د خېبرپښتونخوا حکومت کابل ته د پاکستاني پلاوي سفر ګټور ګام یاد کړی

د پاکستان د لومړي وزیر مرستیال او د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار د شنبې په ورځ کابل ته سفر وکړ او د طالبانو د بهرنیو چارو له سر پرست وزیر امیرخان متقي سره ولیدل، څو د دواړو هېوادونو ترمنځ امنیتي اندېښنې، سوداګري او د خلکو ترمنځ اړیکې وڅېړي.

نوموړي د طالبانو له رییس الوزرا ملا محمد حسن اخوند او یو شمېر نورو چارواکو سره هم جلا-جلا غونډې وکړې.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت دا سفر "د دوامدارو اړیکو د ژمنتیا" ښکارندوی وباله او اسحاق ډار ټینګار وکړ، چې د پاکستان او منځنۍ اسیا ترمنځ اړیکې د افغانستان پر همکارۍ ولاړې دي.

هندي رسنۍ ټایمز او انډیا د نیوکې په شکل لیکلي، چې د طالب چارواکو او ډار ترمنځ دا لیدنې داسې مهال ترسره کېږي، چې له اپرېل میاشتې راهیسې تر اوسه شاوخوا ۸۰ زره افغانان چې زیاتره یې بې وزله دي، له پاکستان څخه اېستل شوي دي.

د افغانستان د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي له ډار سره په لیدنه کې دا جبري اېستل د منلو وړ ونه بلل او ویې ویل، چې دا عمل د متقابل باور فضا زیانمنوي.

نوموړي پر دې ټینګار وکړ، چې باید ستونزې د باور پر بنسټ د خبرو له لارې حل شي.

پاکستان د ۲۰۲۳ کال له نومبر میاشتې راهیسې نږدې ۹۰۷ زره افغانان شړلي او اوس هم ۴۴ زره نور لوېدیځو هېوادونو ته د انتقال په تمه دي.

دغه رسنۍ زیاتوي، چې ډیورند فرضي کرښې ته څېرمه مېشت افغانې کورنۍ چې ډېری یې له جګړو تښتېدلي، له سخت اقتصادي حالت سره مخ دي.

د پېښور یو افغان اوسېدونکی اکبر خان، چې نیمه پېړۍ وړاندې پاکستان ته تللی، دغې رسنۍته ویلي: «زه له پنځوسو کلونو راهیسې دلته یم، دا زما کور دی، خو اوس بې‌کوره شو.»

بل‌خوا، راپورونه ښيي چې ګڼ شمېر افغانان د ناقانونه لارو له لارې بېرته پاکستان ته ورداخلېږي، ځکه چې نا امنۍ او بیکارۍ د هغوی ژوند ته جدي خطر متوجه کړی دی.

ملالې یوسفزۍ په دې وروستیو کې له پاکستان څخه د افغان کډوالو په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو پر اېستلو نیوکه کړې او د دې بهیر د سمدستي درولو غوښتنه یې کړې.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د یوسفزۍ اندېښنو ته یې ځواب ورکړی او له هغې یې غوښتي، چې که مشخص کسان تر ګواښ لاندې وي، معلومات او پېژندګلوي دې له بشرپالو ادارو سره شریک کړي، څو لازم اقدامات وشي.

ملالې یوسفزۍ په دې وروستیو کې ویلي، چې افغان نجونې او ښځې له پاکستانه په شړلو سره د زده کړو او کار په ګډون له خپلو ټولو اساسي حقونو بې برخې دي.

د بشري حقونو یادې فعالې ټینګار وکړ، چې له پاکستانه اېستل شوي کډوال اړ دي چې «د طالبانو د بې رحمانه او د جنسیتي توپیر رژیم لاندې» ژوند وکړي.

د بشري حقونو دغې فعالې وویل، "اوس مهال، افغانستان خوندي نه دی، په ځانګړې توګه د نجونو او ښځو لپاره."

هغې زیاته کړه، چې د افغان کډوالو جبري ستنېدل د دوی رواني صدمه لا پسې ژوروي.

نوموړې دغه راز پر نړۍوالې ټولنې غږ وکړ، چې د زیانمنو شویو خلکو د ساتنې لپاره اقدام وکړي او د بیا مېشتېدنې اختیارونه پراخ کړي.

د ملالې یوسفزۍ د اندېښنو په ځواب کې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې هېواد یې په تېرو څلورو لسیزو کې د څه باندې څلور مېلیونو افغان کډوالو کوربه توب کړی، خو اوس د پاکستان پر کورنیو سرچینو د سخت فشار له امله دا پدیده د دوام وړ نه ده.

افغانستان انټرنشنل ته د ورکړل شوي متن له مخې، پاکستان د ملالې یوسفزۍ په غبرګون کې ټینګار کړی، چې د کډوالو راستنېدل د پاکستان د قانوني او نړۍوالو حقونو په چوکاټ کې یو عمل دی او په داوطلبانه او انساني توګه ترسره کېږي.

پاکستان ویلي دي، چې نړۍوال قانون یوازې د هغو کسانو د بېرته ستنېدو مخه نیسي چې له کوم ځانګړي ګواښ سره مخامخ دي او پاکستان دغه اصول مراعات کوي، که څه هم دغه هېواد د ۱۹۵۱ کال د کډوالو د کنوانسیون غړی نه دی.

وروسته له هغه چې طالبانو د افغانستان واک تر لاسه کړ، د طالبانو د غچ اخیستو له وېرې سلګونه زره افغانان ایران او پاکستان ته کډه شول.

دوی اوس اندېښمن دي، چې که افغانستان ته واستول شي ژوند به یې له ګواښ سره مخامخ شي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ټینګار کړی، چې په پاکستان کې د افغان کډوالو د کوربه توب کلنی لګښت له ۲۰۰ مېلیونو ډالرو ډېر دی او د خیبرپښتونخوا او بلوچستان ایالتونو پر ښاري بنسټونو، روغتیايي خدمتونو او اقتصاد یې لوی فشار اچولی دی.

پاکستاني چارواکو همدا ډول امنیتي ګواښونو ته اشاره کړې او ویلي یې دي، چې یو شمېر افغانان په قاچاق او تروریستي فعالیتونو کې لاس لري او حکومت مکلف دی، چې د دغو ګواښونو پر وړاندې لازم اقدامات وکړي.

په لیک کې راغلي، چې د یوناما د راپور له مخې د افغانستان په یوشمېر سیمو په تېره بیا کلیوالي سیمو کې امنیتي وضعیت ښه شوی او د ډېرو کورنیو بېرته ستنېدل ممکن دي.

دغه شورا زیاتوي، چې د افغانستان په لوېدیځ کې هغه ښځې، نارینه او ماشومان چې په غیر رسمي استوګنځیو کې ژوند کوي، لا دمخه د نړۍوالې پاملرنې له نه‌شتوالي سره سخته ضربه خوړلې ده.

د ناروې د کډوالو شورا په خپل راپور کې هرات کې په غیر رسمي استوګنځیو کې د خلکو وضعیت ارزولی او دغه راپور یې د اپرېل پر ۱۸مه خپور کړی دی.

په راپور کې راغلي، هغه افغانان چې ګاونډیو هېوادونو ته د تګ لپاره لازم اسناد او د تګ امکانات نه لري، ډېری یې د لویو ښارونو په څنډو کې په ککړو او ناوړه غیر رسمي استوګنځیو کې اوسېږي. په دغو سیمو کې ژوند د بقا لپاره یوه ورځنۍ مبارزه ده، ماشومان پلاستیک ټولوي او کورنۍ یوازې له وچې ډوډۍ او چای سره ورځ تېروي.»

یادې شورا په دغه راپور کې له ځینو هغو کسانو سره خبرې کړي، چې په دغو ناوړه استوګنځیو کې ژوند کوي.

کله چې نړۍوالو هېوادونو خپلې مرستې پرې کړې، دوی له هر څه بې‌برخې پاتې شوي.

په راپور کې د ۷۵ کلنې بي بي ګل یادونه شوې، چې هرات ښار ته څېرمه په یوه غیر رسمي استوګنځي کې اوسيېږي او د هغې څلور لمسیان د پلاسیټک ټولولو لپاره هره ورځ ښار ته وځي، تر څو کورته د ژوندي پاتې کېدو وسایل برابر کړي.

بلخوا، دین محمد چې ۳۸کلن دی، د یوې لس کسیزې کورنۍ سرپرست دی او هڅه کوي په داسې ښار کې خپلې کورنۍ ته د اړتیا وړ شیان برابر کړي، چې هلته د کار زمینه ډېره محدوده ده.

دی وایي: «موږ کافي خواړه، اوبه یا سرپناه نه‌لرو او ټول لس کسان مو په یوه کوچنۍ کوټه کې ژوند کوو.»

دوی په ۲۰۱۷ کال کې د بادغیس ولایت څخه د سختې وچکالۍ او شدیدو شخړو له امله تښتېدلي.

دین محمد وایي، چې د افغانستان روان اقتصادي بحران هره ورځ د دوی پر ژوند منفي اغېز کوي.

هغه وایي: «زه ښار ته ورځم، خو هلته هېڅ کار نه پیدا کېږي. حتی اړ شوم خپل مشر زوی ښار ته واستوم چې پلاستیک ټول کړي. موږ دا پلورو، ترڅو د کورنۍ لګښتونه پوره کړو.»

اته کلن مرتضی او ۱۱ کلن الیاس هغه دوه وروڼه دي چې د خپلې غیر رسمي استوګنځي مخې ته غرمنۍ خوري.

دغه وروڼه او د دوی پاتې کورنۍ له اوو کلونو راهیسې له کندز څخه د جګړې له امله تښتېدلي او هرات ته کډه شوي دي او له هغه وخته دوی په یو غیر رسمي استوګنځي کې ژوند کوي.

د دوی د پلار خوش محمد په وینا، د دوی وضعیت ورځ تر بلې خرابېږي.

خوش محمد وایي، چې له څو کلونو راهیسې د افغانستان لپاره د نړۍوالو مرستو کمېدو له امله د دوی ژوند کې هېڅ ښه‌والی نه‌دی راغلی.

وروستیو او ناڅاپي مرستو کمښت دا وضعیت لا پسې خراب کړی دی.

د ناروې د کډوالو شورا وایي، په تېرو ۲۲ کلونو کې د دوی لپاره دا تر ټولو ستونزمن حالت دی، چې دوی ورسره مخ شوي دي.

دغه شورا زیاتوي: «موږ خپلې مرستې نه بندوو. موږ لا هم دې ته ژمن یو چې په افغانستان کې پاتې شو، ترڅو له بې‌ځایه شوو ښځو، نارینه‌وو او ماشومانو سره مرسته وکړو او ډاډ ترلاسه کړو چې هغه ټولنې چې د لسیزو جګړو او اقلیمي بدلون له امله اغېزمنې شوې، نه‌هېروو.»

دغې شورا له نړۍوالې ټولنې وغوښتل، چې په افغانستان کې د نورو ناورینونو د مخنیوي لپاره باید جدي اقدام وکړي.

د ناروې د کډوالو شورا وایي: «د افغانستان خلک باید یوازې پرېنښودل شي. دوی بېړنیو او دوامداره مرسته ته اړتیا لري، نه یوازې د ژوندي پاتې کېدو لپاره، بلکې د دې لپاره چې خپل ژوند له عزت او هیلې سره بېرته ورغوي.»

رسنیو لیکلي، چې پاکستاني پولیسو په کراچۍ ښار کې د "بډایه او با نفوذه" افغان کډوالو په نیولو او شړلو کې غفلت کړی دی.

اېکسپرېس ټریبیون د شنبې په ورځ (د اپرېل ۱۹مه) د یو شمېر افغان کډوالو په حواله راپور ورکړی، چې د اپرېل له پیل راهیسې هره ورځ د پولیسو ځواکونه په دغه ایالت کې لږ تر لږه ۳۰۰ افغان کډوال نیولي او بېرته یې افغانستان ته شړلي دي.

د پاکستان د کورنیو چارو مرستیال وزیر د جمعې په ورځ اعلان وکړ، چې په تېرو درېیو اونیو کې تر ۸۰ زره ډېر افغانان له دغه هېواده اېستل شوي دي.

راپور زیاتوي، چې د رسمي شمېرو له مخې په سند ایالت کې شاوخوا ۱۶ زره افغان کډوال مېشت دي چې ډېری یې په کراچۍ ښار کې ژوند کوي.

دوو افغان کډوالو عبدالرحمان او محمد خان رسنیو ته ویلي، چې د سند پولیسو د دوی خپلوان له کراچۍ څخه نیولي او د کمري کمپ ته یې بیولي دي.

دغو دوو افغان کډوالو ادعا کړې، چې د دوی خپلوان بې وزله خلک وو چې په ورځیني مزدورۍ یې تکیه کوله.

دغه افغان کډوالو وویل، «پولیس د شتمنو افغانانو یا د سوداګرۍ د خاوندانو له نیولو څخه ډډه کوي او پر ځای یې بې وزله خلک نیسي او جبري یې بېرته ستنوي،»

د کراچۍ په سهراب ګوټ سيمه کې يو افغان کډوال محمد طاهر وايي، چې ۳۵ کاله وړاندې له کندوز ولايت څخه دغه بندري ښار ته کډوال شوی دی.

هغه چې درې زامن او درې لوڼې لري وايي، ټول ماشومان يې په پاکستان کې زېږېدلي دي.

نوموي همدا راز زیاته کړه: "زما د ماشومانو په څېر، ډېری افغان ماشومان چې په کراچۍ کې اوسېږي دلته زېږېدلي او هېڅکله افغانستان ته نه دي تللي." "دوی څنګه اړ کېدای شي چې په داسې یو هېواد کې ژوند وکړي چې هېڅکله یې نه وي لیدلی؟"

منېژه کاکړ چې د کډوالو د حقونو په برخه کې فعاله او د بشري حقونو مدافع وکیله ده، وايي چې تر دې دمه د کراچۍ د پولیسو له خوا نیول شوي اکثره افغانان د سبزیو په بازار کې کارګران وو.

هغې زیاته کړه: "د حکومت د رسمي حکم پر بنسټ، یوازې هغه افغانان چې د تابعیت ACC کارتونه لري باید د اخراج لپاره په نښه شي."

د کډوالو د حقونو دغې فعالې وویل، چې لږترلږه په کراچۍ ښار کې ډېری افغان کډوال چې د استوګنې معتبر اسناد لري هم نیول شوي او "په زوره" له پاکستان څخه شړل شوي دي. نوموړې وویل، چې د دغو کډوالو زیات شمېر یې ټیټ عاید لرونکي او بې وزله دي.

پر هېواد د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د خیرزاد کورنۍ له افغانستانه بېلابېلو هېوادونو ته وتښتېدل.

۲۱ کلنه نظیره لومړی ایټالیا ته ولاړه، خو خور یې ناظمه چې تر دې دوه کاله مشره ده د کورنۍ له نورو غړو سره یو ځای له پاکستانه جرمني ته ولاړل او تر هغه وروسته بیا نظیره د ۲۰۲۴ کال په پیل کې له خپلې کورنۍ سره یوځای شوه.

هغې له جرمني رسنۍ دویچه ویله سره په مرکه کې وویل: "ډېر سخت وخت و. ډېر کلونه مو یو بل ونه لیدل، خو اوس خوشحاله یو چې یوځای یو."

نظیرې درې کاله یوازې په ایټالیا کې تېر کړل او اوس چې له خپلې کورنۍ سره یوځای شوې، د اېستلو له ګواښ سره مخ ده.

هغه وايي: "زما مور ناروغه ده او زما شتون ورته ډېر مهم دی. موږ یو له بله سره ډېر نژدې یوو."

هغه وېره لري چې بیا یې ایټالیا ته ونه لېږي، هغه هېواد چې ورته لومړی پناه ورکړې وه.

د قانون له مخې که یو څوک په یوه اروپایي هېواد کې د کډوال په توګه وپېژندل شي، هغه نه شي کولی په بل اروپایي هېواد کې بیا د پناه غوښتنه وکړي.

نظیرې له محکمې غوښتي: "زه غواړم دلته پاتې شم، له خپلې کورنۍ سره ژوند وکړم، کار وکړم، فوټبال وکړم او د جرمني ټولنې فعاله او ګټوره غړې واوسم. زه یو خوندي، باعزته ژوند غواړم، یو داسې ژوند چې زه یې په خپلې هيله او هڅه جوړ کړم."