د مسکو او طالبانو توده راشه درشه؛ د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ او د کرنې وزیران روسیې ته ځي

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزير نورالدین عزیزي د سې شنبې په ورځ، د غویي پر درېیمه، په کابل کې د افغان – قزاق په سوداګریزه غونډه کې، چې د قزاقستان د لومړي وزير مرستیال هم پکې برخه اخیستې وه، وویل، چې د دواړو هېوادونو د سوداګرۍ کچه به په کال کې له یو میلیارډ څخه درې میلیارډ ډالرو ته ورسیږي.

هغه زياته کړې: «ګډ سوداګریز کنفرانسونه، نندارتونونه او ځينې سوداګريزې طرحې تر لاس لاندې او تر سره شوې دي، موږ توافق کړی، چې د سوداګرۍ کچه درې میلیارده ډالرو ته ورسوو.»

عزیزي وایي، دوی ژمن دي، چې افغانستان د سيمې د ټرانزيټ په مرکز بدل کړي.

د نوموړي په وینا، هڅه کوي د دواړو هېوادونو سوداګریزیو توکو ته د لاسرسي کچه لوړه شي.

دغه طالب چارواکي ژمنه کړې، چې د افغانستان په کانونو کې د پانګونې لپاره به لویو قزاقستاني شرکتونو ته د پانګونې زمينه برابروي.

د قزاقستان د لومړي وزیر مرستیال سریک ژومانګرین د دغه هېواد له لوري د درملو او لومړنیو روغتیایي توکو ترسره شوې ۳.۵ ټڼه مرسته نن د پېښو پر وړاندې د مبارزې او چمتووالي ادارې مسولینو ته وسپارله.

د قزاقستان د لومړي وزیر مرستیال سیریک جومانګارین د دوشنبې په ورځ د یوه لوړپوړي پلاوي په مشرۍ کابل ته راغلی.

د جرمني د جرمونو فدرالي ادارې مشر وايي چې مصنوعي اپین ترکیب کولی شي چې مصرف کوونکو ته ډیر جدي ګواښونه پېښ کړي.

هولګر مونش دا وضعیت د "کوکایین سیلاب" سره پرتله کړ او خبرداری یې ورکړ چې مخدره توکي په ټول هېواد کې د خپرېدو په حال کې دي.

د ډویچه ویله د رپوټ له مخې، د جرمونو د احصایې له مخې چې په ۲۰۲۴ کې خپاره شوي، په جرمني کې په هیروینو پورې اړوند جرمونه کم شوي دي.

په ورته وخت کې بیا په جرمني کې په کوکایین پورې اړوند جرمونه شاوخوا ۵ سلنه زیات شوي دي او د مصنوعي مخدره توکو شاوخوا ۶ سلنه زیات شوي چې دا د اندېښنې وړ دي.

دا اندېښنې په داسې حال کې دي، چې له دې وړاندې د ۱۴۰۳ کال د تلې په میاشت کې سالون رسنۍ د یوې بریټانيايي خیریه موسسې د مشر اندره ګومز په حواله لیکلي و، چې د کوکنارو پر کر د طالبانو د بندیزونو له امله په لومړیو کې د زیرمه شویو هیرویینو شته والي دا ګواښ یوڅه راکم کړی و، خو اوس ددې زیرمو په کمېدو سره دا ګواښ ډیریږي.

د نوموړي په باور، په ډېر احتمال د نشه يي توکو د بیو لوړېدو سره به قاچاق کوونکي دې ته وهڅیږي، چې ځایناستي مصنوعي توکي ومومي.

د یادې رسنۍ د رپوټ له مخې، ددې بندیز اغیزې په پولنډ کې تر سترګو کیږي، ځکه هلته د فنتانیل له امله د مړینې شمېر ډېر شوی.

د اروپا د نشه يي توکو او په نشه يي توکو د روږدو د څارنې مرکز وايي، چې مصنوعي اپیني توکي، سره له دې چې تر اوسه پراخ شوي نه دي، خو په ځانګړو سیمو لکه بالتیک هېوادونو کې ورو ورو دود کیږي.

د طالبانو د ۲۰۱ خالد بن ولید قول اردو نن سې شنبه د غويي ۲مه د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي چې دغه وسلې د کشف او استخباراتو مديريت له لوري د کشفي راپورونو پر اساس د ختيز زون په بېلابېلو سيمو کې د یو لړ چاڼيزو عملياتو په ترڅ نیول شوې دي.

په نیول شویو وسلو او مهماتو کې پيکاوې، کلاشنکوفونه، اېم ۱۶، اېم ۴، تومانچې، لاسي بمونه او راکټونه او دغه راز د توغندیو دوې دستګاوې، ۷ کړۍ لاسي بمونه، ۶۴۰ د سپکو او درنو وسلو مرمۍ شاملې دي.

په خبرپاڼه کې طالبانو پر خلکو غږ کړی، چې که له هر چا سره د بيت المال اړوند وسلې، وسايط او تجهيزات وي پخپله خوښه دې مسوولينو ته وسپاري.

دوی خبرداری ورکړی چې د سرغړونې په صورت کې پرې عمليات ترسره کیږي او بیا د شکايت حق نه لري.

که څه هم طالبان ادعا کوي چې د پخواني حکومت څخه ورته پاتې وسلې یې خوندي دي خو دوی په بېلابېلو ولایتونو کې د سپکو او درندو وسلو د قاچاق د مخنیوي رپوټونه ور کوي.

د افغانستان د مخکیني جمهوري نظام تر پرځیدو او د امریکا په ګډون د ناټو ځواکونو له وتلو وروسته طالبانو ته د پرمختللو وسلو پاتې کېدو د سیمه ییز امنیت او ټیکاو په تړاو اندېښنې راپورته کړې دي.

خو د طالبانو خبره دا ده، چې په پاکستان کې د وسله والو ډلو له لوري د ناټو او امریکایي ځواکونو کاریدونکې وسلې په تېرو شلو کلونو کې افغانستان ته د لېږدولو پر مهال برمته او غلا شوې وې او په تور بازار کې په اسانه موندل کېدې.

د چک راډیو د رپوت له مخې، دا پېښه په ۲۰۱۸ کال کې رامنځته شوې وه.په دې پېښه کې یاد افغان، چې خان نومول شوی، د هرات ولایت په شینډنډ پوځي اډه کې یو چکی سپی روزونکی توماش پروخازکا ووژه او دوه نور سرتېري یې ټپیان کړل.

خان له نیول کېدو وروسته د چکي سرتېرو تر پوښتنو او ګروېږنو لاندې راغلی و او په همدې ترڅ کې وژل شوی و.

چکي رسنۍ وايي، چې پر یادو سرتېرو د زورواکۍ او د امرونو نه منلو په ګډون، بېلابېل تورونه لګول شوي دي.

د برنو سیمه‌ ییزه محکمه به د دغې حساسې قضیې اورېدنه تر یو ځانګړي امنیتي رژیم لاندې پرمخ یوسي.

امریکايي او چکي سرتېري په ۲۰۱۸ کال کې هم د وحیدالله خان د مرګ په اړه تر پلټنو لاندې وو.

یاد افغان کمانډو تورن و چې یوه میاشت وړاندې یې یو چکی سرتېری وژلی و. دا په ۲۰۱۸ کال کې څلورم ځل و چې افغان ځواکونو پر ناټو سرتېرو برید کاوه.

یوه امریکايي چارواکي هغه مهال وویل، چې د پوځ د اووم ځانګړي ځواک ډلې غړي، چې خان یې چکي ځواکونو ته وسپاره، له افغانستان نه وروسته و اېستل شول، خو دا لا روښانه نه ده چې ایا امریکایي سرتېرو هم د ده په وهلو کې لاس درلود که نه.

د امریکا پوځ ویاند ډګروال ډیو بټلر هغه مهال د یوې اعلامیې له لارې یاده پېښه تایید کړه خو نور جزئیات یې ورنه کړل.

د نیویارک ټایمز د رپوټ له مخې، د چک د دفاع وزارت ویاند یان پیسک په هغو کلونو کې د خان په وژنه کې د چکي سرتېرو ښکیلتیا رد کړې وه.

دغه څلور سرتېري د ۲۰۱۹ کال په جولای کې د چک پوځي پولیسو ونیول.

چک جمهوریت په تېر جمهوري نظام کې د ناټو تر مشرۍ لاندې افغانستان کې۳۴۵ سرتېري درلودل.

د ده نیوز رسنۍ د راپور له مخې، د دغې خونې مرستيال ضياالحق سرحدي ويلي، چې د پاکستاني چارواکو او طالبانو دا تګ راتګ او لېدنې به د سوداګرۍ، ترانزيټ، امنيت او د خلکو تر منځ د اړيکو په ګډون په مهمو برخو کې همکارۍ پياوړې کړي.

سرحدي زیاته کړې: «د ټولو هغو نوښتونو ملاتړ کوي، چی د پاکستان او افغانستان تر منځ دوامداره وده او اړیکې را منځته کوی.»

هغه د پاکستان د لومړي وزیر مرستیال هغه اعلان ته په اشارې سره چې ویلي یې وو؛ د جولاې میاشت وروسته به د افغانستان له خوا د ټرانزیټ سیستم ساده کړي، وویل: «نوی سیسټم به دوه اړخیز تجارت زیات او لګښتونه کم کړي.» هغه هیله څرګنده کړه چې په دې سره به نورو شرکتونو ته هم اجازه ورکړل شي، چې د افغاني توکو د لېږد په سالمې سیالې کې برخه واخلي.

سرحدي باور څرګند کړ، چې د اسحاق ډار د سفر په ترڅ کې شوي هوکړه لیکونه به سیمه ییزه همکاري پیاوړې کړي، امنیت به ټینګ کړي او د سوداګرۍ نوي فرصتونه به پرانیزي.

بلخوا ځینو پاکستاني رسنیو راپور ورکړی، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګرۍ ښه کېدو سره د دغه هېواد له لارې افغان ټرانزېټ ۸۴سلنه کم شوی او لامل یې هم د قاچاق پرضد هڅې او ټرانزیټي لارې د فشار په ډول کارول بلل دي.

د دغو رسنیو د خپرو کړو شمېرو له مخې د ۲۰۲۳ له نومبر د ۲۰۲۴ تر نومبر له ۷.۴۸میلیارده ډالرو نه ۱.۲میلیارده ډالرو ته غورځېدلې ده.

د ۲۰۲۴ او ۲۰۲۵ ترمنځ له جولای تر مارچ په نهو میاشتو کې هم دا سوداګري ۶۴سلنه نوره غورځېدلې او له ۲.۳۳میلیارد ډالرو نه ۸۳۶ میلیون ډالرو ته ټیټه شوې ده.

همدارنګه د پاکستان له لارې افغانستان ته کارګو توکي هم ۶۴سلنه غورځېدو سره له ۲.۲۸میلیارد ډالرو نه ۸۰۹ میلیون ډالرو ته ټیت شوي دي.

خو دا لا نه معلومه چې د افغانستان او پاکستان تر منځ به دا ځل سوداګري اسانه شي او که به د پخوا په څېر له هرې لفظي شخړې وروسته د لویو لارو په تړلو سره د میاشتو لپاره سوداګري په ټپه دریږي.