پاکستان زرګونه افغانان په جبري توګه د تورخم او سپین بولدک له لارو شړلي دي

د سرچينو د معلوماتو له مخې، طلوع نيوز د خپلو خپرونو شمېر هم په بې ساري ډول کم کړى او له دې وروسته به يوازې د ماښامنۍ خبري خپرونې او د "تودي خبرې" خپرونه خپروي.

سرچینې وویل چې موبي میډیا ګروپ د "بودجې کمولو او اقتصادي او سیاسي فشارونو" له امله د کارمندانو د ګوښه کولو او د نشراتو مهالویش کمولو پریکړه کړې.

موبي یوه رسنیزه ډله ده، چې طلوع تلویزیون، لمر تلویزیون، طلوع نیوز، فارسي ۱ تلویزیون، ارمان راډیو، د باربورد میوزیک سټوډیو، کبورا پروډکشن او ارکوزیا راډیو یې نشراتي ادارې دي.

د طلوع، طلوع نیوز او لمر په ګډون د موبي ګروپ ډیری اړوند شبکو په ۱۴۰۰ کال کې د طالبانو تر واکمنۍ وروسته په افغانستان کې خپلو خپرونو ته دوام ورکړ.

په همدې حال کې، دا شبکه د افغانستان د نورو کورنیو رسنیو په څېر، د طالبانو د حکومت لخوا په پراخه کچه سانسور شوې او د دې ډلې تر څارنې لاندې فعالیت کوي.

د رسنیو په چلند کې بدلون د طلوع ټلویزیون اعتبار او د اورېدونکو کچه ډېره اغېزمنه کړې ده.

طالبان د افغانستان پر کورنیو رسنیو قوي کنټرول لري او د دغو بنسټونو فعالیت او ازادي یې سخته محدوده کړې ده.

ځینو سرچینو د بودیجې کمښت او د موبي ګروپ د کارمنانو وروسته ګوښه کول د متحده ایالاتو د بهرنیو مرستو له کمولو سره تړلي وبلل.

موبي میډیا ګروپ د خپل تاسیس راهیسې د امریکا متحده ایالاتو پراخ مالي ملاتړ ترلاسه کړی او اوس د متحده ایالاتو لخوا د بهرنیو مرستو په بندیدو سره د دې سازمان مالي ملاتړ هم اغیزمن شوی.

د افغانستان انټرنیشنل د دې خبر په اړه د غبرګون د ترلاسه کولو لپاره د موبي ګروپ له څښتن سعد محسني سره اړیکه ونیوله، خو ښاغلي محسني تر اوسه زموږ پوښتنو ته ځواب نه دی ورکړی.

په پاکستان کې د افغان کډوالو د حضور تاریخ له تضادونو ډک دی. له یوې خوا، کوربه ټولنو په ځانګړي ډول د قبایلي سیمو، خیبر پښتونخوا او بلوچستان خلک د شفقت او مېلمه‌پالنې ښکلي بېلګې وړاندې کړې دي؛ خو له بلې خوا، د پاکستان دولتي ادارو او پوځ دا موضوع بیا-بیا د خپلو ناکامو امنیتي او بهرنۍ پالیسۍ وسیله ګرځولې او ترې یې سیاسي استفاده کړې ده.

د پاکستان حکومت وروستي اقدامات د افغان کډوالو پر وړاندې د بې‌مسوولیتۍ او ناپوهۍ یو نوی او خطرناک حد ښيي.

د نړۍوالو بشري حقونو مدافع بنسټونه، د کډوالو ملاتړي سازمانونه او د ملګرو ملتونو ادارې پر پاکستان څو وارې غږ کړی چې دا بشري فاجعه دې نه پېښوي.

له دې امله چې د کډوالو بېرته ستنېدل له جدي خطرونو سره مل دي او احتمال شته چې د سیاسي تعقیب سره مخ شي، د ملګرو ملتونو کارپوهانو له پاکستانه غوښتي چې: "سملاسي دې د جبري داخلي بې‌ځايه‌کولو، ایستنې، نیونې، جبري ایستنې، ګواښونو او نورو فشارونو مخه ونیسي او د نه ایستلو اصل (non-refoulement) دې رعایت کړي، چې یو مطلق او نه‌ماتېدونکی اصل دی."

دغه راز، د پاکستان د خلکو، مدني ټولنو مشرانو او سیاسي څېرو ورته غوښتنې هم تر اوسه له پامه غورځول شوې دي.

هغه دلایل چې د پاکستان سیاستوال د دې ظالمانه اقدام د توجیه لپاره وړاندې کوي، بې‌اساسه او نادرست دي.

افغان کډوال د پاکستان د مزمنو ستونزو؛ لکه ناامنۍ، اقتصادي بحران، د حکومتولۍ ضعف، جوړښتي تبعیض او ولسي ناخوښۍ اصلي علت نه دي.

دغه کډوال د خپل زحمت، محدودو منابعو او په نورو هېوادونو کې د خپلو خپلوانو د مرستو پر مټ، نه یواځې دا چې د پاکستان پر اوږو بار نه دي، بلکې له دې هېواده یې زیات څه اخیستي نه دي؛ بلکې ورکړي یې دي.

حقیقت دا دی چې د پاکستان د دې وروستي اقدام تر شا اصلي انګېزه، د اسلام‌اباد سیاسي سرخوردګي ده؛ یوه داسې هڅه ده چې پر طالبانو فشار راوړي تر څو د پاکستان امنیتي غوښتنې ومني.

پاکستان له شاوخوا دوو لسیزو راهیسې طالبانو ته پناه او ملاتړ یې ورکړی او د افغانستان، متحده ایالاتو او له ۴۰ زیاتو هېوادونو د ایتلاف غوښتنې یې له پامه وغورځولې دي.

د ترهګرۍ ضد نړیوالې مبارزې دا پړاو، د پاکستان له لوري له پراخې دوکې او نه عملي کېدونکو ژمنو سره مل و.؛ خو نن طالبان یا د تحریک طالبان پاکستان (TTP) د کنټرول اراده نه لري، یا یې وس نه لري او دې کې هم شک نشته چې تحریک طالبان پاکستان د اوسنۍ ناامنۍ یوه مسوول برخه ده.

په دې هم شک نشته چې طالبانو ته د قدرت د بېرته راګرځولو مرسته یو تاریخي اشتباه وه چې پاکستان یې مرتکب شو او اوس دواړه هېوادونه باید د هغې غمیزې پایلې وزغمي؛ خو دا باور چې طالبان به یوازې د افغان کډوالو د خراب وضعیت او ایستنې له امله خپل سیاسي مسیر بدل کړي او د اسلام‌اباد امنیتي غوښتنې ومني، یوه بله ستره محاسباتي تېروتنه ده.

دغه ټوله کیسه په داسې حال کې روانه ده چې د دواړو هېوادونو تر منځ د ښو اړیکو تمه کېږي، حال دا چې میلیونونه افغانان له خپلو کورونو شړل کېږي، له سپکوونکو چلندونو سره مخ دي، او دا یوه نه هېریدونکې تجربه ده چې هم افغانستان او هم نړۍواله ټولنه یې ژوره اغېزمنه کړې ده.

د شک ځای نه شته چې د طالبانو مشرتابه د میلیونونو بې‌ګناه افغانانو د دردناکې وضعې مسوولان دي، هماغسې چې د افغانستان دننه د ښځو او نجونو پر وړاندې د پراخې سرغړونې او سیستماتیکو سرکوبونو مسووله ډله ګڼل کېږي.

دا سرغړونې د وروستیو پراخو مهاجرتونو اصلي علت دی او همدا وجه ده چې افغانان نه غواړي بېرته خپل هېواد ته ستانه شي.

یوازې هغه وخت به کډوال په رضاکارانه، مصونه او دوامداره توګه خپلو کورونو ته ستانه شي، چې په افغانستان کې یو مشروع، مسوول او قانون‌پاله حکومت رامنځته شي چې د خپل ولس او نړۍوالې ټولنې پر وړاندې خپلې ژمنې پوره کړي.

د دې بدلون ترلاسه کول د یوه بین‌الافغاني سیاسي تفاهم له لارې نه یواځې د افغانستان او پاکستان لپاره، بلکې د ټولې سیمې او نړۍ د ثبات لپاره حیاتي اهمیت لري.

خالد ځدراڼ په دغه کتاب کې، چې د «۱۵ دقیقې» په نامه تازه خپور شوی، په حقاني شبکه کې د خپلو فعالیتونو، جګړو، عملیاتو، د امریکايي زنداني بووا برګډال او ددې شبکې د جګپوړو غړو د وژل کېدو په اړه خپلې خاطرې او یادښتونه راغونډ کړي دي.

خالد ځدراڼ وايي، پاکستان په وزیرستان او قبایلي سیمو کې د مختلفو جنګي ډلو تر چتر لاندې غوښتل هغو ډلو ته د فعالیت او پټېدو زمینه مساعده کړي چې په افغانستان کې یې د امریکا او ناټو ځواکونو پر خلاف جګړې کولې.

ځدراڼ وايي، کله چې به امریکا پر پاکستان فشار راوست، چې په قبایلي سیمو کې د امریکا او د افغانستان د دولت مخالفان پټ دي نو اسلام اباد به ځواب ورکړ چې دا ازادې قبایلي سیمې دي او د پاکستان دښمنان هم دلته میشت دي.

نوموړی زیاتوي، چې پاکستان « په دې چل امریکا او غربي نړۍ د لنګې غوا په څېر لوېشله».

د طالبانو دغه برحاله چارواکی وايي، پاکستان په قبایلي سیمو کې امریکا ته د مطلوبو کسانو او مرکزونو په کواردینات ورکولو پیسې او امکانات ترلاسه کول او په پښتون مېشتو سیمو کې د ناامنیو له امله لوېديزې نړۍ هم دا منله چې په قبایلو کې مېشتو وسله ‌والو جنګي ډلو د پاکستان امنیت هم له ګواښ سره مخ کړی دی.

ځدراڼ وايي، « د پاکستان له جوړېدو راهیسې د دوی بهرنۍ پالیسي پر دې را څرخي چې په ګاونډ کې د هند په څېر قوي او په خپلو پښو ولاړ افغانستان و نه لري. په افغانستان کې یو قوي او په خپلو پښو ولاړ نظام په هيڅ صورت پاکستان ته د منلو وړ نه دی، ځکه دوی همېشه په خپله غېږ کې د افغانستان د نظام دښمنانو ته پناه ورکړې ده».

نوموړي زیاته کړې، چې « د پاکستان لوی هدف په افغانستان کې د نظامونو نړول دي، هغه که د هر چا وي».

دغه طالب چارواکی او د حقاني شبکې غړی وايي، پاکستان پوهیږي چې پښتانه په ډېورنډ نه بېلېږي او د افغانستان هيڅ واکمن او نظام د ډېورنډ له داعیې نه تېرېږي .

نوموړی وايي، چې د طالب له حضور نه پاکستان په دې سیمه کې ګټې پورته کړې او د خپلو استخباراتي ادارو کسان یې د طالب په جامه کې په دې سیمه کې ځای پر ځای کړل چې د پاکستان د پالیسیو مخالف کسان پرې ووژني.

خالد ځدراڼ په خپل کتاب کې وايي، چې دا لړۍ پاکستان جاري ساتي، خو یوازې یې بڼه بدلوي.

د ۱۵ دقیقې په نامه دغه کتاب کې خالد ځدراڼ ادعا کړې، چې د حقاني شبکې جګپوړی غړی نصیرالدین حقاني په اسلام اباد کې د ملي امنیت د پخواني رییس رحمت الله نبیل د پلان له مخې وژل شوی و.

د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر یوولسمې پېښه کې د امریکا پر سوداګریزو بریدونو او پنټګان د الوتکو برید وشو او پړه یې پر القاعده واچول شوه.

هغه مهال د طالبانو حکومت د القاعده بنسټګر اسامه بن لادن امریکا ته ونه سپاره چې له امله یې پر افغانستان یرغل وشو او د طالبانو حکومت وپرځېد.

د طالبانو بیا واکمنېدو پسې پاکستان پر دې ډله تور لګوي چې د دوی د حکومت ضد وسلوالو ته یې پنا ور کړې ده.

د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړی استازی محمد صادق هم د ورته خبرې په کولو سره وايي:‌ «ټي ټي پي د افغانستان او پاکستان د اړیکو خنډ د او باید حل لار یې وموندل شي. افغانستان باید په دې برخه کې زموږ سره کار وکړي. که دوی څه نه کوي، بیا هره معامله ختم بوله. هیڅ به ونه شي.»

محمد صادق په اسلام اباد کې یوې غونډې ته وینا کې زیاتوي «د ترهګرۍ له منځه وړل د خلکو وژل یا پاکستان ته سپارل نه، بلکې د دوی کنټرول دی.»

د نوموړي په خبره، افغانستان له ۴۴ زرو پورې کلي لري چې طالبان یې کنټرولوي او د دوی له ځواکونو پرته څوک د وسلې ګرځولو اجازه نه لري، خو پاکستاني طالبان په ښکاره وسلې ګرځوي او څوک یې مخه نه نیسي.

هغه خپله وینا کې پوښتي: «اخر به څه پېښ شي، دا خلک به څه وکړي؟ دوی (طالبان) د سپټمبر ۱۱ حالت ته منتظر دي، چې بیا پېښ شي، بیا به بهرنیان یو څه وکړي او بیا به یې افغانان د ریښتونې دفاع لپاره بیه ور کړي؟ ځکه دلته سختې پوښتنې شته، دا موږ ته سختې پوښتنې دي، د افغانستان لپاره هم سخته پوښتنه ده.»

طالبانو د پاکستان د ورته تورونو په ځواب کې تل ویلي چې د افغانستان له خاورې هیچا ته ګواښ نشته او نه یې پرضد کارېږي.

دوی پر پاکستان هم تور لګوي چې د افغانستان پرضد یې په خپله خاوره کې داعش ته پنا ور کړې ده او په بلوچستان کې یې ورته روزنځي جوړ کړي دي.

د جمهوریت په وخت کې ورته تور پر پاکستان لګېده چې طالبان د کابل پرضد ملاتړوي، خو پاکستان پخوا او اوس دا تورونه ردوي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند مرستیال حافظ ضیا احمد نن «د وري ۱۸مه» په سعودي عربستان کې د مېشتو افغانانو غونډې ته د امیر خان متقي وینا خپره کړې ده.

امیرخان متقي په دې وینا کې وايي چې پخوانیو سیاسونو د امریکا په زور حاکمیت کاو او کله چې بهرني ځواکونه له افغانستان وتل نو دوی هم پسې لاړل.

متقي وویل:« هغه کسان چې شل کاله په افغانستان کې دوی واکمني وکړه د خارجیانو په زور د هغوی طیارو او ټانګو په زور او کله چې امارت راغئ ټولو ته یې عمومي عفوه اعلان کړه، نن مونږ دا ورته وایو چې خپل هېواد مه تخریبوئ پرېږدئ دا ترخه زهر مه شېندئ تخریبونه مه کوئ خپلو خواهشاتو او شخصي غوښتونو لپاره باید ملت په اور کې وانه چوي.»

امیر خان متقي په خپلو خبرو کې وویل «وطن ازاد دی نو پر کوم دلیل څوک مخالفت کوي هېڅ کوم شرعي دلیل نشته.»

د متقي په خبره که څوک نیوکه لري، چې په دې نظام کې نیمګړتیاوې شته نو دا په هر نظام کې وي او مشکلاتو باندې باید خبرې وشي او د حل لاره ورته پیدا شي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر په سعودي عربستان کې له مېشتو افغانانو غوښتنه وکړه، چې خپل هېواد کې پانګونه وکړي.

امیر خان متقي تېره شنبه سعودي عربستان ته د عمرې لپاره لاړ.

طالبانو هغه مهال ویل چې نوموړی به له کوربه چارواکو سره هم وګوري،خو تر اوسه یې له کوم چاروکي سره د لیدنې خبر نه دی ورکړل شوی.