سعودي چارواکو د طالبانو د بهرنیو چارو له وزیر سره ونه لیدل

د ننګرهار د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست یوې سرچینې وویل، وروسته له هغې چې په ننګرهار کې د نارنج ګل مشاعره وشوه، قاري سجاد خوږیاڼی د ننګرهار لپاره د طالبانو د والي دفتر ته وغوښتل شو او هغه وګواښل شو چې ولې یې په مشاعره کې د انتقادي شعرونو مخه نه وه نیولې.

د یادې سرچینې په خبره، که څه هم شعرونه مخکې له مخکې ټاکل شوي او ارزول شوي وو؛ خو مطیع الله تراب او یو شمېر نورو شاعرانو د مشاعرې پر وخت خپل شعرونه بدل کړي وو.

د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل چې د ننګرهار د اطلاعاتو او فرهنګ د رییس په اړه نیول شوې پرېکړه د ملا هبت الله د دفتر کار دی.

یاده سرچینه وايي چې د قاري سجاد پر ځای د جهادي ارزښتونو د ریاست پخوانی رییس په دنده ګومارل شوی دی.

له دې وړاندې یو شمېر سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې د طالبانو اطلاعاتو او فرهنګ وزارت په شفاهي ډول ټولو ادارو ته امر کړی، چې تر امرثاني پورې د مشاعرو جوړول وځنډوي.

طالبانو دا پرېکړه د اقتصادي منابعو د ضایع کېدو د مخنيوي او د بیت المال خوندي ساتل بللي دي.

سرچینو د سې شنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل، چې د طالبانو اطلاعاتو او فرهنګ وزارت ولایتي ادارو ته په شفاهي ډول امر کړی، چې تر دویم امر پورې مشاعرې وځنډوي.

د سرچینو په وینا، طالبانو دغه پرېکړه په ننګرهار کې د نارنج ګل تر انتقادي مشاعرې وروسته کړې ده.

د دوشنبې په ورځ په پروان ولایت کې د ارغوان ګل په نوم جوړېدونکې مشاعره هم ونه شوه او طالبانو فرهنګي فعالانو او د مشاعرې سمبالوونکو ته ویلي، چې د هوا د خرابتیا له کبله یې مشاعره لغو کړې ده.

جیونیوز د پنجشنبې په ورځ د اسلام اباد د محکمې له قوله په یوه خبر کې ویلي، چې د هغو څلور افغان وړونو قضيې په اړه یې پرېکړه وکړه، چې د ۲۰۲۴ کال له جنورئ راهيسې اسلام اباد کې ورک شوي او تر دا مهال يې هیڅ درک معلوم نه دی.

د خبر له مخې، محکمې د اپريل مياشتې په ۱۶مه د پنجاب او اسلام اباد پولیس مشران د همدې قضيې اړوند وضاحت ورکولو لپاره ته ورغوښتي دي.

د یادې قضيې د اورولو پرمهال د ورکو افغان وړونو مور په محکمه کې بې هوښه شوه.

قاضي اصف زياته کړې: «که دا کار ستاسو یا زما سره وشي، نو بیا به یې احساس کړئ او بیا تاسئ راشئ او وایاست چې موږ خبر نه یو. زه بلوچستان ته تللی وم هلته هم ویل کېدل چې دغه کسان زموږ سره نشته؛ خو بیا له هم هغه ځایه موندل کېدل، دا لړۍ به تر کله روانه وي؟»

دغه قاضي دا هم وویل: « د چا خپلوان چې ورک شي، هغه یا ژوندی وي یا مړ، پر چا چې دا وخت تيريږي هغه ته ښه معلومات وي، د ورکو شویو کسانو میندې په وار وار محکمې ته راځي.»

محکمې زياته کړې، چې په دې اړه به جي ای ټي یا تحقیقاتي ډله جوړه کړي تر څو دا ډول پېښې تعقیب کړي.

که څه هم مالومه نه ده چې دا کسان په څه ډول شرایطو کې ورک شوي، خو اسلام اباد او پنجاب کې ځینې افغان کډوال او ان د پښتونخوا پښتانه د لاریونونو پرمهال په مظاهرو کې له ګډون پرته هم نیول شوي او په میاشتو میاشتو بندي شوي دي.

علي اکبر پورجمشیدیان د ایران ایلنا خبري اژانس سره په خبرو کې په دغه هیواد کې په نري رنځ ناروغۍ د اخته افغان کډوالو د شتون په اړه غبرګون ښودلی او وايي، افغان کډوال سبیره پردې چې امنیتي او ټولنیزې ستونزې یې رامنځته کړې دي د روغتیا په برخه کې هم ستونزې جوړولی شي.

علي اکبر پورجمشیدیان وايي:«د بې اسناده افغان کډوالو شتون پر امنیتي او ټولنیزو ستونزو سربیره چې رامنځته کړې یې دي، روغتیايي ستونزې هم پېښولی شي. په ځانګړې توګه دوی غیري قانوني تګ راتګ کوي، ځکه دا خلک له جدي څار ځان ساتي. د ماشومانو په اړه بحث هم باید په پام کې ونیول شي.»

د ایران د عامي روغتیا وزارت چارواکو ویلي، چې د نرې رنځ نارغۍ نږدې ۲۵ سلنه پېښې له افغان کډوالو سره تړاو لري او د وضیعت کابو کول یوازې د عامې روغتیا وزارت کار نه دی.

پرهمدغه مهال د ایران د کورنیو چارو وزارت دغه چارواکي ویلي، چې له ایران د بې اسناده افغان کډوالو بېرته ستنول یې په کاري لومړیتوبو کې دي.

جمشیدیان وايي، چې له دغه هېواد د زیارت کوونکو د شیعه مذهبو د تیریدو پرمهال به سرحدونه تر کلک څار لاندې وي.«د بنسټیزو اسانتیاوو په برخه کې یوه مهمه موضوع چې موږ یې تعقبوو، د سړکونو لپاره زیرک تجهیزات، د تخلف ثبتولو کمرې او هغه کمرې دي، چې د تګ راتګ معلومات تر څار لاندې نیسي. دا وسایل زموږ د بنسټیزو لومړیتوبونو څه دي، په ځانګړې ډول د اربعین پرمهال د پېښو د مخنیوي لاره د سرحدي ولایتونو لپاره تر څو تګ راتګ به تر کنټرول لاندې وي.»
د ایران چارواکو څه موده وړاندې اعلان کړی، چې له دغه هېواد څخه به شاوخوا دوه میلیونه بې اسناده افغان کډوال بېرته افغانستان ته ستانه کړي.

د دغه هېواد چارواکو د ایران په یو شمېر ښارونو کې د افغانانو په کار کولو او هلته اوسیدو باندې بندیزونه هم لګولي دي.

د طالبانو دغه لوړ پوړی چارواکي له پاکستان او نورو ګاونډیو هېوادونو غوښتي، چې اسلامي او نړۍوالو ارزښتونو ته باید ژمن پاتې شي.

هغه دغه څرګندونې د پاکستان له لوري د افغان کډوالو د ایستلو د تازه څپې په غبرګون کې کړي‌ دي.

سلام حنفي ټینګار کړی، چې پاکستان باید د افغان کډوالو شتمنۍ او او مالونو خوندیتوب ته جدی پاملرنه وکړي.

هغه پر پاکستان غږ کړی، چې د افغان کډوال د شتمنۍ او مالونه دې خوندي وساتي. هغه همدا راز ډاډ څرګند کړی، چې طالبان دغو ستنیدونکو کډوالو ته د بشري مرستو تر څنګ د سرپناوو د ورکړې په برخه کې لاس په کار شوي دي.

د پاکستان له لوري هره ورځ سلګونه افغان کډوال د تورخم له لارې په داسې حال کې خپل هېواد ته ستنول کېږي، چې په یاد هېواد کې یې شتمنۍ او وسایل ترې پاتې دي.

د راپورونو له مخې د دغو ایستل کیدونکو افغان کډوالو کورونه ان د پنجاب په ګډون په ځینو ایالتونو کې چور شوي او پولیسو نه دې پرېښي چې ان د خپلو کورونو اړین توکي هم له ځانه سره بېرته خپل هېواد ته یوسي.

هاخوا بیا اندېښنې شته چې طالبان هم دغو ستنیدونکو افغان کډوالو سره د بشري مرستو، سرپناوو، روغتیا اسانتیاوو او روزګار موندلو په برخه کې چندان تدابیر نه لري.

د بشري حقونو یو شمېر سازمانونو اندېښنه څرګنده کړې چې له پاکستانه د دغو ایستل کیدونکو کډوالو سره به په هېواد کې د لوږې او فقر ناورین لا پسې ډېر شي.

یادې ډلې د قصاص کیدونکو کسانو د هویت او پرې د لګول شویو تورونو په تړاو نور معلومات نه دي ورکړي.

څه موده وړاندې طالبانو په پکتیا کې یو کس له دې کبله «قصاص» کړ چې د دغې ډلې یو وسله وال یې په ډزو وژلی و.‌

نیوکې دا دي‌ چې طالبان په خورا ډېرو خپل سرو وژنو کې ښکېل دي، خو د محاکمه کیدو او ورته د سزا ورکول کیدو په برخه کې هېڅ ډول اجرات نه کېږي.

د معلوماتو له مخې په کابل او یو شمېر ولایتونو کې د‌ طالبانو له لوري د وژل شویو کسانو کورنۍ د طالبانو اړونده محکمو ته عارض شوي، څو د قتل په تور ککړو طالبانو ته سزا ورکړل شي خو طالبانو د عام وګړو دغه عریضې نه دي منلي.

باورونه دا دي، چې د قتل په پېښو کې طالبان عامو وګړو ته د «قصاص» سزاوې ورکوي، خو د دوی خپل غړي، چې په دغو جرمونو کې ښکېل دي، له دې او هر ډول نورو سزاوو څخه خوندي دي.

که څه هم طالبان په افغانستان کې د ټولنیز عدالت خبره کوي، خو په دغه ډول څرګندونو یې د خلکو باور کم شوی دی.

د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو له لوري هم په وار وار د طالبانو د «قصاص» سزاوې غندل شوي او د ودریدو غوښتنه یې شوې.

پر دې ډلې نیوکې دي، چې ځینو قوماندانانو یې په یو شمېر ولایتونو کې خپلسرې محکمې جوړې کړي او پرته له کوم قانوني پروسې ان خلک وژني.

طالبان په عام محضر کې د «قصاص» لامل خلکو ته عبرت بولي او باور لري چې په دې سره په ټولنه کې د جرمونو او د دوی د مخالفینو کچه کمیدلی شي.