سره میاشت وايي، د زړه سوري په رنځ اخته د ۴۹ کوچنیانو درملنه یې پیل کړې
د طالبانو تر واک لاندې افغاني سرې میاشت ویلي، د زړه سوري په رنځ اخته ۴۹ماشومانو درملنه یې د هېواد په داخلي روغتونونو کې پیل کړې ده.
د طالبانو تر واک لاندې افغاني سرې میاشت ویلي، د زړه سوري په رنځ اخته ۴۹ماشومانو درملنه یې د هېواد په داخلي روغتونونو کې پیل کړې ده.
یادې ادارې د (وري ۲۴مه) په یوې خبرپاڼه کې خبر ورکړی، چې د دغو ماشومانو مالي لګښت د دوی له لوري ورکول کېږي.
دغې ادارې دارنګه په پلازمېنه کابل کې شپږو بېلابېلو روغتونونو ته دغه ناروغان ور پېژندلي دي. افغاني سرې میاشتې تر دې مخکې هم د ورته ناروغانو د درملنې خبر ورکړی و.
لس ورځې وړاندې همدې اداری خبر ورکړی و، چې جرمني ته لېږل شوي هغه شل تنه کوچنیان تر درملنې وروسته بېرته هېواد ته راستانه شوي چې د سوځېدلو او هډوکو پر مکروبي ناروغیو اخته وو.
نیوکې دا دي، چې لا تر اوسه په هېواد کې د ځینو وړو، وړو ناروغیو درملنې لپاره هم کافي امکانات نشته او په دې برخه کې اړونده ادارو هغسې چې په کار ده لازم اقدامات نه دي کړي.
هم مهاله د ملګرو ملتونو په ګډون یو شمېر بشري سازمانونو اندېښنه ښوولې، چې د افغانستان روغتیایي سکټور له جدي ناورین سره مخ دی او د بودجې د کمښت له کبله ورځ تر بلې ناروغان له کړاوونو سره مخ کېږي.
ویل کېږي، د امریکا د پراختیایي ادارې د لغوه کېدو له امله د افغانستان پر روغتیایي سکټور هم سخت فشارونه راغلي دي.
یو شمېر روغتیایي پروژې او روغتونونه چې پر دغه بودجې یې مالي ملاتړ کېدو تړل شوي او ناروغان د روغتیايي امکاناتو له کموالي سره مخ شوي دي.
اندېښنې دا دي، چې طالبان د دغه روان ناورین د کنټرول توان نه لري او یوازې د شعار تر کچې د پراخو روغتیایي امکاناتو دعوې کوي.
د امریکا افغان متحدین چې د ټرمپ د کډوالۍ اړوند (د جنورۍ ۲۰مې نېتې) له فرمان څخه اغېزمن شوي؛ اوس شېبې شماري څو د درې میاشتني ضرب الاجل په بشپړېدو سره ټرمپ ته د ارزوونکې ډلې لهخوا راپور وړاندې او دغه خنډول شوی بهیر بیا پیل شي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ له لوري د بهرنیو چارو وزیر ته دنده سپارل شوې وه؛ څو د ۹۰ ورځو په اوږدو کې د کډوالۍ په تړاو تر څېړنو وروسته هغه ته یو هر اړخیز راپور وسپاري او بیا به یې پر بنسټ د کډوالۍ اړوند پروګرامونو په تړاو پر خپله نوې پرېکړه غور وکړي.
د ټرمپ د دغه پرېکړې له کبله نږدې ۲۰۰زره هغه افغانان چې په هېواد کې یې له امریکایي ادارو سره دندې کړې وې؛ د کډوالۍ اړوند پي ۱ او پي ۲ (P1,P2) کېسونه یې اغېزمن شول.
دغو افغانانو د ټرمپ د دغه پرېکړې خلاف دریځ ونیوه او په امریکا کې هم د کډوالو ځینو ملاتړو بنسټونو له سپینې مانۍ وغوښتل؛ څو افغانانو ته معافیت ورکړي.
د امریکا د استازو جرګې یو شمېر غړو هم نیوکې وکړې، چې ټرمپ باید د امریکایي ماموریت د افغان متحدینو د ژوند خوندیتوب په موخه خپله شوې پرېکړې له سره و ارزوي او باید له ګواښ سره مخ دغه افغانان ژر تر ژره متحده ایالتونو ته ولېږدوي.
(د اپرېل میاشتې په ۲۰مه نېټه) د ټرمپ له لوري د کډوالۍ اړوند د درې میاشتني بندیز او ورته د راپور سپارلو موده هم مخ په پوره کېدو ده.
په پاکستان کې نږدې ۲۵زره افغانان چې دغه پروګرام ته منل شوي؛ په بې صبرۍ سره د امریکا د بهرنیو چارو وزارت راپور ته سترګې په لاره دي.
د دغو افغانانو غوښتنه ده، چې دوی ته باید معافیت ورکړل شي؛ ځکه په پاکستان کې د دایمي استوګنې چانس نه لري او په افغانستان کې یې د طالبانو له لوري ژوند له ګواښ سره مخ دی.
د امریکا د بیا مېشتیدنې پروسې په تړاو د افغانانو سره ډول ډول نظرونه دي؛ ځیني هیلهمن دي، چې ښايي ټرمپ به د افغانانو لپاره ځانګړی معافیت اعلان کړي او ځیني بیا د کډوالو اړوند د هغه توند دریځ ته په کتو ډېر هیلهمن نه دي، چې ګوندې دغه پروسه به بیا له سره پیل شي.
عبدالبشیر (مستعار نوم) نږدې درې کاله کېږي، چې په پاکستان کې د امریکا د بیا مېشتیدنې پروسې لپاره په پاکستان کې مېشت دی.
هغه لومړی په اسلام اباد کې اوسېدو؛ خو د افغان کډوالو د نیول کېدو او اېستل کېدو اړوند د پاکستان د تازه تګلارې له امله اړ شوی، څو د خېبر پښتونخوا ایالت پېښور ته کډه وکړي.
هغه وایي، له اقتصادي ستونزو سره سره له ډېرو کړاوونو سره مخ دی او هیله لري چې د ۹۰ورځو په پوره کېدو سره به د ټرمپ کابینه افغان کډوالو لپاره ټرمپ ته مثبت راپور وړاندې کړي.
هغه زیاته کړه:« هلته ځیني امریکایان او د کانګرېس غړي زموږ ملاتړ کوي، الله مهربانه دی چې ټرمپ ته قناعت ورکړي او یو ښه زېری ترلاسه کړو».
د عبدالبشیر په څېر د زرګونه نورو افغانانو سترګې هم ټرمپ ته د سپارل کېدونکي راپور پر لور دي او په خورا بې صبرۍ ورته شېبې شماري.
د افغان اېواک په نوم یوه ټلواله هم هڅه کوی؛ څو د امریکا حکومت په دې قانع کړي چې خپل افغان متحدینو ته د بیا مېشتیدنې لړۍ پیل کړي.
په پاکستان کې د امریکا د افغان متحدینو له لوري د واټساپ بېلابېل ګروپونه جوړ شوي او هره ورځ پکې د بیا مېشتیدنې د بهیر اړوند زېري او له اندېښنو ډک خبرونه هم لاس په لاس کېږي. دغو ګروپونو کې د پاکستان دننه د دوی د ژوند د کړاوونو تر څنګ د پاکستاني پولیسو د اېستل کېدو عملیاتو په تړاو هم نهیلي کوونکي معلومات خپرېږي.
د متحده ایالتونو په سیاټل کې بیا یو فډارلي محکمې هم د ټرمپ د هغه پرېکړې مخالفت کړی، چې د افغانانو په ګډون یې د نړۍ په نورو هېوادونو د کډوالۍ پروګرام درولی دی.
دغه محکمې په یوې پرېکړه کې د متحده ایالتونو له حکومته غوښتي، چې ژر تر ژره دې د بیا مېشتېدنې بهیر پیل کړي.
په امریکا کې د پوهنتون استاد نجیب الله ازاد په یوه ویډیوي پېغام کې هیلهمندي ښودلې، چې د بیا مېشتیدنې بهیر لپاره یو شمېر نادولتي بنسټونه د یاد هېواد په بېلابېلو ایالتونو کې نوي تړونونه لاسلېکوي او ډېر ژر به د افغانانو د لېږد بهیر پیل شي.
ازاد ویلي، چې د ټرمپ حکومت دغه تړونونه اوس خپل حکومت ته نږدې نادولتي موسساتو ته ورکوي او تر دې وروسته به دا بهیر په کراه کراره پیل شي.
په اسلام اباد کې د امریکایي ځواکونو پخوانیو ژباړونکو، د امریکا ادارو پخوانیو کارکوونکو او د دوی متحدینو په وار، وار اعتراضیه ناستې هم کړې دي.
په دغو ناستو کې د متحده ایالتونو څخه غوښتل شوي، چې ورسره دې په شویو ژمنو وفا وکړي او دوه دې په دغه سخت وخت کې یوازې نه پرېږدي.
دغو اعتراضیه غونډو کې اندېښنه څرګنده شوې وه، چې د ورپېښو ګواښونو له کبله اوس دوی نشي کولای چې بېرته خپل هېواد ته لاړ شي او که د پاکستان له لوري په جبري توګه واېستل شي؛ نو ښایي د طالبانو له مرګوني ګواښونو سره مخ شي.
بل لوري پاکستان د روانې اپرېل میاشتې تر وروستۍ نېتې لوېدیځو هېوادونو ته وخت ورکړی، چې د بیا مېشتیدنې قضیې لرونکي افغانان دې له دغه هېواده تر یادې مودې وباسي او که داسې نشي؛ نو ښايي دوی یې بېرته افغانستان ته ډېپورټ کړي.
د طالبانو د سترې محکمې لهخوا په یوې خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په فاریاب ولایت کې یې د «الکولي مشروباتو او نشهيي توکو د تولید، لېږد او پلور» په تور دوه تنو ته سزاوې ورکړې دي.
خبرپاڼه زیاتوي، چې په دغه ولایت کې د طالبانو محکمې د پرېکړې پر بنسټ یې د تورنو کسانو له ډلې یوه ته د دوه کالو او یوې میاشتې بند او ۳۹ دُرې، همدا راز بل تن ته یې د دوه کاله بند او په عام محضر کې په ۳۹ دُرو د وهلو سزا ورکړې ده.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه سزاوې په فاریاب ولایت کې د طالبانو د استناف محکمې، عامه امنیت محکمې د پرېکړې او د طالبانو د سترې محکمې له تصویب څخه ورسته په تورنو کسانو پلي شوي دي.
دا لومړی ځل نه دی، چې طالبان په عام محضر کې دغه ډول سزاوې پلې کوي؛ بلکې څو ورځې وړاندې د (وري ۲۲مه) دغې ډلې په بادغیس او نیمروز ولایتونو کې درې کسان د عامه خلکو د سترګو په وړاندې «قصاص» کړل.
د بښنې نړۍوال سازمان په ګډون ډېرو نورو بنسټونو د طالبانو لهخوا دغه ډول سزاوې «د انساني کرامت ښکاره سپکاوی» بللی او ویلي یې دي:« په عامه توګه دغه ډول سزاوې نه یوازې ظالمانه دي؛ بلکې پر قرباني او شاهدانو بد اغېز پرې باسي.»
طالبانو سره له دې چې لومړی یې د معتدل حکومت ژمنې کړې وې؛ خو اوس سخت قوانین پلي کوي. ښځې ځوروي، بشري حقونه تر پښو لاندې کوي او پر هغو کسانو ظالمانه سزاګانې پلي کوي چې دوی ورته «اخلاقي مجرمان» وایي.
د بهرنیو ځواکونو تر وتلو وروسته نه یوازې دا چې افغانستان ته سوله او ټیکاو رانغی؛ بلکې طالبان هم له خپلو تاوتریخجنو کړنو او مفکورو څخه نه دي په شا شوي.
د افغانستان لپاره د اروپایي ټولنې د ځانګړي استازي په توګه د توماس نیکلسون ماموریت په رسمي توګه پای ته ورسېد.
توماس نیکلسون د یکشنبې په ورځ په خپل اېکس کې لیکلي: "اروپایي ټولنه په افغانستان کې خپل حضور ته دوام ورکوي، د افغانستان خلکو ته ژمن دي، د خپلو ګټو او ارزښتونو دفاع کوي او د اروپايي ټولنې د شورا له پرېکړو سره سم له افغانستان او نړۍوالو شریکانو سره همکاري کوي."
نوموړي دغه راز ویلي، چې د ماموریت پای ته رسېدل یې په دې معنا نه دی چې ګینې اروپایي ټولنې په افغانستان کې خپل چلند ته بدلون ورکړی.
نیکلسون وایي، چې تر بل استازي د اروپايي اتحادیې د بهرني عمل خدمت کې د افغانستان او پاکستان د څانګې مشر ډارین دریا دغه مسوولیت پر غاړه اخلي.
د افغانستان لپاره د اورپایي ټولنې دغه ځانګړي استازي د تېر جمهوري نظام پر مهال دنده پیل کړې وه، خو د څو میاشتو له دندې وروسته جمهوري نظام وپرځېد او د دویم ځل لپاره طالبان په افغانستان حاکم شول.
د افغانستان لپاره د اروپايي ټولنې دغه ځانګړی استازی د طالبانو د حکومت له لورې د نجونو پر زده کړو د بندیز ترڅنګ د معترضه ښځو او خپلسرو نیولو او نادرکه کولو سرسخت مخالف وو.
هغه د دې تر څنګ د طالبانو پر حکومت نیوکې کولې او ویلې یې چې دوی باید د خلکو په خوښه داسې حکومت جوړ کړي، چې د عامو خلکو رایه پکې شامله وي.
د طالبانو عدلیې وزارت د جایدادونو مالکانو او د معاملاتو لارښوونې دفترونو ته امر کړی، چې راستنو شویو افغان کډوالو ته له کمېشن پرته او په ټيټه بیه کورونه په کرایه ورکړي. دغه امر د کومې ځانګړې لایحې پرته ترسره شوی دی.
د طالبانو یاد وزارت همدا ډول له خیریه بنسټونو غوښتي چې افغان کډوالو سره مرستې وکړي او اړتیاوې یې پوره کړي.
دغه خبر د طالبانو په حکومت کې د مدیریت په اړه پوښتنې راولاړې کړي دي.
سرچینې وایي، چې د طالبانو نظام په ټولو مدیریتي بستونو ملایان او وسله وال په دندو ګومارلي او دغه کسان د دې وړتیا نه لري، چې د کډوالو اړوند رامنځته شوی ناورین په سمه توګه مدیریت کړي.
د طالبانو عدلیې وزارت نن یوه اعلامیه خپره کړې چې پکې راغلي: «لکه څنګه چې ټولو ته څرګنده ده، په دې وروستیو کې له ګاونډیو هېوادونو څخه د افغان کډوالو د بېرته راستنېدو بهیر زیاتوالی موندلی؛ په داسې حال کې چې ګڼ شمېر دغه کډوال له سختو اقتصادي ستونزو سره مخ دي او د افغانستان په داخل کې هېڅ ډول امکانات او یا سرپناه نه لري، نو له همدې امله له ټولو خیریه بنسټونو څخه غوښتنه کوو، چې له راستنو شویو کډوالو سره مرستې او د هغوی اړتیاوې پوره کړي.»
دغه وزارت همدا ډول د جایدادونو له مالکانو او د معاملاتو لارښوونې له ټولو دفترونو غوښتي، چې راستنو شویو کډوالو ته جایدادونه په لوړه بیه په کرایه ورنکړي او کمېشن ترې وانخلي.
د افغانستان انټرنشنل ځينو سرچینو د طالبانو د عدلیې وزارت دغه اعلامیې ته اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي، چې افغانستان ته د جبري بېرته ستنو شویو کډوالو څپه بحراني حالتو ته تلونکې ده او مدیریت به یې ناممکن شي.
یوه سرچینه چې د امنیتي ستونزو له امله یې نوم نه خپروو افغانستان انټرنشنل - پشتو ته وویل: «د طالبانو د نظام په نږدې ټولو بستونو ملایان، قاریان او د دوی وسله وال په دندو ګومارل شوي، دوی ناورین مدیریت کولی نه شي، دوی په دې نه پوهېږي چې دغه ډول بحراني حالاتو لپاره څه وکړي، څنګه د نړۍ مرستې راجلب کړي او څه ډول یې مدیریت کړي، ددې لپاره متخصص خلک پکار دي چې دغه ډول بحراني حالاتو ته د مدیریت پلان ولري او نړۍوالو ادارو ته یې وړاندې کړي چې مرستې پرې ترلاسه کړي.»
په دې وروستیو کې ایران او پاکستان په دغه هېوادنو کې د مېشتو افغان کډوالو جبري بېرته ستنول پیل کړي، په دغه دواړو هېوادنو کې په افغان کډوالو د ژوند کړۍ راتنګه شوې.
پاکستان کې له تېرو درېیو میاشتو راپدېخوا د افغانانو د نیولو په موخه کور په کور تالاشۍ روانې دي، زیات شمېر افغانان د پولیسو له لورې نیول شوي او په جبري توګه بېرته ستانه کړای شوي دي.
د خپرو شویو معلومات له مخې، په دې وروستیو کې پاکستان نږدې شپږ لکه افغان کډوال په جبري توګه بېرته افغانستان ته ستانه کړي دي.
که څه هم د افغان کډوالو په اړه د پاکستان دریځ په کور دننه او بهر له سختو غبرګونونو سره مخ شوې، خو لا هم دا لړۍ راونه ده.
د ملګرو ملتونو سازمان او د بشر حقونو نړۍوال سازمان د پاکستان حکومت له خوا د افغان کډوالو جبري بېرته ستنول غیر قانوني او غیر انساني بللی او له دغه هېواد څخه یې غوښتي، چې د افغان کډوالو جبري بېرته ستنول ودروي.
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف په لندن کې له رسنیو سره د خبرو پرمهال ویلي چې افغانستان ته یې «مخلصانه مشوره» داده، چې هغوی دې ژر تر ژره جنګیالۍ ډلې کنټرول کړي او خپله خاوره دې د استفادې لپاره په واک کې نه ورکوي.
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف په لندن کې د مسلم لیګ (ن) مشر نواز شریف سره تر لیدو وروسته له خبریالانو سره د خبرو پرمهال په پاکستان کې د تحریک طالبان پاکستان او نورو وسله والو ډلو فعالیتونو ته په اشاره ویلي، چې طالبان دې وسله والې ډلې کنټرول کړي.
نوموړی وايي:« افغانستان ته مې مخلصانه مشوره داده، چې هغوی دې ژر تر ژره ترهګرې ډلې کنټرول کړي او خپله خاوره دې د استفادې لپاره په واک کې نه ورکوي».
د پاکستان لومړی وزیر وايي، تحریک طالبان، داعش خراسان او نورې ترهګرې ډلې له افغانستان څخه په پاکستان کې بریدونه تنظیموي.
نوموړی وايي، «د افغانستان له خاورې په پاکستان کې تنظیم شویو ترهګریزو بریدونو پرمهال قرباني شويو نظامي او ملکي وګړو قربانۍ به ضایع نه شي».
شهباز شریف د دوحې تړون ته په اشاره زیاته کړه:«افغانستان زموږ ګاونډی او ورور هېواد دی او موږ باید د ګاونډيانو په ډول و اوسو. دا په موږ په پورې اړه چې موږ څنګه یو بل سره د ښه ګاونډي په توګه و اوسو. خدای مه کړه داسې نه چې زموږ په منځونو کې اخلافات را پیدا شي. افغان سرپرست حکومت ته موږ څو ځله دا پیغام ورکړی، چې وګورئ له تاسې سره دوه تړونونه شوي، د هغو تړونونو مطابق د افغانستان له خاورې په هیڅ صورت ترهګرو ته د افغانستان له خاورې د استفادې اجازه نشته.»
د پاکستان لومړی وزیر شهباز شریف دا څرګندونې داسې مهال کوي، چې د اسلام اباد د توقع خلاف واک ته د طالبانو له رسیدو وروسته په بلوچستان او پښتونخوا ایالتونو کې د پخوا په پرتله ناامنۍ ډیرې شوې او پاکستان ادعا کوي، چې په یادو ایالتونو کې بریدونه په افغانستان کې تنظیمیږي، خو طالبانو تل دا ډول ادعاوې رد کړې دي.