تورخم ته د پاکستان له راولپېنډۍ ښاره کډه شوی افغان ځوان وايي، د ده د ښوونځي دورې ملګري د نښانې په توګه یوه مرغۍ ورته ډالۍ کړې وه چې له ځان سره یې افغانستان ته یوسي، خو په وینا یې پاکستاني سرحدي ځواکونو اجازه نه ده ورکړې.
د شاکرخان په نوم دا ځوان له افغانستان انټرنشنل-پښتو سره په مرکه کې وايي، چې دا مرغۍ یې ده ته د یوه پاکستاني ملګري لهخوا د ملګرتیا د نښانې او یادګار په توګه ډالۍ شوې ده.
هغه وویل: دا کوتره زما ملګري ماته ځکه راکړې وه، چې کله هم ورته وګورم، زموږ ملګرتیا به راته رایادېږي.
که دا ډالۍ له ځان سره وېنسم، نو داسې احساس به کوم لکه ما چې له خپلو ملګرو سره خپله ملګرتیا نه وي پوره کړې.»
په تورخم کې د افغانستان انټرنشنل-پښتو د سرچینو په وینا، پاکستاني ځواکونو یاد ځوان ته د سرحدي قوانينو له مخې دا اجازه نه ده ورکړې، چې دا ژوندۍ مرغۍ له ځان سره افغانستان ته یوسي.
د یادونې ده، چې پاکستان د روانې میاشتې په پیل سره د دغه هېواد په ګوټ-ګوټ کې د اېسيسي کارټلرونکو او نورو افغان کډوالو پر وړاندې عملیات پیل کړي او افغانستان ته یې لېږي.
سره له دې چې ګڼو بهرنیو بنسټونو له پاکستانه د افغان کډوالو پر اېستلو غبرګون ښودلی، خو دا هرڅه بېاغېزې دي او پاکستاني ځواکونه له خېبرپښتونخوا نیولې تر پنجابه د افغان کډوالو د نیولو په حال کې دي.
دا په داسې حال کې ده، چې نن یو وار بیا د بښنې نړۍوال سازمان د پاکستان پر حکومت غږ کړی، چې د افغان کډوالو د اېستلو له پرېکړې سملاسي تېر شي او د نړۍوالو انساني حقونو له قانون سره سم اصلاحي ګامونه پورته کړي.
طالبانو د پاکستان له لورې په جبري توګه د افغان کډوالو د بېرته ستنولو پروګرام غیر انساني بللی او په کلکو ټکو یې غندلی دی. دغې ډلې له ملګرو ملتونو او نړۍوالو سازمانونو غوښتي، چې ددې انساني ناورین د مخنیوي په موخه لاس په کار شي.
د طالبانو ریاست الوزا په مشرۍ لوړپوړو طالب مشرانو د پاکستان له خوا د افغان کډوالو جبري بېرته ستنولو په اړه غونډه ترسره کړې او د پاکستان د حکومت دغه کړنه یې غیر اسلامي او غیر انساني یاده کړې.
د طالبانو د حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت په خپل اېکس کې لیکلي: «غونډې د افغان کډوالو سره د غیر اسلامي او غیر انساني چلند او د ټولو اصولو پر خلاف په زور سره اېستل په کلکو ټکو غندلی، دغه کړنه یې د ټولو اسلامي ارشاداتو او نړۍوالو اصولو او د ګاونډیتوب د حقوقو خلاف عمل وباله، همدرانګه د پاکستان له ولس، سیاسي ګوندونو، علماوو او بانفوذه شخصیتونو څخه یې غوښتنه وکړه تر څو دوی هم په دې اړه خپل اسلامي او د ګاوندیتوب مسوولیت اداء کړي».
فطرت لیکلي، چې د غونډې ګډوالو وویل: «ټولو ته واضیح ده چې د افغانستان او پاکستان ولسونو له لسګونو کلونو راهیسې ښې اړیکې لرلې دي، موږ غواړو چې دغه دیني تاریخي او فرهنګي اړیکې همداسې دوامداره پاتې شي ، ځکه دا د دواړو هېوادونو او ولسونو اړتیا او ضرورت دی او دغه ډول ناسمې کړنې د دواړو هېوادونو په زیان دي.»
طالب چارواکو په دغه غونډه کې پر ملګرو ملتونو او نړۍوالو سازمانونو غږ وکړ، چې د دغه انساني ناورین په مخنیوي او د افغان کډوالو په با عزته توګه را ستنېدو کې خپل مسوولیت اداء کړي.
په ورته وخت کې د کډوالو لپاره ملګرو ملتونو سازمان IOM په خپل اېکس لیکلي: «موږ د اپرېل په پنځمه نېټه له پاکستان څخه د اجباري راستنېدو په شمېر کې زیاتوالی ثبت کړی دی، وروسته له هغه چې د حکومت له خوا د افغانانو لپاره د وتلو یا له هېواد څخه د شړلو وروستۍ نېټه ټاکل شوې وه.»
له دې سره، وروستۍ شمېرې ښيي چې تر اوسه ۱۱,۳۷۱ غير قانوني افغان کډوال له پاکستانه څخه اېستل شوي دي.
د راپورونو له مخې، يوازې نن ۳,۶۶۹ غير قانوني مېشت افغانان د تورخم له لارې هېواد ته ستانه شوي دي.
پاکستان تېره میاشت افغان ACC کارت لورونکو او بې اسناده افغانانو ته خبر ورکړی، چې له دغه هېواد څخه ووځي.
همدا ډول دغه هېواد پلان لري، چې درې مېلیونه افغان کډوال چې په پاکستان کې مېشت دي له خپلې خاورې وباسي.
له تېرو څو میاشتو راهیسې په پاکستان او په تېره پلازمېنه اسلام اباد کې د پولیسو له خوا د افغانانو پر وړاندې سخت اقدامات تر سره شوي دي.
زیات شمېر افغانان نیول شوي او په جبري توګه بېرته افغانستان ته شړل شوي او همدا ډول سلګونه نور افغانان چې د پولیسو له لورې نیول شوي، د دوی په کمپونو کې د جبري بېرته ستنولو پروسې ته په تمه دي.
ملګرو ملتونو او طالب چارواکو ویلي، چې پر افغان کډوالو د پاکستان دومداره فشار په دې وروستیو ورځو کې زرګونه افغانان اړ کړي چې په ډیورنډ کرښه افغانستان ته واوړي.
پاکستان تېره میاشت شاوخوا اته لکه افغانانو ته چې (ACC) کارتونه لري، خبرداری ورکړی چې دغه هېواد پرېږدي، کنه په جبري توګه به وشړل شي.
اوسمهال دوه تجارتي لویې لارې تورخم او سپین بولدک د جبري بېرته ستنو شویو افغانانو شاهدې دي، چې افغانستان د اوښتو لپاره په کتارونو کې ولاړ دي.
د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو نړۍوال سازمان (IOM) د دوشنبې په ورځ د ټولنیزو رسنیو په پلیټ فارم اېکس کې لیکلي: "په تېرو دوو ورځو کې، ۸۰۲۵ بې اسناده او د ACC اسناد لرونکي افغانان د تورخم او سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي."
ای او اېم د جبري ستنو شویو افغانانو لپاره د چمتوالي یادونه کړې.
طالب چارواکو هم ویلي، چې زرګونه کسان له پولې اوښتي، خو د IOM د راپور په پرتله کم ښودل شوي دي.
د کډوالو چارو وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني ای اېف پي ته وویل، چې د اپرېل د میاشتې له پیل راهیسې له ۶۰۰۰څخه تر ۷۰۰۰ پورې افغانان راستانه شوي دي او ویلي یې دي، چې «شاید یو مېلیون نور افغانان بېرته راستانه شي.»
هغه وويل: "موږ پر پاکستاني چارواکو غږ کوو، چې افغانان په زوره و نه باسي، د دواړو هېوادونو تر منځ بايد يو مناسب ميکانيزم وي او بايد په عزت سره بېرته راستانه شي."
د پرله پسې شخړو څخه تېښته
ملګري ملتونه وايي، نږدې درې مېلیونه افغانان په پاکستان کې ژوند کوي، چې ډېری یې په خپل هېواد کې له پرله پسې جګړو او په ۲۰۲۱ کال کې په کابل کې د طالبانو له واک ته د رسېدو وروسته دغه هېواد ته کډوال شوي دي.
۳۸ کلن عبدالرحمان د پاکستان په سوېل لوېدیځ کې له کویټې څخه د سپین بولدک له لارې له تېرېدو وروسته ای اېف پي ته وویل: "موږ بېرته ستنېدو ته اړ شوو. دوه ورځې وړاندې، کله چې دوی د کورونو پلټنه کوله زه ودرول شوم او د اسنادو غوښتنه یې وکړه."
هغه وویل: "هغوی ماته یو ساعت هم نه دی راکړی (د وتلو)، ما یوه غالۍ او خپل ټلیفون وپلورل چې دلته راشم، موږ خپل ټول شیان پرېښي دي."
د پاکستان حکومت ددې ترڅنګ له ۱.۳ مېلیون څخه زیاتو افغانانو ته چې د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې UNHCR له خوا د راجسټریشن کارتونه لري هم ویل شوي چې له پلازمېنې اسلام اباد او ګاونډي ښار راولپنډۍ څخه ووځي.
د بشري حقونو د څار سازمان د هغو "ناوړه تکتیکونو" په اړه چې پر افغانانو د فشار راوړلو لپاره کارول کېږي او جبري خپل هېواد ته ستانه کړل کېږي، په سختو ټکو غندلی دی.
دغې ادارې ویلي، چې د پاکستان دا کړنه به افغانان له سختو شرایطو سره مخ کړي.
په افغانستان کې د طالبانو له واکمنۍ وروسته د ګاونډيو هېوادونو ترمنځ اړيکې ترينګلې شوې دي.
اسلام اباد د کابل واکمنان په خپله خاوره کې د پاکستان وسله والو ته په خوندي ځایونو ورکولو تورن کړي، خو دا تورونه د طالبانو حکومت رد کړي.
د پاکستان اوسنی پلان چې میلیونونه افغان کډوال وباسي، یو پراخ، خطرناک، شدیداً سیاسي او غیرمسوولانه اقدام دی. له بلې خوا، د طالبانو د رژیم غبرګون هم خواشینوونکی او د منلو وړ نه دی.
په پاکستان کې د افغان کډوالو د حضور تاریخ له تضادونو ډک دی. له یوې خوا، کوربه ټولنو په ځانګړي ډول د قبایلي سیمو، خیبر پښتونخوا او بلوچستان خلک د شفقت او مېلمهپالنې ښکلي بېلګې وړاندې کړې دي؛ خو له بلې خوا، د پاکستان دولتي ادارو او پوځ دا موضوع بیا-بیا د خپلو ناکامو امنیتي او بهرنۍ پالیسۍ وسیله ګرځولې او ترې یې سیاسي استفاده کړې ده.
د پاکستان حکومت وروستي اقدامات د افغان کډوالو پر وړاندې د بېمسوولیتۍ او ناپوهۍ یو نوی او خطرناک حد ښيي.
د نړۍوالو بشري حقونو مدافع بنسټونه، د کډوالو ملاتړي سازمانونه او د ملګرو ملتونو ادارې پر پاکستان څو وارې غږ کړی چې دا بشري فاجعه دې نه پېښوي.
له دې امله چې د کډوالو بېرته ستنېدل له جدي خطرونو سره مل دي او احتمال شته چې د سیاسي تعقیب سره مخ شي، د ملګرو ملتونو کارپوهانو له پاکستانه غوښتي چې: "سملاسي دې د جبري داخلي بېځايهکولو، ایستنې، نیونې، جبري ایستنې، ګواښونو او نورو فشارونو مخه ونیسي او د نه ایستلو اصل (non-refoulement) دې رعایت کړي، چې یو مطلق او نهماتېدونکی اصل دی."
دغه راز، د پاکستان د خلکو، مدني ټولنو مشرانو او سیاسي څېرو ورته غوښتنې هم تر اوسه له پامه غورځول شوې دي.
هغه دلایل چې د پاکستان سیاستوال د دې ظالمانه اقدام د توجیه لپاره وړاندې کوي، بېاساسه او نادرست دي.
افغان کډوال د پاکستان د مزمنو ستونزو؛ لکه ناامنۍ، اقتصادي بحران، د حکومتولۍ ضعف، جوړښتي تبعیض او ولسي ناخوښۍ اصلي علت نه دي.
دغه کډوال د خپل زحمت، محدودو منابعو او په نورو هېوادونو کې د خپلو خپلوانو د مرستو پر مټ، نه یواځې دا چې د پاکستان پر اوږو بار نه دي، بلکې له دې هېواده یې زیات څه اخیستي نه دي؛ بلکې ورکړي یې دي.
حقیقت دا دی چې د پاکستان د دې وروستي اقدام تر شا اصلي انګېزه، د اسلاماباد سیاسي سرخوردګي ده؛ یوه داسې هڅه ده چې پر طالبانو فشار راوړي تر څو د پاکستان امنیتي غوښتنې ومني.
پاکستان له شاوخوا دوو لسیزو راهیسې طالبانو ته پناه او ملاتړ یې ورکړی او د افغانستان، متحده ایالاتو او له ۴۰ زیاتو هېوادونو د ایتلاف غوښتنې یې له پامه وغورځولې دي.
د ترهګرۍ ضد نړیوالې مبارزې دا پړاو، د پاکستان له لوري له پراخې دوکې او نه عملي کېدونکو ژمنو سره مل و.؛ خو نن طالبان یا د تحریک طالبان پاکستان (TTP) د کنټرول اراده نه لري، یا یې وس نه لري او دې کې هم شک نشته چې تحریک طالبان پاکستان د اوسنۍ ناامنۍ یوه مسوول برخه ده.
په دې هم شک نشته چې طالبانو ته د قدرت د بېرته راګرځولو مرسته یو تاریخي اشتباه وه چې پاکستان یې مرتکب شو او اوس دواړه هېوادونه باید د هغې غمیزې پایلې وزغمي؛ خو دا باور چې طالبان به یوازې د افغان کډوالو د خراب وضعیت او ایستنې له امله خپل سیاسي مسیر بدل کړي او د اسلاماباد امنیتي غوښتنې ومني، یوه بله ستره محاسباتي تېروتنه ده.
دغه ټوله کیسه په داسې حال کې روانه ده چې د دواړو هېوادونو تر منځ د ښو اړیکو تمه کېږي، حال دا چې میلیونونه افغانان له خپلو کورونو شړل کېږي، له سپکوونکو چلندونو سره مخ دي، او دا یوه نه هېریدونکې تجربه ده چې هم افغانستان او هم نړۍواله ټولنه یې ژوره اغېزمنه کړې ده.
د شک ځای نه شته چې د طالبانو مشرتابه د میلیونونو بېګناه افغانانو د دردناکې وضعې مسوولان دي، هماغسې چې د افغانستان دننه د ښځو او نجونو پر وړاندې د پراخې سرغړونې او سیستماتیکو سرکوبونو مسووله ډله ګڼل کېږي.
دا سرغړونې د وروستیو پراخو مهاجرتونو اصلي علت دی او همدا وجه ده چې افغانان نه غواړي بېرته خپل هېواد ته ستانه شي.
یوازې هغه وخت به کډوال په رضاکارانه، مصونه او دوامداره توګه خپلو کورونو ته ستانه شي، چې په افغانستان کې یو مشروع، مسوول او قانونپاله حکومت رامنځته شي چې د خپل ولس او نړۍوالې ټولنې پر وړاندې خپلې ژمنې پوره کړي.
د دې بدلون ترلاسه کول د یوه بینالافغاني سیاسي تفاهم له لارې نه یواځې د افغانستان او پاکستان لپاره، بلکې د ټولې سیمې او نړۍ د ثبات لپاره حیاتي اهمیت لري.
بې پولې ډاکټرانو له پاکستانه د افغان کډوالو د اېستلو او د راستانه شویو کډوالو د روغتیایي حالت په اړه خپله ژوره اندېښنه څرګنده کړې ده. دغه سازمان د يوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې په جبري توګه د افغانانو او په ځانګړې توګه د «ACC» کارت لرونکو اېستنه د اندېښنې وړ ده.
د دغه سازمان په وینا، د نورو وګړو ترڅنګ دغې چارې ښځې، ماشومان او معلولیت لرونکي خلک اغېزمن کړي دي.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې ښځې او نجونې په افغانستان کې زدهکړو، کار او عامه ژوند ته د لاسرسي په برخه کې له محدودیت سره مخ دي او دوی یې له سختو ګواښونو سره مخ کړي دي.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه سازمان له خپلو روغتیایي ټیمونو څخه د راستانه شویو کډوالو د روغتیایي حالت په اړه د اندېښنې وړ راپورونه ترلاسه کړي دي.
بل خوا څو ورځې وړاندې د روغتیا نړۍوال سازمان خبردارې ورکړی، چې د افغانستان د روغتیايي سېسټم وضعیت ورځ تر بلې مخ په خرابېدو دی که بېړنۍ مرستې برابرې نشي؛ نو تر جون میاشتې پورې به ۸۰سلنه هغه روغتیایي خدمتونه چې د دغه سازمان په مالي ملاتړ چمتو کېږي په ټپه ودرېږي.
یاد سازمان اندېښنه څرګنده کړې، چې دغه حالت به مېلیونونه افغانان له بسنټیزو روغتیايي خدمتونو بې برخې کړي.
دا اندېښنې په داسې حال کې راپورته کېږي، چې پاکستان د ۲۰۲۳کال له اکتوبر میاشتې راهیسې له دغه هېواده څه باندې ۸۰۰زره کډوال په جبري توګه افغانستان ته ستانه کړي دي.
د امریکا متحده ایالاتو د مرکزي استخباراتو (سي ای اې) ادارې پخوانۍ مامورې سارا اډمز ویلي، چې په پاکستان کې د افغان کډوالو سره روان چلند د اسلامي اصولو خلاف دی.
هغې پر اېکس پاڼه کاږلي:« زه یوه مسلمانه نه یم؛ خو فکر نه کوم، چې د افغان کډوالو سره روان چلند دې په اسلامي اصولو برابر وي.»
سارا اډمز زیاته کړې، دا یو غیرانساني عمل دی او که د پاکستان لپاره دا اړینه وي چې کډوال ستانه کړي؛ نو باید په عزت او د نړۍوالو قوانینو سره سم دې دغه چاره ترسره کړي.
مېزمن اډمز دغه څرګندونې داسې مهال کړې، چې تېره ورځ د «وایس پي کې» په نامه یوې رسنۍ د هغو افغان کډوالو په حواله خبر ورکړی، چې د پاکستان حکومت لهخوا د جبري ستنولو پروګرام په لړ کې تورخم ته رسېدلي؛ خو د پاکستاني پولیسو له چلند څخه شکایت کوي او وايي، چې دوی یې په بې عزتۍ اړ کړي چې کډې بار کړي.
بل خوا بیا طالبانو د پاکستان له حکومته غوښتي، چې باید افغان کډوال له دغه هېواده په زوره ستانه نهکړي.
د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني ویلي:« موږ له پاکستاني چارواکو سره په دې اړه ناستې کړې دي او لا هم ورسره په تماس کې یو. زموږ غوښتنه دا ده، چې دوی افغان کډوال باید په زوره ونه باسي؛ ځکه چې دغه جبري ستنول نه یوازې د نړۍوالو قوانینو خلاف دي، بلکې د اسلامي ارزښتونو او د ښه ګاونډیتوب اصولو خلاف دي.»
د پاکستان د دفاع وزیر خواجه محمد اصف تازه ویلي:« کله چې ستاسو په کور کې کوم پناه غوښتونکی ستاسو کور ته زنده باد نه وایي او ستاسو بېرغ ته سپکاوی کوي او د هغوی خپلوان ستاسو د ساتونکو وینه تویوي؛ باید بېرته خپل وطن ته ستانه شي.»
پاکستان د افغان کډوالو په جبري توګه د اېستلو مودې له پای ته رسېدو راپه دې خوا د ۶ زره ۷۰۰ افغانانو په ګډون ۹ سوه ۴۴ کورنۍ افغانستان ته په جبري توګه ستانه کړي دي.
په دغو کډوالو کې ۱۷۵۵ مېرمنې او له دوو زرو زیات ماشومان هم شامل دي.