د افغان چارو لپاره د پاکستان او متحده عربي اماراتو استازو د افغانستان پر وضعیت خبرې وکړې

د عوامي نشنل ګوند مشر ایمل ولي خان نن دوشنبه د پاچا خان په مرکز پېښور کې د ګوند خپلمنځي غونډې وروسته رسنیو ته وویل چې د دوی نوی پیلېدونکی خوځښت به د کانونو تر قانون محدود نه وي.

ایمل ولي خان په خپلو څرګندونو کې وویل چې د پښتونخوا کانونونه د پاکستان د پوځ په واک کې دي او تر نن ورځ پورې پر کانونو د دوی کنټرول لرل غیر قانوني دي.

ایمل ولي وخان زیاته کړه:«د کانونو او منرالونو قانون د ملت د حقونو په رڼا ورځ غلا کول دي او دا قانون دې بحث لپاره بېرته اسمپلۍ ته راوړل شي.»

ایمل ولي خان همدراز وايي چې د عوامي نشنل ګوند دريځ نن هم هغه شان دی لکه باچا خان چې درلود او «موږ په ګډه تګ ته چمتو یو؛خو شرط دا دی چې ولس ته په منابعو کې حق او اختیار ورکړل شي.»

د عوامي نشنل ګوند مشر په خپلو خبرو کې وویل چې پښتونخوا کې په هر ځای کې چې طبیعي زېرمې شته، هلته امنیتي ستونزې هم شته.
د هغه په وینا ساتونکي د دې پر ځای چې د هېواد ساتنه وکړي دوی د جلغوزيو د باغونو ساتنه کوي خو په داسې حال کې ځايي خلک د امنیتي ستونزو له امله نشي تللی.

د پاکستان د کانونو قانون د پاکستان تحریک انصاف ګوند وړاندې کړی، خو پر پښتون ژغورنې غورځنګ سربېره عوامي نشنل ګوند، جماعت اسلامي او نورو ګوندونه یې د صوبې په تاوان بولي.

د جماعت اسلامي د شمالي سیمې امیر عنایت خان هم له افغانستان انټرنشنل پښتو سره مرکه کې ویلي چې دا قانون د صوبې پر زېرمو د مرکزي حکومت د ولکې هڅه ده.

نوموړی زیاتوي چې دا قانون د پاکستان د اساسي قانون د هغې برخې خلاف هم دی چې د خپلو وګړو د حقونو ملاتړ کوي.

د هغه په خبره، دې قانون سره د پاکستان پر مرکزي حکومت سربېره د پښتونخوا پر زېرمو د زبرځواکونو ولکې ته لار برابرېږي.

د پاکستان د مشرانو جرګې د رپوټ له مخې، د دوشنبې په ورځ د تړلو دروازو تر شا په دې ناسته کې له افغانستان سره د پاکستان د دیپلوماتیکو هڅو وضعیت وارزول شو او د افغانستان لپاره د اسلام اباد ځانګړي استازي محمد صادق کمېټې ته معلومات ورکړل او د غړو پوښتنو ته یې ځوابونه وویل.

محمد صادق ویلي، چې له طالبانو سره یې فعال تماسونه دوام لري او د راتلونکې لپاره د اړیکو د ښه والي هیله شته.

د پاکستان د مشرانوجرګې د بهرنیو اړیکو کمیټې رییس عرفان صدیقي د کمیټې له غونډې وروسته رسنیو ته په خبرو کې وویل، چې « د افغانستان لپاره ځانګړي استازي صادق خان کمیټې ته د دواړو هېوادونو د تازه اړیکو په اړه معلومات ورکړل ».

د پاکستان د دنیا ټلویزیون د رپوټ له مخې، محمد صادق ویلي چې د لوړې کچې لیدنې په جریان کې دي، چې موخه یې دوه اړخیزې خبرې اترې بیا پیل کول دي.

هغه زیاته کړې چې پاکستان د تحریک طالبان پاکستان د ملاتړ موضوع په کلکه له طالبانو سره شریکه کړې او اوس طالبان د پاکستان د اندېښنو په اړه د درک مرحلې ته نږدې شوي دي.

نوموړي همداراز ویلي چې ډېر ژر به د افغانستان په اړه یوه بله ناسته هم وشي.

په تېر مالي کال (۲۰۲۳-۲۴) کې د همدې مودې صادرات ۳۲۱،۷ میلیونه ډالر وو، خو د روان کال له جولای نه تر فبرورۍ پورې دا کچه نږدې دوه برابره شوې.

د نېشن د رپوټ له مخې، د کال پر کال پر بنسټ، یوازې د ۲۰۲۵ د فبرورۍ په میاشت کې هم صادرات ۲،۹سلنه زیات شوي، چې له ۳۴،۹۶ میلیونه ډالرو نه ۳۵،۹۷ میلیونه ډالرو ته رسېدلي، خو د میاشت پر میاشت پر بنسټ معلوماتو له مخې، د جنورۍ په پرتله په فبروري میاشت کې صادرات ۳۱،۵۴ سلنه کم شوي، ځکه د جنورۍ د صادراتو ارزښت ۵۲،۵۵ میلیونه ډالره و.

نېشن وايي، چې که څه هم په یوه میاشت کې کموالی لیدل شوی، خو د کال مجموعي زیاتوالی د افغانستان بازار ته د پاکستاني توکو د بیا لاسرسي نښه ګڼل کېږي.

بل‌خوا، له افغانستان نه پاکستان ته واردات هم په چټکۍ سره زیات شوي.

له جولای نه تر فبروري میاشتې پورې د پاکستان واردات ۱۸،۲ میلیونه ډالرو ته رسېدلي، چې د تیر کال د ۵،۴۷ میلیونه ډالرو په پرتله ۲۳۲،۴۶ سلنه زیاتوالی ښيي.

رپوټ وايي، چې یوازې په فبروري میاشت کې واردات ۳،۰۰۸ میلیونه ډالره ثبت شوي، حال دا چې تېر کال په همدې میاشت کې دا شمېر یوازې ۰،۳۱۰ میلیونه ډالره و، چې۸۷۰،۴ سلنه زیاتوالی ښیي.

اقتصادپوهان وايي، دا واردات زیاتره په کرنیزو محصولاتو لکه وچو مېوو او سکرو پورې تړلي دي، چې له افغانستان نه پاکستان ته ځي.

په ټوله کې پاکستان له نورو هېوادونو سره خپل ټول صادرات د مالي کال په لومړیو اتو میاشتو کې ۷،۱۸ سلنه زیات کړي، چې له ۲۰،۳۵۷ میلیاردو ډالرو نه ۲۱،۸۲۰ میلیاردو ډالرو ته رسېدلي.

پاکستان له اوږده مهاله راهیسې د افغانستان د میوو د فصل پرمهال معمولا له افغانستان سره په سرحدي شخړو کې ښکیل پاتې شوی، چې د افغان مېوو پر صادراتو یې ناوړه اغیز کړی.

د عوامي نشنل ګوند خصوصي کمېټه نن پېښور کې د اړوند قانون پر مختلفو اړخونو او صوبې ته د هغه پر تاوان سره جرګه شوې ده.

په دې غونډه کې د ګوند مهم مشران، لکه لوی منشي ډاکټر محمد سلیم خان، حاجي غلام احمد بلور، پخوانی صوبايي سروزیر امیر حیدر خان هوتي، مرستیال مشر ډاکټر نور جان، حسین بابک، خامد حسین مشهور دیني عالم مولانا خانزېب او نور ګډون لري.

د عوامي نشنل ګوند صوبايي مشر میا افتخار حسین تر دې مخکې له دې قانون سره مخالفت کړی او د پښتونخوا د کانونو او طبیعي زیرمو پر سرچینو او حاکمیت یې برید بولي.

نوموړی وايي، د پښتونخوا کاني سرچیني یوازې د دغې صوبي د خلکو ملکیت دی او پکې هیڅ ډول لاسوهنه او مداخله ورته د زغملو نه دي.

افتخار حسین وايي، د پښتونخوا د کانونو په اړه نوی قانون نه یوازې د پاکستان د اساسي قانون د اتلسمې مادې ښکاره سرغړونه ده، بلکې له دې لارې هڅه کیږي، چې د پښتونخوا پر کاني زیرمو د مرکزي او فدرالي ادارې برلاسی ومومي او دا موږ ته هیڅ ډول د منلو نه ده.

د جماعت اسلامي د شمالي سیمې امیر عنایت خان هم له افغانستان انټرنشنل پښتو سره مرکه کې ویلي چې دا قانون د صوبې پر زېرمو د مرکزي حکومت د ولکې هڅه ده.

نوموړی زیاتوي چې دا قانون د پاکستان د اساسي قانون د هغې برخې خلاف هم دی چې د خپلو وګړو د حقونو ملاتړ کوي.

د هغه په خبره، دې قانون سره د پاکستان پر مرکزي حکومت سربېره د پښتونخوا پر زېرمو د زبرځواکونو ولکې ته لار برابرېږي.

دغه امریکایي وسلې چې په کې د جبهه‌ییزې جګړې ټوپکونه، ماشینګڼې او د شپني دوربینونه شامل دي؛ د وسلو په تور بازار کې پلورل کېږي او د پاکستاني طالبانو تحریک «ټي‌ټي‌پي»، بلوڅ بېلتون غوښتونکو غورځنګ او نورو وسله‌والو ډلو له‌خوا په جګړه کې کارول کېږي.

په پاکستان کې د وسلو یوه پلورونکي راز محمد واشنګټن پوسټ ته ویلي:« له هغې وروسته چې طالبانو په افغانستان کې واک ترلاسه کړ، دغه دوربینونه د کباړ اوسپنو په نرخ پلورل کېږي. د دغې وسیلې اصلي نرخ ۲۰۰۰ ډالر دی؛ خو اوس له ۳۰۰ امریکایي ډالرو په کمه بیه پلورل کېږي.»

د مې په میاشت کې پاکستاني چارواکو د واشنګټن پوسټ خبریالانو ته اجازه ورکړه، چې لسګونه ترلاسه شوې وسلې له نږدې وګوري.

د امریکا پوځ او پنټاګون تر څو میاشتو څېړنو وروسته ومنله، چې له دغو وسلو ۶۳ یې پخوانیو افغان ځواکونو ته سپارل شوي وې. ډېری دغه وسلې M16 ټوپکونه او یو څو نور عصري M4 ماډلونه وو.

په پاکستان کې وسله‌والې اورپکې ډلې، په شمال کې د «ټي‌ټي‌پي» ډله او په سوېل لوېدیځ کې د بلوڅ بېلتون پاله غورځنګ په افغانستان کې د امریکایي ځواکونو څخه پاتې شویو وسلو تغذیه کېږي.

(د مارچ په ۱۱مه) د جعفر اېکسپرېس په اورګاډي د بلوڅ وسله‌والو له‌خوا له برید وروسته چې لږ تر لږه ۹۰ کسان ووژل شول.

پاکستاني چارواکو په دغه برید کې د کارول شویو درېیو امریکایی ټوپکونو سېریل نمبرونه چمتو کړل. له دې ډلې دوه یې په افغانستان کې د امریکا له پاتې وسلو څخه وو.

د پاکستان د ځانګړو ځواکونو یو سرتېری احمد حسین چې یو وخت د شپې له‌خوا د اورپکو په؛ خو موږ یې نشو لیدلی.»

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د جنورۍ په میاشت کې په یوه اعلامیه کې لیکلي وو:« د پرمختللو امریکايي وسلو شته‌والی د پاکستان د امنیت لپاره یوه جدي اندېښنه ده.»

د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ تر دې مخکې طالبانو ته ګواښ کړی و؛ که امریکايي پوځي تجهیزات بېرته ورنه کړي، نو له افغانستان سره به دایمي مرستې بندې کړي.

هغه ویلي و:« موږ په مېلیاردونو، مېلیاردونو ډالر تجهیزات شاته پرېښودل.»

د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد د ټرمپ د څرګندونو په غبرګون کې ویلي:« دغه وسلې اوس افغانستان پورې اړه لري. هیڅوک نشي کولای، چې دا له موږ څخه واخلي.»

په اسلام اباد کې د ټرمپ څرګندونو دا هیلې زیاتې کړې، چې امریکا به د خپلو وسلو د بېرته ستنولو لپاره اقدام وکړي؛ خو ډېری کارپوهان په دې باور دي، چې د وسلو د قاچاق مخنیوي لپاره اوس ډېر ناوخته شوی دی.