د ملالې یوسفزۍ بنسټ له پاکستان د افغان ښځو او نجونو د نه اېستلو غوښتنه کړې

د پاکستان د کورنیو چارو وزارت مرستیال طلال چوهدري د پنجشنبې په ورځ دغه څرګندونې کړي دي.

که څه هم نوموړي د کوم ځانګړي هېواد نوم وانخیست خو ویل کېږي، چې د امریکا له‌خوا د افغان کډوالو د لېږد پروګرام د ځنډ له امله تر ۲۵ زره ډېر افغانان په پاکستان کې له نامعلوم برخلیک سره مخ دي.

سربېره پر امریکا ګڼ شمېر نور افغانان بیا د برېټانیا، جرمني، کاناډا او فرانسې په ګډون لوېدیځو هېوادونو ته د لېږد په تمه د اسلام اباد تر څنګ د دغه هېواد په بېلابېلو ښارونو کې مېشت دي.

د پاکستان ډان نیوز د راپور له مخې طلال چوهدري ویلي، چې د اپرېل ۳۰مه یعنې شاوخوا ۲۰ ورځې وروسته، د دغو کډوالو لپاره وروستۍ نېټه ټاکل شوې ده.

هغه ټینګار وکړ هر بهرنی، چې په ناقانونه توګه په پاکستان کې ژوند کوي، بې له ځنډه به و ایستل شي.

نوموړي زیاته کړه، هغه افغانان چې د ملګرو ملتونو د کډوالۍ ادارې (UNHCR) رسمي اسناد لري، کولای شي تر جون میاشتې پورې په پاکستان کې پاتې شي.

که څه هم یاد افغانان اکثره لوېدیځو هېوادونو ته د لېږد لپاره په شرایطو برابر دي، خو د ځینو هېوادونو سیاسي فضا بدله شوې او د افغان کډوالو د لېږد بهیر یې نور هم ستونزمن کړی دی.

د ټرمپ تر واکمنیدو وروسته امریکا ته د دغه هېواد د پخوانیو افغان متحدینو د لېږد چارټر الوتنې هم ودرېدې. د نوي حکومت چارواکو ویلي، د بایډن ادارې پر مهال د دغو افغانانو د امنیتي ارزونو بهیر په سمه توګه نه و تر سره شوی.

د ټرمپ حکومت پلان لري، چې امریکا ته د افغانانو او ایرانیانو پر ننوتلو بندیز ولګوي. همداراز په جرمني کې هم د فریدریش مرتس په مشرۍ محافظه‌کار ګوندونه هڅه کوي، چې د افغانانو او نورو مسلمانو هېوادونو د کډوالو د ورتګ مخه ونیسي.

په داسې حال کې چې د پاکستان حکومت د ایستل کیدو وخت ټاکلی، خو د امریکا او نورو لوېدیځو هېوادونو له‌خوا د افغان کډوالو د لېږد چټکتیا نه تر سترګو کېږي.

لا هم د هغو افغانانو برخلیک چې امریکا ته د لېږد لپاره یې نومونه ثبت کړي، ناسم او مبهم پاتې دی.

د طالبانو تر بیا واکمنیدو وروسته د لوېدیځو هېوادونو او‌ په ځانګړې توګه د امریکا هغه افغان متحدین چې د دغو هېوادونو له پوځي او ادارو سره یې په افغانستان کې دندې ترسره کړې وې د طالبانو د ګواښونو له کبله پاکستان ته کډه شول.

اوس د‌پاکستان دغه تازه پرېکړې یې ژوند له نورو کړاوونو سره هم مخ کړی او وېره شته که لوېدیځ هېوادونه د دغو افغانانو د لېږد په برخه کې کوټلي ګامونه پورته نه کړي، نو هېواد ته تر ایستل کیدو وروسته به له مرګوني پېښو سره مخ شي.

پاکستان کې د درېیمو هېوادونو په تمه مېشتو افغانانو کې د پخواني جمهوري نظام سرتېري، د بهرنیو ځواکونو ژباړونکي، خبریالان، د بشري حقونو فعالان، ښځینه فعالانې او د نجونو د زده کړو د فعالانو تر څنګ د ټولنې بېلابېل قشرونه شامل دي.

طلال چوهدري دا هم وویل، یوازې په تېره یوه اوونۍ کې زرګونه افغان کډوال بېرته افغانستان ته استول شوي دي.

د تېر اکټوبر له پیل راهیسې تر اوسه پورې شاوخوا ۸۵۰ زره افغانان له پاکستانه ایستل شوي دي.

نوموړي وویل، دا مهال شاوخوا ۸۰۰ زره افغان کډوال پرته له قانوني اسنادو په پاکستان کې اوسېږي او ۱.۴ میلیونه نور بیا د ملګرو ملتونو د کډوالۍ ځانګړي اسناد لري، خو هغو ته هم یوازې د جون میاشتې د پاتې کیدو اجازه ورکړل شوې او له یادې نېټې وروسته به خپل هېواد ته ایستل کېږي.

د خېبر پښتونخوا حکومت په یوې اعلامیه کې ویلي چې د پنجشنبې په ورځ، د ۲۰۲۵ کال د اپرېل په لسمه نېټه یې د تورخم له لارې ۲۷۵۳ افغان کډوال چې د اې سي سي کارت لرونکي وو او ۲۹۸۱ هغه افغانان چې اسناد یې نه درلودل، افغانستان ته ستانه کړي دي.

په دغې اعلامیه کې راغلي چې له دې ډلې ۲۲۳۴ کسان په خپله خوښه افغانستان ته ستانه شوي چې ۴۴۷ یې له پنجاب ایالت او ۱۷۲ نور بیا له کمشیر څخه وو.

په اعلامیه کې راغلي چې د ۲۰۲۳م کال د سپتمبر له میاشتې راهیسې له تورخم څخه ټول څلور لکه ۹۷ زره او ۶۰۷افغان کډوال چې د ای سي سي کارت لرونکي او بې اسناده وو جبري بېرته ستانه کړل شوي دي.

له تېرو درې میاشتو راپدېخوا د پاکستان پولیسو کور په کور د افغانانو پلټنې پېل کړي او د پاکستان په ټولو ښارونو کې د افغان کډوالو د نیولو عملیات روان دي. لسګونه زره افغان کډوال جبري بېرته ستانه کړل شوي او زرګونه نور لا هم د دوی په کمپونو کې د بېرته ستنولو انتظار کوي.

د افغان کډوالو پر وړاندې د پاکستان دغه دريځ په کور دننه او په نړۍواله کچه له سختو غبروګونو سره مخ شوی، د ملګرملتونو نړۍوال سازمان په ګډون د بشر حقونو نړۍوالو سازمانونو له پاکستان څخه په کلکه غوښتنه کړې چې د افغان کډوالو پر وړاندې دغه غیرې انساني او غیرې قانوني کړنه ودروي خو تر اوسه د پاکستان حکومت په دریځ کې کوم بدلون نه دی راغلی.

دغه ملتپال سیاستوال په جبري توګه د افغانانو اېستل ظالمانه چلند بولي او د پښتونخواه وزیر اعلی هغه څرګندونې تبلیغات ګڼي چې ګوند یې له خېبر پښتونخوا افغان کډوال په زوره نه باسي.

بابک افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې وویل، چې له افغان کډوالو سره روان ظلم د کابل او اسلام اباد شریک هدف دی چې متن ورته په اسلام اباد کې لیکل شوی.

نوموړي ویلي: «پکار خو داده چې د کابل حکومت یو لېست برابر کړي چې په کومو هېوادنو کې افغانان په مشکل کې دي، خو ښکاري دا چې دوی تماشه کوي، ددې ځای څخه (پاکستان) چې د شر کومه خبره کیږي، بیا هغه خبره پدې شکل کې د کابل نه هم کیږي، نو اندازه داده چې سکرپ د یو ځای نه دی، متن یو ځای کې لیکل شوی او خلکو ته ورکړل شوی چې د افغانانو ترمنځ کرښې راکاږي.»

بابک د یوې پوښتنې په ځواب کې چې ولې پخوا افغان کډوالو ته هرکلی کېده او اوس په بې شرمۍ بېرته جبري ستنول کیږي وویل: «د افغان کډوالو هرکلی د شر لپاره وو، ډاکټر نجیب او ولي خان ورته چغې وهلې چې ولې خپل کور ورانوئ، ولې ځانونه بې کوره کوئ، په هغه وخت کې هم اسلام اباد دا کار د ورانۍ په موخه کوه، دا خلک یې دوکه کړل او دلته یې راوستل، اوه سیاسي جماعتونه یې ورته جوړ کړل، پاکستان ټول عمر په افغانستان کې شر لټولی، زموږ دریځ دادی چې پاکستان پنجاب دی او پنجاب پاکستان دی. ددې تاوانونو او ورانیو او بدامنۍ بدې پایلې پنجاب ته نه رسیږي بلکې پښتنو ته رسیږي.»

دغه سیاستوال د افغان کډوالو په اړه د خپل ګوند دریځ روښانه کړ او وې ویل: «د عموامي نشنل پارټۍ دریځ دادی چې په کومه طریقه چې د افغان کډوالو اېستل پېل شوي دا غېرې انساني دي، که موږ ماضي ته لاړ شو نو دا خلک د شر لپاره رواستل شوي وو، د خیر لپاره یې نه وو راوستي، نن چې یې په کومه طریقه اوباسي نو دا عمل یې هم د شر لپاره شروع کړی، څلور نسله دلته افغان کډوال پېدا شوي، دلته یې ژوند دی کاروبارونه یې دي، دلته یې ریشتې دي، یوه وینه ده او اوس چې ورسره څه روان دي دا ظلم دی.»

د پاکستان حکومت د افغان کډوالو جبري بېرته ستنولو لوی لامل په پاکستان کې نا امني په ګوته کړې خو سردار حسین بابک دا یوازې تور ګڼي او وایي که افغانان ترهګر وي نو د افغانستان نورو ګاونډي هېوادونه ولې دا شکایت نه کوه.

نوموړی زیاتوي: «زما نظر دادی چې که افغان کډوال ترهګر وي نو ولې ایران ته نه ځي، چین ته ولې نه ځي، مسکو ته ولې نه ځي او پنجاب ته ولې نه ځي؟ دا تورونه دي او دا افغانیت سره دوښمني ده، سوچ وکړئ، کوم حکومت چې اوس په افغانستان کې دی، د دوی له راتګ سره یې چغې وهلې چې د غلامۍ زنځيرونه یې وشکول، که په افغانستان هرڅوک واکمن وي، اشرف غني، کرزۍ او که ملا صیب، اسلام اباد د افغانیت دوښمن دی.»

بابک وایي که اسلام اباد د افغانیت دوښمن نه وای نو ولې په ډيورنډ فرضي کرښه ټرانزیټ لارې بندې دي، نوموړی زیاتوي: «دا لارې ولې بندې دي، ددې لارو د بندښت له امله په لکونو افغانان بې کاره دي، ددې لارو بندولو اسلام اباد ته ګټه څه ده.»

د عوامي نشنل ګوند دغه منشي له افغانستان څخه د ګڼ شمېر افغانانو کډوال کېدو په تړاو وویل: «دا پوښتنه باید د کابل له واکمنانو وشي او ورته وویل شي چې خپل ملت پخلا کړه، دوی له تاسو خپه دي، پاکستان او نورو هېوادونو ته ستا له امله تللي او کېسونه یې جمعه کړي، ددې هر څه ذمه واري د کابل حکومت په غاړه ده.»

نوموړي د طالبانو په حکومت غړ وکړ چې باید لاس پکار شي، کومه رویه چې د افغانانو سره روانه ده، دوی باید د مدعیانو په توګه له هېوادنو سره خبرې وکړ.

بابک د افغان کډوالو سره د روان ظلم په اړه د خېبر پښتونخوا حکومت ملامت کړ او عامو خلکو ته یې وویل:« له ظلم لاس واخلۍ، دا ظلم دی چې د مجبوره افغان کډوالو د لس زره روپو شی په زر روپۍ غواړئ، پدې وخت کې ټولو پښتنو افغانانو نه هیله کوو چې د افغانیت رشته وپالي.»

یاده دې وي چې د پاکستان حکومت له تېرو درې میاشتو راهیسې د افغان کډوالو پر وړاندې سخت اقدامات ترسره کړي، سلګونه زره افغانان چې د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې مېشت وو نیول شوي او جبري بېرته ستانه کړل شوي، زیات شمېر افغانان لا هم د پاکستاني پولیسو په بند کې د جبري ستنولو په انتظار دي.

که څه د پاکستان دغه کړنه په کور دننه او په نړۍواله کچه له سخت غبرګون سره مخ شوې خو لا هم د دوی په دریځ کې بدلون نه لیدل کیږي.

هغه زیاتوي، چې له پاکستان او ایران څخه په زوره د افغان کډوال اېستل زړه دردونکی او د ټولو قوانینو خلاف اقدام دی.

محمد اشرف غني د خپلو پاډکاسټونو د لړۍ په دوام د پنجشنبې په ورځ په یوه پاډکاسټ کې وویل، چې له پاکستان او ایران څخه په جبري توګه افغان کډوال په داسي مهال اېستل کيږي، چې افغانستان په خپله د مشروعیت له بحران، اقتصادي رکود او د خلکو د ځای پر ځای کولو لپاره د مالي سرچینو له نشتوالي سره مخ دی.

نوموړي زياته کړې: «ما په بیا- بیا ویلي، چې افغان کډوال باید راستانه شي ځکه د هغوی نور پاتې کیدل د افغانستان د ملي واکمنۍ د نیمګړتیا په مانا ده، خو نه په دا ډول ناسنجېدلې او له نړۍوالو قوانینو نه په مخالفه بڼه.»

د هغه په وینا، دا مهال شاوخوا ۸ میلیونه افغانان په ایران او پاکستان کې کډوال دي او د کډوالو په اړه وروستي خپاره شوي راپورونه ټکان ورکوونکي دي.

پخواني ولسمشر د پاکستان پر سیاستوالو نیوکه کړې، چې له یوې خوا له فلسطین سره پر ظلم خواخوږي څرګندوي او له بلې خوا افغان کډوال په جبري توګه باسي.

هغه پاکستان او ایران له جدي اقتصادي ستونزو سره مخ یاد کړ او زیاته يې کړه، چې د دوی د اسعارو ارزښت ورځ تر بلې کميږي او بيې لوړيږي.

هغه زیاته کړه، چې د ایران د اقتصاد ۴ سلنه بار د افغان کډوالو پر اوږو پروت دی.

هغه دا هم وویل، چې په پاکستان کې افغان کډوالو سوداګرو د پاکستاني شریکانو په مرسته نږدې ۲۰ میلیارډه ډالرو پانګونه کړې.

ښاغلی غني وایي: «د هغو ملکیتونو او پانګې لومړنی اټکل چې دوی په پاکستان کې کړی وو ۲۰ میلیارد ډالرو ته نږدې وو؛ خو مهمه خبره دا وه چې د دې ملکیتونو ډېری برخه د دوی په نومونو نه وه. دا د پاکستاني شریکانو په نوم وه، ځکه شرایط د دوی لپاره ستونزمن وو.»

اشرف غني زیاتوي چې د پاکستان حقوقي نظام لا هم د استعماري دورې له قوانینو څخه سرچینه اخلي، او تر اوسه یې خپل ملي نظام نه دی رامنځته کړی.

هغه وایي:«د پاکستان قوانین، له بده مرغه، د بریتانیې د واکمنۍ له وخته پاتې دي. تر نن پورې دغه هېواد خپل نظام نه دی اصلاح کړی. د هغوی حقوقي چوکاټ لا هم د یو استعماري نظام انځور وړاندې کوي، دا یوازې زما نظر نه دی، بلکې د هغوی د حقوقپوهانو، لیکوالانو او څېړونکو بحثونه او مقالې هم ورته اشاره کوي. د پاکستان چلند له خېبرپښتونخوا او بلوچستان سره هم د استعماري برخورد بڼه لري، او دا خبره د تاریخي اسنادو له مخې هم تاییدېږي.»

نوموړي پر ملګرو ملتونو هم نیوکه کړې، چې د یوې موثرې طرحې په وړاندې کولو کې پاتې راغلي.

هغه دا هم وویل چې افغانستان اوس مهال د سومالیا په کتار کې دی او یوې پایدارې سولې ته چې د ده هیله وه نه دی رسیدلی. «افغانستان ته د نړۍوالې ټولنې مینه او پام بې حده لږ دی. له بده مرغه هغه پایداره او ابرومنده سوله چي زموږ ارزوو وه هغې ته ونه رسېدو.»

یاده دی وي، چې له پاکستان او ایران څخه هره ورځ سلګونه افغان کډوال خپل هېواد ته ستنول کېږي، چې په یادو هېوادونو کې یې شتمنۍ او وسایل ترې پاتې دي.

دغه پاکستاني چارواکي نن په یوه خبرې غونډه کې ویلي، د افغان کډوالو د بېرته ستنولو لپاره یې ځانګړې اسانتیاوې برابرې کړې دي.

طلال چودري وايي، تر دې وروسته به هیڅ افغان له قانوني اسنادو پرته دغه هېواد ته نه شي ورتلی.

نوموړی وايي، له پاکستان د غیري قانوني کډوالو د اېستلو پالیسي یې د ۲۰۲۳ کال په اکټوبر کې په دریو پړاونو کې پیل کړې، چې په لومړي پړاو کې د قانوني اسنادو نه لرونکو کډوالو اېستل، په دویم پړاو کې ACC کارت لرونکو افغان کډوالو اېستل او په دریم پړاو کې د POR کارت لرونکو افغان کډوالو اېستل دي.

نوموړی وايي، له پاکستان د افغان کډوالو اېستلو پرېکړه له کلونو کوربه توب وروسته شوې او ادعا کوي، چې افغان کډوال په دغه هېواد کې د نشه یې توکو په سوداګرۍ او ترهګریزو فعالیتونو کې ښکیل دي.

چودري وايي، د افغان کډوالو د اېستلو پرمهال یې په ځینو ښارونو کې د هغوی لپاره موقت پنډغالي جوړ کړي او هغوی به په بشپړ عزت سره خپل هېواد ته ستانه کړل شي.

بل خوا پر ټولنیزو رسنیو ځینې داسې ویډیګانې خپرې شوې دي، چې د پاکستان د حکومت له لوري افغان کډ‌والو ته افغانستان ته د ستنېدو پرمهال د خپلو وسایلو د لیږد اجازه نه ورکول کیږي.

پر همدغه مهال د پښتونوخوا ایالت د کورنیو او قبایلو چارو وزارت ویلي، چې نن له ګوجروانوالې، کوټلي، باخار، نوروال، حافظ اباد، باغ، فیصل اباد، میرپور، او اټک سیمو څخه څخه ۱۲۲۴ تنه افغانان د تورخم له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.