د قزاق مرستیال لومړي وزیر سفر؛ قزاقستان له طالبانو سره سوداګریزې او سیاسي اړیکې پراخوي

ورځپاڼه زیاتوي، دغه اسلامپالي د بدخشان، بغلان او هرات په ولایتونو کې ځای پر ځای شوي چې سیمه‌ییز امنیت ته ګواښ پېښوي او شونې ده چې منفي اغېزې یې تاجکستان، ازبکستان او هند ته هم وغځېږي.

سره له دې چې قرغزستان له افغانستان سره ګډه پوله نه لري؛ خو بیا هم د سخت دریځو د فعالیتونو له زیاتېدو اندېښمن دی او د روان کال له پیله یې د کودتا دوه هڅې شنډې کړې دي.

همدا راز تاجکستان هم د داعش له ګواښونو سره مخ دی او دغې ډلې د یوې ویډیو په خپرولو سره د دوشنبې حکومت ته ګوت څنډه کړې ده.

بل خوا روسیې تېره ورځ طالبان د ترهګرو ډلو له نوملړه اېستلي؛ ترڅو په افغانستان او پاکستان کې د طالبانو له ملاتړه برخمن شي.

د هند د اکانومیک ټایمز ورځپاڼې د راپور له مخې، داعش هڅه کوي چې د افغانستان او پاکستان په سیمه کې خپل حضور پراخ کړي؛ ترڅو د منځنۍ اسیا «سېکولر» رژیمونه او طالبان په نښه کړي.

داسې راپورونه هم خپاره شوي، چې ګواکې داعش د پاکستان په بلوچستان ایالت کې د پاکستاني پوځ په ملاتړ روزل کېږي.

د حزب التحریر ډله چې اوس د بنګله دېش په حکومتي جوړښت کې فعاله ده، په قرغزستان کې یې هم خپل نفوذ پراخ کړی دی.

ورځپاڼه وایي، چې هند له ازبکستان او تاجکستان سره د افغانستان په پوله کې پرمختګونه له نږدې څاري؛ ځکه د ازبکستان د اسلامي غورځنګ د راتګ په اړه اندېښنه لري، چې ښايي په سوریه کې د واک له بدلون او د حزب التحریر الشام له راپورته کېدو وروسته بېرته فعال شي.

اکانومیک ټایمز ورځپاڼې د باخبرو سرچینو په حواله ویلي، چې ازبکستان او تاجکستان هم د سوریې له اسلامپالو سره د تړاو لرونکو سخت دریځو له زیاتېدونکي نفوذ څخه اندېښمن دي چې په منځنۍ اسیا کې د «سېکولر» حکومتونو د نسکورولو لپاره له افغانستان څخه فعالیت کوي.

په سوریه کې د اسلامپالو وروستیو بریاوو په منځنۍ اسیا او په ځانګړې توګه په ازبکستان او تاجکستان کې ډېری سخت دریځي یې د بریا لپاره هڅولي دي.

د یوه راپور له مخې چې د جنورۍ په میاشت کې خپور شو؛ سیف الدین تاجیبایف چې یو تاجکستانی وګړی دی، د سوریې د اسلامي پوځ لپاره منصوب شوی او ښایي د منځنۍ اسیا په هېوادونو کې د «ترهګریزو فعالیتونو» په برخه کې یو مهم کس شي.

راپور زیاتوي، چې د سوریې د نوي حکومت د دفاع وزارت د عملیاتو څانګې لوی درستیز په توګه د تاجیبایف ټاکل کېدل د تاجکستان، ازبکستان، قرغزستان او افغانستان د سخت دریځو له تود هرکلي سره مخ شوی دی.

هغه دغه څرګندونې د ملاهبت الله د وروستیو فرمانونو د ښه پلي کېدو اړوند یوې غونډې ته د وینا پرمهال کړې دي.

حنفي همدا راز دیني عالمان او طالبان د ټولنې سرلاري بللي او لارښوونې یې د ټولنې د راتلونکي لپاره ارزښتمنې ګڼي.

هغه زیاتوي، چې عدل او انصاف د اسلامي نظام ځانګړنې دي.

د طالبانو دغه وزیر په خبره، اسلامي نظام د مسلمانانو په ګډون د غیر مسلمان وګړو ټول حقونه او اړتیاوې په پام کې نېسي.

خالد حنفي همدا راز ویلي، په خپلو چارو کې ناغېړي کوونکي کسان خدای تعالی په دوکه کوونکو کې شمېرې او پر هغه مسوولینو هم هلاکت ویل شوی چې خپلې دندې په سمه توګه پرمخ نه وړي.

د طالبانو دغه وزیر د خپلې سختدریځې مفکورې له امله مشهور دی او د خپل مشر ملاهبت الله لوري ورکړل شوي افراطي فرمانونه په خورا جدي توګه پلي کوي.

خالد حنفي په وار، وار د نجونو د زده‌کړو اړوند د طالبانو د مشر له دریځ څخه ملاتړ کړی او په ویناوو کې یې «عصري زده‌کړې مباح» بللې دي.

د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو او د ملګرو ملتونو ادارې هم د نوموړي په مشرۍ د امر بالمعروف د سختدریځه قانون پر پلي کېدو نیوکې کړې دي.

ویل شوي، چې په یاد قانون کې د‌ ښځو حقونه، بشري ازادۍ، ټولنیز ارزښتونه او فردي ازادۍ په خورا سخته توګه تر پښو لاندې شوي دي.

طالبانو د خپلو دغو قوانینو د پلي کېدو له امله د هېواد په ګوډ، ګوډ کې د ټولنې بېلابېل قشرونه تر سختو فشارونو او شکنجو لاندې هم راوستي دي.

ملګرو ملتونو ویلي، چې د طالبانو یاد قانون په افغانستان کې د خلکو ژوند تریخ او کړکېچن کړی دی.

د ټرمپ ادارې افغان کډوالو ته یو خبرداری استولی او ویلي یې دي، یوازې یوه اونۍ وخت لري چې له امریکا ووځي. ډېری یې هغه کسان دي، چې د امریکايي ځواکونو د مرستې لپاره یې هر څه له ګواښ سره مخ شوي دي.

ويل سلبر وويل:« له افغانستانه د وتلو پر مهال شاوخوا ۱۲۰زره افغانان لېږدول شوي او ډېر نور له هغه وروسته امريکا ته راغلي دي. ټول هغه کسان چې دلته راغلي د احتمالي اخراج سره مخ دي. که دوی افغانستان ته واستول شي؛ نو خامخا وژل کېږي. دوی به سل په سلو کې ووژل شي.»

د هغه په ​​وينا، داسې راپورونه يې ترلاسه کړي، چې دغه هېواد راستنېدونکي افغان کډوال او پخواني سرتېري د طالبانو له لوري نيول شوي، ربړول شوي او ان وژل شوي دي.

څو ورځې وړاندې د امریکا حکومت له یو شمېر هغو افغان پناه‌غوښتونکو چې له ۲۰۲۱ کال وروسته امریکا ته ورغلي غوښتي، چې په یوه اوونۍ کې باید له امریکا ووځي؛ که نه د قانوني اقداماتو له مخې به و اېستل شي.

دغه خبرداری د امریکا د کورني امنیت وزارت له لوري د رسمي برېښنالیکونو له لارې افغانانو ته استول شو دی.

بل خوا، په جلاوطنۍ کې د افغانستان جمهوري‌غوښتونکي ډیموکراتیک خوځښت (پي‌ډي‌اېم‌اې) له ۱۴ زرو څخه ډېرو افغانانو لپاره د امریکا متحده‌ایالاتو د خوندیتوب وضعیت (ټي‌پي‌اېس) پر لغوه کېدو ژوره اندېښنه ښودلې ده.

دغه خوځښت ټینګار کړی، چې یادو افغانانو د رسنیو، مدني ټولنو او متحده‌ایالاتو حکومت له پروګرامونو سره کار کړی او له همدې امله که هغوی افغانستان ته ستانه کړل شي؛ نو ژوند به یې له جدي ګواښ سره مخ شي.

د طالبانو د یاد وزارت له‌خوا په خپاره شوي ویډیویي پېغام کې ویل شوي، چې په دغه ناسته کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي، سیاسي، سوداګرۍ اوسیمه‌ییزو همکاریو د پراخېدو په هکله بحثونه شوي دي.

په دې ناسته کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د کارکوونکو سربېره په کابل کې د قزاقستان سفارت ډېپلوماټانو او د یاد هېواد د سټراټېژیکو مطالعاتو د مرکز مشر جکین توکوموف هم ګډون کړی و.

نوموړي په دغه ناسته کې ټینګار کړی، چې قزاقستان چمتو دی؛ څو له طالبانو سره په بېلابېلو برخو کې خپلو همکاریو ته پراختیا ورکړي.

طالبانو په دې ناسته کې ویلي، چې له قزاقستان سره د ټرانزیټ او سیمه‌ییز اتصال په برخه کې د پام وړ فرصتونه رامنځته شوي دي.

دوی دغه وضعیت د دوه اړخیزو اړیکو لپاره نوی فصل بللی دی.

طالبان داسې مهال له قزاقستان سره د اړیکو په پراختیا بحثونه کوي، چې دغې ډلې له منځنۍ اسیا سره خپلې اړیکې پراخې کړې دي.

د منځنۍ اسیا په هېوادونو کې یوازې تاجکستان دی، چې د طالبانو استازي یې په خپل هېواد کې نه دي منلي‌ او لا هم یاد هېواد د مخکني جمهوري نظام له ډېپلوماټانو سره خپل تعامل ته دوام ورکړی دی.

طالبان که څه هم هڅې کوي، چې له بېلابېلو هېوادونو سره خپلې اړیکې پیاوړې کړي؛ خو د دغه ډلې سختدریځي چلند او په کور دننه ګڼ بندیزونه د دغو اړیکو په پراخېدو کې لوی خنډ دی.

طالبان د خپلو سختدریځو مفکورو له کبله د نړۍ له پامه غورځېدلي او ډېری هېوادونه ورسره نه یوازې دا چې رسمي اړیکې نه پالي؛ بلکې په بېلابېلو برخو کې ورسره له همکاریو هم ډډه کوي.

نوموړي پر اېکس پاڼه لیکلي، چې د افغانستان په تړاو سیمې خپل نوي تحرکات پېل کړي:«روسیې طالبان له تور نوملړه و اېستل او ایران هم فعاله دی. امریکا مسایل څاري؛ خو لومړیتوب یې نه دی.»

پخواني سفیر علي خېل ویلي، چې که په کور دننه او بهر متعادله لار خپله نشي؛ نو وضعیت به یو وار بیا د بې ثباتۍ او بهرنیو رقابتونو پر لور ولاړ شي.

دا په داسې حال کې ده، چې د روسیې سترې محکمې د تېرې پنجشنبې په ورځ د تړلو دروازو ترشا په یوه غونډه کې چې د طالبانو استازي هم په کې ګډون لاره؛ د مسکو له تور نوملړه د طالبانو له نوم اېستلو سره هوکړه وکړه.

بل خوا تېره ورځ د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر محمد اسحاق ډار کابل ته د اړیکو بیا رغونې لپاره په یو ورځني سفر کابل ته رسېدلی و، ډار په کابل کې د طالبانو له رییس الوزرا ملا حسن اخوند، د هغه له مرستیال عبدالسلام حنفي او د بهرنیو چارو له وزیر امیرخان متقي سره لیدنې ترسره کړې وې.

د پاکستان او طالبانو ترمنځ اړیکې څه موده وړاندې ترینګلې شوې وې؛ خو اوس یو وار بیا دغه اړیکې فعالې شوې او دواړه لوري له یو بل سره د ښو اړیکو په لرلو ټینګار کوي.