عوامي نشنل ګوند وايي، د پښتونخوا د کانونو په اړه نوی وړاندیز شوی قانون نه مني

جیونیوز د پنجشنبې په ورځ د اسلام اباد د محکمې له قوله په یوه خبر کې ویلي، چې د هغو څلور افغان وړونو قضيې په اړه یې پرېکړه وکړه، چې د ۲۰۲۴ کال له جنورئ راهيسې اسلام اباد کې ورک شوي او تر دا مهال يې هیڅ درک معلوم نه دی.

د خبر له مخې، محکمې د اپريل مياشتې په ۱۶مه د پنجاب او اسلام اباد پولیس مشران د همدې قضيې اړوند وضاحت ورکولو لپاره ته ورغوښتي دي.

د یادې قضيې د اورولو پرمهال د ورکو افغان وړونو مور په محکمه کې بې هوښه شوه.

قاضي اصف زياته کړې: «که دا کار ستاسو یا زما سره وشي، نو بیا به یې احساس کړئ او بیا تاسئ راشئ او وایاست چې موږ خبر نه یو. زه بلوچستان ته تللی وم هلته هم ویل کېدل چې دغه کسان زموږ سره نشته؛ خو بیا له هم هغه ځایه موندل کېدل، دا لړۍ به تر کله روانه وي؟»

دغه قاضي دا هم وویل: « د چا خپلوان چې ورک شي، هغه یا ژوندی وي یا مړ، پر چا چې دا وخت تيريږي هغه ته ښه معلومات وي، د ورکو شویو کسانو میندې په وار وار محکمې ته راځي.»

محکمې زياته کړې، چې په دې اړه به جي ای ټي یا تحقیقاتي ډله جوړه کړي تر څو دا ډول پېښې تعقیب کړي.

که څه هم مالومه نه ده چې دا کسان په څه ډول شرایطو کې ورک شوي، خو اسلام اباد او پنجاب کې ځینې افغان کډوال او ان د پښتونخوا پښتانه د لاریونونو پرمهال په مظاهرو کې له ګډون پرته هم نیول شوي او په میاشتو میاشتو بندي شوي دي.

پاکستاني رسنيو د امنیتي چارواکو له قوله خبر ورکړی، چې دغه وسله وال برید د پنجشنبې په ورځ شوی او د و سله والو پر ځپلو يې ټينګار کړی.

په ټولنيزو رسنیو کې د برید ويډيو هم نشر شوې، چې په کې معلوميږی، د پولیسو پر ګادي موټر سیکل سپاره وسله وال بريد کوي.

تر اوسه د برید مسولیت چا نه دی منلی.

په وروستیو میاشتو کې په بلوچستان کې بریدونه او چاودنې ډېر شوي چې پکې تر ډېره امنیتي سرتېرو ته مرګژوبله اوړي.

د طالبانو دغه لوړ پوړی چارواکي له پاکستان او نورو ګاونډیو هېوادونو غوښتي، چې اسلامي او نړۍوالو ارزښتونو ته باید ژمن پاتې شي.

هغه دغه څرګندونې د پاکستان له لوري د افغان کډوالو د ایستلو د تازه څپې په غبرګون کې کړي‌ دي.

سلام حنفي ټینګار کړی، چې پاکستان باید د افغان کډوالو شتمنۍ او او مالونو خوندیتوب ته جدی پاملرنه وکړي.

هغه پر پاکستان غږ کړی، چې د افغان کډوال د شتمنۍ او مالونه دې خوندي وساتي. هغه همدا راز ډاډ څرګند کړی، چې طالبان دغو ستنیدونکو کډوالو ته د بشري مرستو تر څنګ د سرپناوو د ورکړې په برخه کې لاس په کار شوي دي.

د پاکستان له لوري هره ورځ سلګونه افغان کډوال د تورخم له لارې په داسې حال کې خپل هېواد ته ستنول کېږي، چې په یاد هېواد کې یې شتمنۍ او وسایل ترې پاتې دي.

د راپورونو له مخې د دغو ایستل کیدونکو افغان کډوالو کورونه ان د پنجاب په ګډون په ځینو ایالتونو کې چور شوي او پولیسو نه دې پرېښي چې ان د خپلو کورونو اړین توکي هم له ځانه سره بېرته خپل هېواد ته یوسي.

هاخوا بیا اندېښنې شته چې طالبان هم دغو ستنیدونکو افغان کډوالو سره د بشري مرستو، سرپناوو، روغتیا اسانتیاوو او روزګار موندلو په برخه کې چندان تدابیر نه لري.

د بشري حقونو یو شمېر سازمانونو اندېښنه څرګنده کړې چې له پاکستانه د دغو ایستل کیدونکو کډوالو سره به په هېواد کې د لوږې او فقر ناورین لا پسې ډېر شي.

د پاکستان ډان ورځپاڼې راپور ورکړی؛ نن لسمه ورځ ده، چې پاکستان په دغه هېواد کې د مېشتو بې اسناده او اې سي سي کارت لرونکو افغان کډوالو د اېستلو لړۍ پیل کړې.
اسلام اباد غواړي، چې د کډوالو د اېستلو په روانه لړۍ کې ۸۰۰ زره د اې سي سي کارت لرونکي بېرته افغانستان ته ستانه کړي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې په وینا، (د اپرېل له لومړۍ نیټې) راهیسې شاوخوا ۲۴۶۶۵ افغانان له پاکستانه بېرته خپل هېواد ته ستانه شوي دي.
په کراچۍ کې یو افغان کډوال رحمت الله وایي؛ خلک وايي چې پولیس به راشي او چاپې به ووهي. دغه وېره له ټولو سره ده. هرڅوک له دې امله اندېښمن دي.
نظام ګل چې د خپل کور سامانونه تړلي او افغانستان ته د بېرته ستنېدو لپاره چمتو دی وایي: «د یو سړي لپاره چې له خپلې کورنۍ سره اوسېږي، تر دې بد حالت نشته، چې د هغه مېرمنې د پولیسو له‌خوا ونیول شي. دا به غوره وي چې دوی موږ ووژني.»

یو لارۍ چلوونکی غلام حضرت چې په ​​کراچۍ کې د پولیسو د څو ورځو ځورونې وروسته چمن ته تللی وایي: «موږ باید خپل کور پرېږدو. موږ هره ورځ ځورول کېږو.»
په پېښور کې بیا پولیس د جوماتونو د لاسپیکرونو له لارې خلکو ته له دغه هېواده د وتلو خبرداری ورکوي.

د پولیسو خبرداری یوازې د افغانانو لپاره نه؛ بلکې د کورونو مالکانو لپاره هم دی.
فرحان احمد وایي: «دوه پولیس افسران د یکشنبې په ورځ زما کور ته راغلل او راته یې وویل، که دلته کوم افغان وګړی ژوند کوي؛ نو باید له دغه هېواده وشړل شي.»
د بشري حقونو څار سازمان د هغو «ناوړه تګلارو» غندنه کړې، چې پر افغانانو د فشار راوړلو لپاره کارول کېږي؛ ترڅو دغه کډوال خپل هېواد ته ستانه شي.
دغه سازمان وایي: «ډېری دغه کډوال د بېرته ستنېدو په صورت کې د طالبانو له‌خوا د ځورونې او سختو اقتصادي شرایطو سره مخ دي.»
د ۲۰۲۳ کال په سپتمبر کې په سلګونه زره بې اسناده افغانان د پولیسو له چاپو وروسته، افغانستان ته ستانه شول.

شنوونکي وایي، چې د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ سیاسي مسله ده.
د کابل او اسلام اباد ترمنځ اړیکې په ۲۰۲۱ کال کې واک ته د طالبانو له رسېدو راهیسې خړې پړې شوې.
ملیحه لودي چې په ملګرو ملتونو کې د پاکستان پخوانۍ دایمي استازې ده وایي: «د دوی د اېستلو وخت او طریقه ښیي، چې دا پر طالبانو د فشار زیاتولو لپاره د پاکستان د پالیسۍ یوه برخه ده. دا باید په انساني، په خپله خوښه او تدریجي ډول ترسره شوی وای.»

نوموړي پاکستاني جنرال ادعا کړې، چې د دې وسلو لویه برخه د سیمې هېوادونو او ترهګریزو سازمانونو لاس ته ورغلې ده.

د اېکسپرېس ټربیون په مقاله کې نوموړي جنرال ادعا کړې، چې د امریکايي نښه‌ویشتونکو ټوپکونو په ګډون د دغو وسلو لویه برخه د ټي‌ټي‌پي لاس ته لوېدلې او د پاکستان د امنیتي ځواکونو پر وړاندې په خونړیو بریدونو کې کارول شوې ده.

د هغه په وینا، که څه هم متحده‌ایالاتو له افغانستانه د وتلو پرمهال خپل ځینې تجهیزات له‌ منځه یوړل، خو بیا هم د دغو تجهیزاتو یوه لویه برخه د ایران، افغانستان او پاکستان په پولو کې تور بازار ته رسېدلې ده.

همداراز داسې راپورونه خپاره شوي، چې ایران د دغو تجهیزاتو یوه برخه چې سپکې وسلې، د شپې لید وسایل او د څارنې سېستمونه په‌کې شامل دي، په پراخه کچه اخیستي دي.

اېکسپرېس ټربیون زیاته کړې، چې داوسلې اوس نه یوازې د تحریک طالبان پاکستان یا ټي‌ټي‌پي جنګیالیو؛ بلکې په پریمانه کچه د بلوڅ بېلتون‌پالو، کشمیري جنګیالیو او نورو غیردولتي وسله‌والو ډلو ته لاس ته ورغلي دي.

د پاکستان یاد متقاعدجنرال خبرداری ورکړی: «د دغو تجهیزاتو رامنځته شوی ګواښ د افغانستان له پولو اوښتی او اوس یې د سیمې امنیت لپاره یوه جدي ستونزه جوړې کړې ده.»

همداراز، انعام‌الحق ادعا کړې چې د امریکايي وسلو د سپارلو مسأله کابل ته د امریکايي پلاوي د وروستي سفر یوه مهمه برخه وه.

د اېکسپرېس ټربیون د راپور پر بنسټ، خلیلزاد هڅه کړې چې طالبان دې ته قانع کړي چې د مالي او بشري مرستو په بدل کې د دغو تجهیزاتو ځینې برخې واشنګټن ته وسپاري.

د یادونې ده، چې له دې مخکې نیویارک ټایمز ورځپاڼې په یوه راپور کې ویلي و چې په افغانستان کې د نښه‌ویشتونکو ټوپکونو په ګډون د امریکا پاتې ‌شوې وسلې د داعش خراسان، القاعدې او پاکستاني ترهګرو ډلو لاس ته ورغلي دي.