طالبان وايي د ازبکستان سفیر سره یې د درملو او طبي توکو پر واردولو خبرې وکړې

د دې ادارې د اعلامیې له مخې په دې کسانو کې۲ زره او ۷۲۱ تنه د لرغونو او تاریخي سیمو د لیدنې او پاتې نور یې د کار لپاره افغانستان ته تللي دي.

دا دفتر نن په خپله اعلامیه کې زیاتوي، په دغو سیلانیانو کې ۱۸ زره او ۳۹۲ کسان له ځمکنیو لارو او ۴۵۴ نور د هوا له لارې افغانستان ته تللي.

طالبان وايي، افغانستان ته د کار لپاره د تللیو کسانو شمېر تر ټولو ډېر او ۱۰ زره او ۶۴۱ ته رسېږي چې ډېری یې ډرایوران دي او د کار په موخه د نیمزور له بندر افغانستان ته تللي دي.

له نیمروز وروسته له تورخم هم افغانستان ته څلور زره ۳۴۵ بهرنیان تللي چې ۱۳۲۵ یې سیلانیان دي: «ور پسې درې زره او ۵۸ نور د هرات د ځمکنیو بندرونو او هوايي ډګر او پاتې نور بهرني وګړي د حیرتان بندر او د بلخ هوايي ډګر، د فاریاب له اقینې او د بدخشان له اشکاشم بندرونو او د کابل او کندهار هوايي ډګرونو له لارې هېواد ته راغلي دي.»

د طالبانو واکمنېدو سره په افغانستان کې د امنیت له امله دغه هېواد ته پر اسیايي هېوادونو سربېره د امریکا او اروپا وګړي هم د سیل لپاره ځي.

که څه هم طالبان افغان مېرمنو ته د پارک او چکر اجازه نه ور کوي، خو له بهرنیو سیلاتي مېرمنو سره یې وخت ناوخت پر ګډو انځورونواو ویډیوګانو خلک نیوکې کوي.

هغه وويل، چې له دې ډلې دوه مېليونه او ۱۰۰ زره تنه قانوني، دوه مېليونه غيرقانوني او دوه مېليونه نور د سرشمېرنه شويو کسانو په ډله کې راځي.

نادر يار احمدي وويل، چې تېر کال له ایران څخه له یو مېليون څخه زيات غيرقانوني افغان کډوال وشړل شول.

له دې ډلې ۴۰سلنه يې پخپله خوښه او په داوطلبانه توګه له ايران نه وتلي او بېرته افغانستان ته تللي دي.

نادر يار احمدي وايي، د هغو غيرقانوني کسانو د شړلو په برخه کې چې ډېری يې ښځې او ماشومان دي، په پوره احتياط اقدامات کېږي.

هغه د ایران اېسنا خبري اژانس ته وويل، ډېری بهرني وګړي چې اسناد نه لري، نه يوازې قانون ماتوونکي نه دي، بلکې په هېواد کې کار کوي، خو دا چې غيرقانوني بلل کېږي، نو اړ دي چې بېرته خپل هېواد ته ولاړ شي.

د ایران د کورنيو چارو وزارت د اتباعو او کډوالو چارو ریيس په وینا، افغان کډوال د لويو کورنيو او د ټرانسپورت، سون او نورو مرستو له امله چې د ايران دولت یې ورکوي، د ايران پر اقتصاد دروند بار دي.

هغه وايي، دا په داسې حال کې ده چې له نړۍوالو بنسټونو څخه کومه مرسته نه ترلاسه کېږي او د ايران غوښتنه دا ده، چې غيرقانوني افغان وګړي بېرته خپل هېواد ته ولاړ شي.

يار احمدي زياته کړې، ځینې بهرني وګړي چې د جرمي ډلو غړي دي، له قانوني چلند سره مخ کېږي.

نوموړي وویل« دا کسان مجرمان دي او د هېواد قوانين پر ټولو اتباعو (ايراني او بهرني) يو ډول تطبیقېږي. نو که جرم وکړي، پوليس به ورسره د قانون له مخې چلند کوي».

نوموړي همداراز وويل، چې د ایران قضايي سيستم هغو بهرنيو اتباعو ته چې په بند کې دي، خو شديد جرمونه نه لري، ځينې اسانتياوې برابرې کړي دي.

د ايران او افغانستان تر منځ د همکارۍ په چوکاټ کې بندیان بېرته افغانستان ته سپارل کېږي او هلته به د خپلې سزا پاتې موده تېروي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقایي په یوه خبري ناسته کې وویل، چې کابل ته د محمد رضا بهرامي سفر د ایران او افغانستان پر دوه اړخیزو مسایلو متمرکز و.

نوموړي زیاته کړه، « د کډوالو، اوبو او امنیت په څېر بحثونه په دې خبرو اترو کې مطرح شول».

بقايي وايي، چې افغان کډوال په ایران کې د مېلمنو په توګه له ټولو خدماتو برخمن شوي دي. نوموړی وايي، «د کډوالو په برخه کې مهم ټکی ددوی قانوني بهیر دی او ایران هڅه کوي چې د قانوني تګ او راتګ لارې چارې اسانه کړي».

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند د یوې پوښتنې په ځواب کې، چې ایران په افغانستان کې د نوې کونسلګرۍ د پرانېستلو هوډلري، وویل، « موږ له هیڅ رسمي مرجع نه داسې کوم وړاندیز نه دی ترلاسه کړی، په مختلفو هېوادونو کې د استازولیو جوړول د مشخصو ضوابطو تابع دي او په دې برخه کې هیڅ پلان نه لرو».

نوموړي له ګاونډیو هېوادونو سره د اړیکو په اړه وویل، چې د هغوی او سیمې امنیت د ایران د ملي امنیت یوه نه بېلېدونکې برخه ده او تهران هیڅ وخت د ګاونډیو هېوادونو خلاف بریدونو کې د چا د ایتلاف برخه نه دی ګرځېدلی او تل یې د ښه ګاونډیتوب پر سیاست ټینګار کړی.

رویټرز تېره ورځ د یوه ایراني چارواکي له قوله خبر ورکړی و، چې تهران د سیمې هېوادونو ته د امریکا له احتمالي برید سره د همکارۍ په صورت کې د بدو پایلو خبرداری ورکړی.

بقايي دغه راز وویل، چې ګاونډیان هم دې ته ځیر دي چې «تفرقې» یې له ایران سره د اړیکو د ترینګلتیا لامل ونه ګرځي.

د دغه سازمان په وینا، د نورو وګړو ترڅنګ دغې چارې ښځې، ماشومان او معلولیت لرونکي خلک اغېزمن کړي دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې ښځې او نجونې په افغانستان کې زده‌کړو، کار او عامه ژوند ته د لاسرسي په برخه کې له محدودیت سره مخ دي او دوی یې له سختو ګواښونو سره مخ کړي دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه سازمان له خپلو روغتیایي ټیمونو څخه د راستانه شویو کډوالو د روغتیایي حالت په اړه د اندېښنې وړ راپورونه ترلاسه کړي دي.

بل خوا څو ورځې وړاندې د روغتیا نړۍوال سازمان خبردارې ورکړی، چې د افغانستان د روغتیايي سېسټم وضعیت ورځ تر بلې مخ په خرابېدو دی که بېړنۍ مرستې برابرې نشي؛ نو تر جون میاشتې پورې به ۸۰سلنه هغه روغتیایي خدمتونه چې د دغه سازمان په مالي ملاتړ چمتو کېږي په ټپه ودرېږي.

یاد سازمان اندېښنه څرګنده کړې، چې دغه حالت به مېلیونونه افغانان له بسنټیزو روغتیايي خدمتونو بې ‌برخې کړي.

دا اندېښنې په داسې حال کې راپورته کېږي، چې پاکستان د ۲۰۲۳کال له اکتوبر میاشتې راهیسې له دغه هېواده څه باندې ۸۰۰زره کډوال په جبري توګه افغانستان ته ستانه کړي دي.

د دغه سازمان د راپور له مخې؛ ملخان اوس د « زېږېدو» په پړاو کې دي او ښایي، چې په کندوز، بغلان، تخار، سمنګان او بلخ ولایتونو کې کروندو ته زیان ورسوي.

د کرنې او حیواني درملو متخصص ډاکټر لاجبر مومند افغانستان انټرنشنل – پښتو ته وویل:« موږ په عامه اصطلاح کې دغو ملخانو ته د قحطۍ ملخان وایو. اوږدې پښې او پیاوړی بدن لري، چې تر ډېره ژېړ او یا شین رنګي وي. د دوی د نفوس کچه ډېره ژر لوړېږي، چې د بېلابېلو بوټو، د غنمو او نورو کښتونو له پاڼو خپل خواړه برابروي.»

ډاکټر لاجبر زیاتوي:« کله چې د دغه ملخانو شمېر زیات شي؛ نو د دوی په ټولنیز سلوک کې هم بدلون راځي، چې بیا په ډله‌ییزه توګه حرکت کوي او کروندې له منځه وړي.»

هغه وویل:« دغه ملخان د کرنې لپاره د یوه جدي ګواښ په توګه ګڼل کېږي؛ ځکه چې دوی د کښتونو پراخې سیمې په څو ورځو کې له منځه وړي، د دوی د یرغل موخه په ځانګړې توګه غنم، جوار او نور اړین کرنیز محصولات وي.»

ډاکټر لاجبر د قحطۍ ملخانو د ډېرېدو د مخنیوي په اړه وایي، چې د حشرو ضد درمل، د مرغانو ډېرښت او د کښتونو په مدریت کې بدلون کولای شي د مراکشي ملخانو د یرغل مخه ونیسي.

په همدې حال کې د خوړو او کرنې نړۍوالې ادارې ویلي، چې د بېړنيو تدابيرو په پلي کولو سره هڅه کوي د دغه افت د خپرېدو مخه ونيسي؛ ترڅو د څړځايونو او د کليوالو د خوراکي توکو امنيت خوندي کړي.

دغه سازمان له ښاریانو او کروندګرو هم غوښتي، چې په سیمه‌ییزه کچه د مخنیوي تدابیر ونیسي او د مشکوکو پېښو د لیدلو په صورت کې دې اړونده مسوولو ادارو ته خبر ورکړي.