ټي ټي پي: په خېبر پښتونخوا کې مو په بېلابیلو بریدونو کې اته امنیتي کسان وژلي دي

د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف په لندن کې د مسلم لیګ (ن) مشر نواز شریف سره تر لیدو وروسته له خبریالانو سره د خبرو پرمهال په پاکستان کې د تحریک طالبان پاکستان او نورو وسله والو ډلو فعالیتونو ته په اشاره ویلي، چې طالبان دې وسله والې ډلې کنټرول کړي.

نوموړی وايي:« افغانستان ته مې مخلصانه مشوره داده، چې هغوی دې ژر تر ژره ترهګرې‌ ډلې کنټرول کړي او خپله خاوره دې د استفادې لپاره په واک کې نه ورکوي».

د پاکستان لومړی وزیر وايي، تحریک طالبان، داعش خراسان او نورې ترهګرې ډلې له افغانستان څخه په پاکستان کې بریدونه تنظیموي.

نوموړی وايي، «د افغانستان له خاورې په پاکستان کې تنظیم شویو ترهګریزو بریدونو پرمهال قرباني شويو نظامي او ملکي وګړو قربانۍ به ضایع نه شي».

شهباز شریف د دوحې تړون ته په اشاره زیاته کړه:«افغانستان زموږ ګاونډی او ورور هېواد دی او موږ باید د ګاونډيانو په ډول و اوسو. دا په موږ په پورې اړه چې موږ څنګه یو بل سره د ښه ګاونډي په توګه و اوسو. خدای مه کړه داسې نه چې زموږ په منځونو کې اخلافات را پیدا شي. افغان سرپرست حکومت ته موږ څو ځله دا پیغام ورکړی، چې وګورئ له تاسې سره دوه تړونونه شوي، د هغو تړونونو مطابق د افغانستان له خاورې په هیڅ صورت ترهګرو ته د افغانستان له خاورې د استفادې اجازه نشته.»

د پاکستان لومړی وزیر شهباز شریف دا څرګندونې داسې مهال کوي، چې د اسلام اباد د توقع خلاف واک ته د طالبانو له رسیدو وروسته په بلوچستان او پښتونخوا ایالتونو کې د پخوا په پرتله ناامنۍ ډیرې شوې او پاکستان ادعا کوي، چې په یادو ایالتونو کې بریدونه په افغانستان کې تنظیمیږي، خو طالبانو تل دا ډول ادعاوې رد کړې دي.

دغه سازمان ویلي، چې په پلازمېنه کې کورونه په نارسمي توګه پرته له نقشې جوړ شوي او بسنتیزو خدمتونو ته پکې لاسرسی هم نشته.

د ملګرو ملتونو دغه اداره وایي، دغه نامعیاري کورونه د اقلیم د بدلونونو پر وړاندې زیان منونکي دي؛ ځکه چې د رسمي پلان او ښاري قوانینو له مخې نه‌دي جوړې شوي. په دغو زیان منونکو کورونو او سیمو کې ډېری هغه خلک اوسېږي، چې اقتصادي حالت یې خورا کړکېچن دی.

د دغه سازمان راپور کاږي؛ په دغه کورونو کې د پاکو اوبو سېسټم، برېښنا، د ککړو اوبو د بهېدو ځایونو او د ټرانسپورټ مناسبې لارې هم نشته. برسېره پر دې، د دغو سیمو د ځمکو قانوني مالکیت هم روښانه نه ‌دی او ډېری خلک یې پرته له قانوني اسنادو هلته مېشت دي.

افغانستان د اقلیمي ناورینونو په لومړۍ کرښه کې دی.

په تېرو درېیو کلونو کې پرلپسې زلزلو، ویجاړونکو سېلابونو او سختو وچکالیو د خلکو ژوند له جدي ګواښ سره مخ کړی دی.

د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، افغانستان له نړۍوالو تعاملاتو او مهمو ناستو څخه اېستل شوی چې دغه چاره د چاپېریالي ستونزو د زیاتېدو لامل شوې او د مېلیونونو خلکو ژوند یې له ګواښ سره مخامخ کړی دی.

په افغانستان کې د ټولو ښارونو په منځ کې کابل له اقلیمي بدلونونو او د هوا له ککړتیا څخه ډېر اغېزمن شوی دی.

د عامې روغتیا وزارت لا د ۱۳۹۹ کال په ژمي کې خبرداری ورکړی و، چې د کابل د ککړې هوا له امله هر کال نږدې پنځه زره کسان خپل ژوند له لاسه ورکوي.

له بلې خوا د سره صلیب نړۍوالې کمېټې هم د اوبو نړۍوالې ورځې په مناسبت ویلي، چې شاوخوا ۳۳ مېلیونه افغانان د پاکو اوبو له نشتوالي کړیږي.

په هېواد او په ځانګړې ډول کابل کې د ځمکې لاندې د اوبو کمېدل د افغانستان د چاپېریال لپاره یو بل کړکېچن حالت بلل کېږي.

په همدې تړاو د طالبانو د یاد وزارت‌ په خبرپانه کې راغلي، چې په دغه لیدنه کې دواړه لوریو د شته ستونزو د حل په برخه کې بحث او د نظریاتو تبادله سره کړې ده. همدا راز د پاکستان او افغانستان ترمنځ د سوداګرۍ او ټرانزیټي بهیر د اسانتیاوو لپاره د نږدې همکاریو او ګډون اقداماتو پر اړتیا ټینګار شوی دی.

دغه ناسته داسې مهال کېږي، چې تېره میاشت د تورخم لاره د پاکستاني پوله ساتو او طالبانو ترمنځ د جګړو له کبله د ۲۸ ورځو لپاره تړل شوې وه او سوداګر یې د مېلیونونه ډالرو زیان سره مخ کړل.

سوداګرو نیوکې وکړې، چې پاکستان د دغه دروازې په بندولو سره د سیاسي فشار هڅه وکړه او په لوی لاس یې سوداګر زیانمن کړل.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې مرستیال یونس مهمند پاکستان ته د خپل سفر پر مهال نیوکه کړې وه، چې منفي سیاستونو یې د دواړو هېوادونو ترمنځ په سوداګرۍ بدې اغېزې کړې دي.

نوموړي د ګاونډیتوب او سوداګرۍ د اصولو له مخې پر سوداګرۍ د پاکستان سیاسي فشارونه هم غندلي وو.

طالبان داسې مهال له پاکستان سره یو ځل بیا د سوداګریزو ستونزو پر حل خبرو ته کېني، چې ویل کېږي د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګرۍ کچه د ناسمو سیاستونو له کبله د تېرو کلونو پرتله خورا کمه شوې ده او سوداګرو د پاکستان پر ځای د خپلو توکو د صادراتو او وارداتو لپاره نورې بدیلې لارې موندلې دي.

دغه سازمان په خپلې تازه خبرپاڼه کې نیوکه کړې، چې د پاکستان له‌خوا د افغان کډوالو جبري شړل نه یوازې غیر انساني عمل دی؛ بلکې د کډوالۍ د نړۍوالو قوانینو څخه هم ښکاره سرغړونه ده.

یاد سازمان وایي، پاکستان هڅه کوي چې د افغان کډوالو له برخلیک څخه د یو سیاسي فشار د وسیلې په توګه کار واخلي څو پر طالبانو فشار راوړي؛ خو دغه ډول چلند له بې‌وسه او زیانمنو انسانانو سره هېڅ ډول توجیه نه لري.

د بې ځایه شویو نړۍوال سازمان ټینګار کړی، چې د اوړي په دې تودې هوا کې د کډوالو اېستل به هغوی له لوږې، بې کورۍ او جدي امنیتي ګواښونو سره مخ کړي. همدا راز زرګونه کورنۍ په ځانګړي ډول ښځې او ماشومان له جدي ګواښ سره مخامخ دي.

یاد سازمان زیاتوي، د افغان کډوالو بېرته افغانستان ته شړل دا واقعیت له پامه غورځوي چې همدغه پاکستان پخوا ږاک ته د طالبانو په رسېدو کې مهم رول لاره او اوس باید د افغانستان د ناوړه وضعیت په وړاندې اخلاقي او سیاسي مسوولیت ومني.

د کډوالو دغه ملاتړې ادارې په خبرپانه کې راغلي، د عدم اعادې اساسي اصل له مخې هېڅوک باید هغه هېواد ته بېرته ونه لېږل، شي په کوم کې چې خلک له شکنجې او مرګ سره مخ کېدای شي. همدا رنګه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا، اروپايي ټولنې، امریکا او نورو نړۍوالو ادارو نه غوښتنه شوې، چې پاکستان دې له افغان کډوالو سره د زور چلند مخه ونیسي او خپلو نړۍوالو ژمنو ته دې وفادار پاتې شي.

یاد سازمان همداراز وايي، چې نړۍواله ټولنه باید په د درېیمو هېوادونو کې افغان کډوالو ته د بیا مېشتېدو زمینه برابره کړي او د کډوالۍ د اوږدې ستونزې د حل لپاره باید افغانستان کې د یو ټول ‌منلي، مشروع او ولسپال حکومت د جوړېدو ملاتړ وشي.

د بې ځایه شویو نړۍوال سازمان همدا راز د افغان کډوالو په جبري توګه د اېستل کېدو خلاف د لاسلېکونو یوه لړۍ هم پېل کړې، چې تر دا مهاله پکې نږدې ۱۵۰۰کسانو خپل ملاتړ څرګند کړی او د جبري اېستل کېدو خلاف یې خپل اعتراضونه هم ثبت کړي‌ دي.

لاریون کوونکو د افغان کډوالو پر وړاندې د پاکستاني حکومت چلند غیر اسلامي او د نړۍوالو بشري قوانینو خلاف وباله.

میوند یوسفي د پي ټي اېم جرمني مشر دغه لاریون والو ته په وینا کې وویل: « هغه نعره چې پنجاب کوله چې، افغانان زموږ ورونه دي، په دې نعره به یې له نړۍوالو ډالر اخیستل، اوس هم هغه افغانان چې ۴۵ کاله یې هلته خپل ژوند جوړ کړ، د مجرمانو په څېر ورسره چلند کوي، موږ د افغان کډوالو لپاره عدالت غواړو، د جرمني په حکومت او نړۍوالې ټولنې غږ کوو، چې د افغان کډوالو سره روان ظلم پر وړاندې ودرېږي.»

لاریون کوونکي وايي، چې افغان کډوال د پاکستاني پولیسو له خوا له قانوني بهیر پرته له کورونو اېستل کېږي او کورنۍ یې بې سرپرسته پرېښودل کېږي.

‏‏پي تي اېم جرمني د نورو لاریونونو اعلان وکړ او ویې ویل، چې تر هغو به خپلې مبارزې ته دوام ورکوي تر څو چې دا غیرعادلانه چلند پای ته ونه رسېږي.

دغه لاریون په داسې حال کې کېږي، چې مخکې د پښتون ژغورني غورځنګ مشر منظور احمد پښتین له پاکستانه په زور د افغانانو د اېستلو په غبرګون د لاریونونو د پیلولو خبر هم ورکړی و.

نوموړي ویلي و، چې دغه لاریونونه د اپرېل پر ۱۵ په چمن ښار کې له سیاسي ګوندونو او د سوداګرو ټولنې سره په ګډه پیلوي او وروسته به نورو ښارونو ته هم وغځېږي.

ښاغلي پښتین پر خپلې فېسبوک پاڼې له خلکو غوښتي، چې په دې لاریونونو کې ګډون وکړي.

هغه دغه راز دا هم ویلي و، چې له پاکستان د افغان کډوالو د جبري اېستل کېدو په غبرګون د جرمني په فرانکفورټ ښار کې هم لاریون کېږي.

دا په داسې حال کې ده، چې پاکستان له تېرو درېیو میاشتو را پدېخوا د افغان کډوالو د جبري بېرته ستنولو لړۍ پیل کړې ده.

له تېرو درېیو میاشتو کور په کور د افغانان پلټنې روانې دي، دوی نیول کېږي او جبري بېرته افغانستان ته لېږل کېږي.

د راپورونو له مخې، تر اوسه د پاکستان حکومت لږ تر لږه شپږ لکه افغانان له خپلې خاوري اېستلي او په جبري توګه یې افغانستان ته ستانه کړي دي.

د پاکستان له خوا د افغان کډوالو نیول او جبري بېرته ستنول په کور دننه او په نړۍواله کچه له سختو غبرګونونو سره مخ شوی دی.

ملګرو ملتونو او د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو د افغان کډوالو جبري بېرته ستنول غیر قانوني ګڼلي او د پاکستان په حکومت یې غږ کړی، چې دا لړۍ ودروي.

خو تر اوسه د پاکستان په دریځ کې کوم بدلون نه دی راغلی.