کړو. هرچا چې د انساني عاطفې او اخلاقو خبره کړې، موږ بېغیرته بللی او له (نر) توبه مو ایستلی دی.
موږ په ایډیولوژیکو او سیاسي جګړو کې پرېمانه ماشومان، ښځې او عام افغانان وژلي او بیا مو ځانونه په دې متل خلاص کړي، چې: « په جنګ کې حلوا نه ویشل کیږي.» بیا مو دا انګېرلې، چې پخه خبره مو وکړه نو خلک هم راسره قانع شول. د فردیت عقده هم په موږ کې قوي ده، موږ د وګړوالې Individualismپه بده انزوايي عقده هم اخته یو، د بل انسان غم او درد په ځان کې نه احساسوو، د هغې بورې، ورارې، کونډې و یتیمې مېرمنې درد خپل نه بولو چې د کورنۍ غړی یې وژل شوی دی. د افغانستان ټولنه لکه د محشر ورځ بس ځان په ځان سودا ده. ریښتیا خو دا ده، چې ټولیزه همدردي د ټولنیزې سولې بنسټ وي.
موږ کله کله چې کومې ډلې ته ویلي: ولې خلک وژنئ؟ هغوی راته ویلي: ولې؟ خو پخوانیو هم خلک وژل؟ موږ ورته چوپ شوي یو او په سکوت کې مو دا ورسره منلې، چې ګواکې نو ته هم حق لرې خلک ووژنې، ځکه تر تامخکې نورو هم دا کار کړی دی.په دې ټولنه کې قاتل و جلاد د نورو د وحشت په یادولو ځان خلاص کړی دی او دا نسخه لا هم کار ورکوي، ځکه خو د بېرحمۍ او سادیستي انحراف ناروغي په چټکۍ خپریږي.
موږ تر هرراز سمون وړاندې یوه فرهنګي انقلاب او ټولنپوهنیز سمون ته اړتیا لرو. موږ باید قتل و وحشت له ثواب، صواب، غیرت، جنت او صفت څخه وڅنډو او یوازې د یوه بشري جنایت پېژاند ورکړو، دا چې د داسې فرهنګي اوښتون او اصلاحي بدلون جزیات او میکانیزمونه باید څه وي؟ په دې فکر کول او خبرې اترې و بحث پرې راپارول بویه. که ځوان روښانفکر نسل په دې خبرې وکړي، باور لرم چې د راروانو نسلونو د ویښتیا و روښانتیا ترڅنګ به له دې ټولنیزې بدمرغۍ او ګډ رواني انحراف و ناروغۍ څخه د ژغورنې یوه لار ومومو.
یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی لري؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.
امریکايي سازمان «ډاکټران د بشري حقونو لپاره» د هغو کسانو ارزونه کړې، چې په دې وروستیو کې له امریکا څخه پاناما ته ایستل شوي دي. په دغه ارزونه کې راغلي، چې افغانان په خپل هېواد کې ځورول شوي او که بېرته افغانستان ته ستانه شي د مرګ له ګواښ سره به مخامخ شي.
د بشري حقونو لپاره ډاکټرانو د استانبول پروتوکول په کارولو سره د ۲۷ کسانو قانوني روغتیايي ارزونه ترسره کړې، چې د روان کال په فبروري کې له امریکا څخه پاناما ته شړل شوي.
دغه ارزونه چې د دوشنبې په ورځ خپره شوه، په کې ویل شوي چې شړل شوي کسان د دوی په اصلي هیوادونو کې د ناوړه چلند، شکنجې او جګړې له ادعاوو سره سم رواني نښې لري.
دغه ارزونه چې د دې موسسې د څلورو ډاکټرانو او د ارواپوهانو له خوا ترسره شوې، دا هم په ډاګه کوي چې ایستل شوي کسان هغه کسان دي چې له طالبانو څخه تښتېدلي او یا هم په ایران کې له اسلام څخه عیسویت ته اوښتيدي.
دغه ارزونه د افغانستان، کامرون، چین، اریتریا، ایران او روسیې څخه د بشري حقونو فعالانو، پخوانیو پوځي افسرانو، همجنس خوښواو پخوانیو سیاسي فعالانو باندې ترسره شوې.
د دغې سازمان روغتیایي مشر میشل هیسلر وایي: «ډیری هغه خلک چې موږ په پاناما کې ارزول ديد شدیداختلال یا د ناورین وروسته د فشار داختلال نښې نښانې درلودې، چې د دوی د شکنجې او بد چلند راپورونو سره مطابقت لري.»
همدا راز دغه سازمان ټینګار وکړ، چې له دغو کسانو څخه هیڅوک دا فرصت نه لري چې امریکايي یا د پاناما چارواکو ته وضاحت ورکړي چې ولې یې خپل هیواد پریښود او له کومو ګواښونوسره مخ دي.