امیرخان متقي: سیاستوال دې د شخصي خواهشاتو لپاره ولس په اور کې نه اچوي

د طالبانو د عامې روغتیا وزارت نن دوشنبه د وري په ۱۸ مه په خبرپاڼه کې ویلي چې په دې کتنه کې دواړه لوري د افغانستان د روغتیايي کارکوونکو د ظرفیت پر لوړولو هم غږېدلي دي.

د طالبانو عامې روغتیا وزیر له ازبکستان سره د روغتیا په برخه کې دوه اړخیزې اړیکې مهمې بللې دي.

په خبرپاڼه کې د طالبانو د عامې روغتیا وزیر نورجلال جلال په حواله لیکل شوي:«موږ د افغانستان د روغتیایي برخې پیاوړتیا لپاره د روغتیايي کارکوونکو ظرفیت لوړولو، باکیفیته درملو او عصري طبي تجهیزاتو ته اړتیا لرو چې د دوه اړخیزو ښو اړیکو او همکاریو پر اساس کولای شو دې برخه کې پرمختګ ترسره او ناروغانو ته معیاري روغتیايي خدمات وړاندې کړو.»

نور جلال جلالي زیاتوي، چې هغه درمل چې له ازبکستان او نورو هېوادونو افغانستان ته واردېږي؛ باید اقلام او شرکتونه یې د عامې روغتیا وزارت د خوړو او درملو په معینیت کې ثبت او راجسټر شي.
د طالبانو په خبرپاڼه کې راغلي چې د کتنې په پای کې ازبکستاني پلاوي هم د روغتیا په برخه کې پر دوه اړخیزو همکاریو خبرې کړې او د افغان روغتیايي کارکوونکو د ظرفیت لوړلو او باکیفیته درملو صادرولو په برخه کې د بشپړې همکارۍ ژمنه کړې ده.

د دې ادارې د اعلامیې له مخې په دې کسانو کې۲ زره او ۷۲۱ تنه د لرغونو او تاریخي سیمو د لیدنې او پاتې نور یې د کار لپاره افغانستان ته تللي دي.

دا دفتر نن په خپله اعلامیه کې زیاتوي، په دغو سیلانیانو کې ۱۸ زره او ۳۹۲ کسان له ځمکنیو لارو او ۴۵۴ نور د هوا له لارې افغانستان ته تللي.

طالبان وايي، افغانستان ته د کار لپاره د تللیو کسانو شمېر تر ټولو ډېر او ۱۰ زره او ۶۴۱ ته رسېږي چې ډېری یې ډرایوران دي او د کار په موخه د نیمزور له بندر افغانستان ته تللي دي.

له نیمروز وروسته له تورخم هم افغانستان ته څلور زره ۳۴۵ بهرنیان تللي چې ۱۳۲۵ یې سیلانیان دي: «ور پسې درې زره او ۵۸ نور د هرات د ځمکنیو بندرونو او هوايي ډګر او پاتې نور بهرني وګړي د حیرتان بندر او د بلخ هوايي ډګر، د فاریاب له اقینې او د بدخشان له اشکاشم بندرونو او د کابل او کندهار هوايي ډګرونو له لارې هېواد ته راغلي دي.»

د طالبانو واکمنېدو سره په افغانستان کې د امنیت له امله دغه هېواد ته پر اسیايي هېوادونو سربېره د امریکا او اروپا وګړي هم د سیل لپاره ځي.

که څه هم طالبان افغان مېرمنو ته د پارک او چکر اجازه نه ور کوي، خو له بهرنیو سیلاتي مېرمنو سره یې وخت ناوخت پر ګډو انځورونواو ویډیوګانو خلک نیوکې کوي.

هغه وويل، چې له دې ډلې دوه مېليونه او ۱۰۰ زره تنه قانوني، دوه مېليونه غيرقانوني او دوه مېليونه نور د سرشمېرنه شويو کسانو په ډله کې راځي.

نادر يار احمدي وويل، چې تېر کال له ایران څخه له یو مېليون څخه زيات غيرقانوني افغان کډوال وشړل شول.

له دې ډلې ۴۰سلنه يې پخپله خوښه او په داوطلبانه توګه له ايران نه وتلي او بېرته افغانستان ته تللي دي.

نادر يار احمدي وايي، د هغو غيرقانوني کسانو د شړلو په برخه کې چې ډېری يې ښځې او ماشومان دي، په پوره احتياط اقدامات کېږي.

هغه د ایران اېسنا خبري اژانس ته وويل، ډېری بهرني وګړي چې اسناد نه لري، نه يوازې قانون ماتوونکي نه دي، بلکې په هېواد کې کار کوي، خو دا چې غيرقانوني بلل کېږي، نو اړ دي چې بېرته خپل هېواد ته ولاړ شي.

د ایران د کورنيو چارو وزارت د اتباعو او کډوالو چارو ریيس په وینا، افغان کډوال د لويو کورنيو او د ټرانسپورت، سون او نورو مرستو له امله چې د ايران دولت یې ورکوي، د ايران پر اقتصاد دروند بار دي.

هغه وايي، دا په داسې حال کې ده چې له نړۍوالو بنسټونو څخه کومه مرسته نه ترلاسه کېږي او د ايران غوښتنه دا ده، چې غيرقانوني افغان وګړي بېرته خپل هېواد ته ولاړ شي.

يار احمدي زياته کړې، ځینې بهرني وګړي چې د جرمي ډلو غړي دي، له قانوني چلند سره مخ کېږي.

نوموړي وویل« دا کسان مجرمان دي او د هېواد قوانين پر ټولو اتباعو (ايراني او بهرني) يو ډول تطبیقېږي. نو که جرم وکړي، پوليس به ورسره د قانون له مخې چلند کوي».

نوموړي همداراز وويل، چې د ایران قضايي سيستم هغو بهرنيو اتباعو ته چې په بند کې دي، خو شديد جرمونه نه لري، ځينې اسانتياوې برابرې کړي دي.

د ايران او افغانستان تر منځ د همکارۍ په چوکاټ کې بندیان بېرته افغانستان ته سپارل کېږي او هلته به د خپلې سزا پاتې موده تېروي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقایي په یوه خبري ناسته کې وویل، چې کابل ته د محمد رضا بهرامي سفر د ایران او افغانستان پر دوه اړخیزو مسایلو متمرکز و.

نوموړي زیاته کړه، « د کډوالو، اوبو او امنیت په څېر بحثونه په دې خبرو اترو کې مطرح شول».

بقايي وايي، چې افغان کډوال په ایران کې د مېلمنو په توګه له ټولو خدماتو برخمن شوي دي. نوموړی وايي، «د کډوالو په برخه کې مهم ټکی ددوی قانوني بهیر دی او ایران هڅه کوي چې د قانوني تګ او راتګ لارې چارې اسانه کړي».

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند د یوې پوښتنې په ځواب کې، چې ایران په افغانستان کې د نوې کونسلګرۍ د پرانېستلو هوډلري، وویل، « موږ له هیڅ رسمي مرجع نه داسې کوم وړاندیز نه دی ترلاسه کړی، په مختلفو هېوادونو کې د استازولیو جوړول د مشخصو ضوابطو تابع دي او په دې برخه کې هیڅ پلان نه لرو».

نوموړي له ګاونډیو هېوادونو سره د اړیکو په اړه وویل، چې د هغوی او سیمې امنیت د ایران د ملي امنیت یوه نه بېلېدونکې برخه ده او تهران هیڅ وخت د ګاونډیو هېوادونو خلاف بریدونو کې د چا د ایتلاف برخه نه دی ګرځېدلی او تل یې د ښه ګاونډیتوب پر سیاست ټینګار کړی.

رویټرز تېره ورځ د یوه ایراني چارواکي له قوله خبر ورکړی و، چې تهران د سیمې هېوادونو ته د امریکا له احتمالي برید سره د همکارۍ په صورت کې د بدو پایلو خبرداری ورکړی.

بقايي دغه راز وویل، چې ګاونډیان هم دې ته ځیر دي چې «تفرقې» یې له ایران سره د اړیکو د ترینګلتیا لامل ونه ګرځي.

د دغه سازمان په وینا، د نورو وګړو ترڅنګ دغې چارې ښځې، ماشومان او معلولیت لرونکي خلک اغېزمن کړي دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې ښځې او نجونې په افغانستان کې زده‌کړو، کار او عامه ژوند ته د لاسرسي په برخه کې له محدودیت سره مخ دي او دوی یې له سختو ګواښونو سره مخ کړي دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه سازمان له خپلو روغتیایي ټیمونو څخه د راستانه شویو کډوالو د روغتیایي حالت په اړه د اندېښنې وړ راپورونه ترلاسه کړي دي.

بل خوا څو ورځې وړاندې د روغتیا نړۍوال سازمان خبردارې ورکړی، چې د افغانستان د روغتیايي سېسټم وضعیت ورځ تر بلې مخ په خرابېدو دی که بېړنۍ مرستې برابرې نشي؛ نو تر جون میاشتې پورې به ۸۰سلنه هغه روغتیایي خدمتونه چې د دغه سازمان په مالي ملاتړ چمتو کېږي په ټپه ودرېږي.

یاد سازمان اندېښنه څرګنده کړې، چې دغه حالت به مېلیونونه افغانان له بسنټیزو روغتیايي خدمتونو بې ‌برخې کړي.

دا اندېښنې په داسې حال کې راپورته کېږي، چې پاکستان د ۲۰۲۳کال له اکتوبر میاشتې راهیسې له دغه هېواده څه باندې ۸۰۰زره کډوال په جبري توګه افغانستان ته ستانه کړي دي.