د ایران رسنیو د کرمان د بېړنيو پېښو د برخې د مشر له قوله ویلي، چې د برسیر ښار د باغین – بردصیر پر لویه لار د افغان کډوالو یو موټر چپه شوی، چې ۶ تنه په کې مړه او ۴ نور ټپيان شوي دي. سیدمحمد صابري زياته کړې، چې موټر د تېز تګ له امله چپه شوی او د ټپيانو حالت هم نازک دی.
د ایران ایسنا خبري اژانس د جمعې په ورځ ویلي، چې د افغان کډوالو د موټر چپه کېدو په پېښه کې د مړه شويو کسانو عمرونه له ۲۰ تر ۳۵ کلونو ترمنځ دي.
د کرمان د بېړنيو پېښو د برخې مشر سیدمحمد صابري ویلي، چې د پېښه ځای ته یې پر وخت روغتيايي ډلې لېږلې وې او دغو کسانو په روغتون کې د سختو ټپونو له کبله ساه ورکړې.
د نوموړي په خبره، د پېښې قربانیان ټول نارینه دي
یورو ایشیا رېویو په یوه تازه مقاله کې ویلي، چې طالبان نور یوازې یوه مذهبي بنسټپاله ډله نه ګڼل کېږي بلکې په خبره یې، اوس د یو تنظیم شوي مافیایي شبکې په توګه عمل کوي. وايي، دغه ډله پر فساد سربېره د قاچاق له لارې بې شمېره عواید لاسته راوړي.
دې ډلې د زور، باج اخیستنې، قاچاق، سېسټماټیک فساد او د عامه شتمنیو غصب له لارې یو داسې جوړښت جوړ کړی، چې موخه یې د قدرت او اقتصادي ګټو ساتنه ده، نه د اسلامي شریعت تطبیق.
د یور ایشیا رېویو ویبپاڼې د یوې مقالې پر بنسټ، طالبانو په افغانستان کې یو غیررسمي خو ډېر منظم سېسټم جوړ کړی، چې هم د عوایدو تولید کوي او هم ټولنیز کنټرول تامینوي.
دغه شبکه د سیمه ییزو قوماندانانو، اقتصادي حلقو، د مخدره توکو قاچاقبرانو او د پیسو مینځلو شبکو نه جوړه ده، چې ټول د طالبانو له مرکزي جوړښت سره تړاو لري.
مقاله زیاتوي، طالبان د دې شبکې له لارې نه یوازې د هېواد د طبیعي سرچینو او تجارتي لارو کنټرول په لاس کې لري، بلکې له نړۍوالو جرمي ډلو سره هم امنیتي او اقتصادي اړیکې لري.
مقاله وړاندې کاږي، چې طالبان د عوایدو بیلابیلې سرچینې لري: «په ناقانونه ډول د سرو زرو، لیتیمو او لاجوردو کانونه استخراجوي، له خصوصي شرکتونو او ټرانزیټي لارو باج اخلي، په ګمرکونو کې له موټرچلوونکو او کاروبارونو پیسې ټولوي او همدارنګه د مخدره موادو او بشري قاچاق له لارې عواید ترلاسه کوي. دغه مالي سرچینې د دوی امنیتي دستګاه، تبلیغاتي شبکو او د مخالفینو د ځپلو لګښتونه تمویلوي.»
امنیتي شنونکي باور لري، چې د طالبانو جوړښت د یو عادي حکومت نه، بلکې د «مافیایي کارتیل» جوړښت ته ورته دی.
سره له دې چې دوی هڅه کړې مذهبي او دودیزه څېره وساتي تر څو په خلکو کې مشروعیت ولري، خو د دوی اصلي فعالیتونه پر اقتصادي ګټو، مادي منفعت او تسلط ولاړ دي.
د طالبانو اوسنی سیاسي جوړښت هم د شخصي وفاداریو، قبیلوي اړیکو او د اقتصادي ګټو د وېش پر بنسټ ولاړ دی، نه د وړتیا یا حکومتولۍ پر اصولو.
د یورو ایشیا ریویو مقاله خبرداری ورکوي، چې که نړۍوال تحلیلونه د طالبانو جرمي او مافیایي اړخ له پامه وغورځوي، نو دا به سټراټېژیکې تېروتنې رامنځته کړي.
نړۍواله ټولنه باید طالبان نه یوازې یو امنیتي یا سیاسي ګواښ، بلکې د یو منظم جنایي جوړښت په توګه وګوري چې د فساد او تور اقتصاد له لارې بقا ساتي.
د مقالې په پای کې راغلي تر هغې، چې د طالبانو مالي سرچینې بندې نه شي او دا جرمي شبکه له منځه لاړه نه شي، په افغانستان کې د یو شفاف، حساب ورکوونکي او پر خپلو پښو ولاړ نظام جوړېدل ناشوني ښکاري.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ استازي عرفات جمال اندېښنه څرګنده کړې، چې له پاکستان نه ستنېدونکې افغانې نجونې او ښځې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې له ناڅرګند برخلیک سره مخ دي.
نوموړي تورخم ته د سفر پر مهال په یوه ویډیوي پېغام کې چې د (غوایي ۵مه) خپره شوې ویلي، تر اوسه پورې د روانې اپرېل میاشتې په لړ کې نږدې ۱۲۰ زره افغان کډوال له پاکستان نه خپل هیواد ته په جبري توګه راستانه شوي دي.
هغه زیاته کړې، چې په دغو کډوالو کې راستنیدونکې افغانې مېرمنې ښايي د افغانستان دننه د طالبانو د سخت بندیزونو له کبله له زده کړو، کار او سفرونو څخه محرومې شي.
عرفات جمال وایي، چې افغانستان ته راستنېدونکي کډوال د خپل راتلونکي په تړاو اندېښمن دي.
د نوموړي په خبره، د افغانستان نیمایي نفوس پر بشري مرستو تکیه کوي او اوس هم لازمو بشري مرستو ته اړتیا لري.
د هغه په وینا، که څه هم د ملګرو ملتونو بېلابېل سازمانونه له کډوالو سره د نغدي او بشري مرستو په برخه کې همکارۍ کوي، خو لا هم ورته شته مرستې بسنه نه کوي او باید هېوادونه د دغو افغانانو لاسنېوی وکړي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ استازی وایي، په راتلونکو اونیو کې د بشري ناورین د مخنېوي لپاره نړۍوالو مرستو ته جدي اړتیا لري.
دغه سازمان داسې مهال له نړۍوالو څخه د افغانستان لپاره د مرستو غوښتونکی دی، چې تېره اوونۍ هم د طالبانو بېلابېلو وزارتونو وزیرانو له مرستندویه سازمانونو او خیریه بنسټونو څخه غوښتنه کړې وه، څو خپلې مرستې پراخې کړي.
ویل کېږي طالبان په کور دننه د راستنیدونکو کډوالو او فقر ځپلو افغانانو سره د مرستو توان نه لري.
دغه ډله یوازې په شعاري ډول د ناورین د مخنېوي خبرې په داسې حال کې کوي، چې هره ورځ نړۍوال مرستندویه سازمانونه په افغانستان کې له زیاتیدونکې لوږې څخه ویره څرګندوي.
د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو ویلي، دا چې افغانستان وار دمخه له بشري ناورین سره مخ دی، له پاکستان نه د کډوالو تازه بهیر به په هېواد کې د لوږې او فقر کچه لا نوره ډېره کړي. همدا راز د بېرته ستنیدونکو کډوالو پر وړاندې په هېواد کې بې روزګاري او د سرپناوو نه شتون هم لویې ننګونې دي.
د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان برېښنا شرکت عمومي مشر عبدالباري عمر له نړۍوالو غوښتي، چې د برېښنا په برخه کې خپلې نیمګړې پروژې بشپړې کړي.
نوموړي دا څرګندونې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي له استازې روزا اوتنبایوا سره په یوې ګډې ناستې کې کړي دي.
عبدالباري عمر همدا راز غوښتنه کړې، چې نړۍوال باید د برېښنا په برخه کې له طالبانو سره د نویو پروژو مالي ملاتړ هم وکړي.
په خبرپاڼه کې د نیمګړو پروژو او د نویو غوښتل کیدونکو پروژو په تړاو جزیات نه دي ورکړل شوي.
هغه په یاده ناسته کې همدا راز زیاته کړې، چې د دوی د کارکوونکو د ظرفیتونو لوړیدو او تخنیکي سېسټمونو د اړتیاوو تر څنګ باید ورسره په بېلابېلو برخو کې مرستې وکړي.
په همدې تړاو خبرپاڼه کې راغلي، جې د ملګرو ملتونو استازې ژمنه کړې چې د دغه ستونزو د حل په موخه به نړۍوال تمویلوونکي سازمانونه وهڅوي.
د معلوماتو له مخې د عبدالباري عمر تر مشرۍ لاندې د افغانستان د برېښنا شرکت په پراخ فساد کې ښکېل دی او په یو شمېر ولایتونو کې یې په بېلابېلو نومونو له خلکو څخه پیسې اخیستي دي.
د ننګرهار په ګډون یو شمېر ولایتونو کې د صندقونو د قلفونو په نومونو هم یاد شرکت له خلکو پیسې اخیستې او هېڅ ډول سندونه یې نه دي ورکړي.
همدا راز د یاد شرکت یو شمېر کارکوونکو شکایتونه کړي، چې عبدالباري عمر د دوی له تنخوا ګانو ۱۶سلنه تقاعدي پیسې نه ورکوي.
نیوکه شوې د یاد شرکت رییس یوازې څلور سلنه تقاعدي پیسې ورکړي، چې دا کار د ملا هبتالله له فرمان سره په ټکر کې دی.
د برېښنا شرکت پر عمومي رییس تور دی، چې په دغه اداره کې یې د خپلې کورنۍ ځینې غړي او یو شمېر خپلوان سره له دې چې مسلکي وړتیاوې نه لري بیا هم پر دندو ګومارلي دي.
د دولت په چارو کې د پاکستان د کورنیو چارو وزیر طلال چودري، ویلي چې د پاکستان حکومت د ملګرو ملتونو د کارتونو (POR) لرونکو افغان کډوالو ته د جون میاشتې تر پایه پورې وخت ورکړی، څو په خپله خوښه له دغه هېواده ووځي.
هغه له جیونیوز ټلوېزیون سره په یوې مرکه کې ګواښ کړی، وای که له ملګرو ملتونو سره ثبت دغه کډوال تر یادې نېټې پورې له پاکستان څخه ونه وځي، نو د پولیسو له لوري به زور واېستل شي.
هم مهاله په دغه ټلوېزیوني بحث د کډوالۍ لپاره د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ د پاکستان څانګې ویاند قیصر افریدي هم ګډون درلود او غوښتنه یې وکړه، چې افغان کډوال باید په جبري توګه ایستل کیدو ته اړ نه شي.
طلال چوهدري زیاته کړه: «افغان کډوال زموږ مېلمانه پاتې شوي او هغوی به په درناوي او عزت سره بېرته خپل هېواد ته واستول شي.»
نوموړي وویل، چې دا پرېکړه د پاکستان د «یو سند» پالیسۍ برخه ده، چې تر دې دمه تر ۸۵۷ زره زیات ناقانونه میشت کسان، چې ډېری یې افغانان دي، بېرته خپل هېواد ته استول شوي.
د هغه په خبره، که هر څوک وروسته بېرته پاکستان ته راځي، باید د نړۍوالو اصولو له مخې ویزه ترلاسه کړي.
نوموړي دا هم وویل، چې د بېرته ستنېدو دویم پړاو روان بهیر چې د افغان سټیزن کارډ لرونکو (ACC) پورې تړاو لري د مارچ په ۳۱ مه پای ته رسېدلی او اوس تمرکز پر هغو کډوالو دی چې د ملګرو ملتونو سره ثبت «پي او ار» کارتونه لري.
قیصر افریدي د دغو څرګندون په غبرګون کې زیاته کړې، د کډوالو په منځ کې د پخواني افغان حکومت چارواکي، مدني فعالان، سندرغاړي او لوستي خلک هم شامل دي او که هغوی جبري واستول شي، ژوند یې له جدي خطر سره مخامخ کېدای شي.
افریدي دا هم وویل، چې یونسیار شکایتونه ترلاسه کړي چې د پنجاب په ایالت کې ځینې قانوني کډوال هم د پولیسو له لوري نیول شوي دي، خو طلال چودري دا ادعاوې په کلکه رد کړې او ویې ویل چې کوم رسمي راپور نه دی ثبت شوی او پخواني راپورونه هم بې بنسټه ثابت شوي دي.
چودري زیاته کړه، چې افغان کډوال به د نېټې له پای ته رسېدو سره سم نه ویستل کېږي، بلکې لومړی به خبر ورکړل شي، او وروسته به د کډوالو د ساتنې مرکزونو ته ولېږدول شي. هلته به دوی ته خواړه، استوګنځی، امنیت، طبي خدمتونه او د سفر اسانتیاوې برابرې شي.
پاکستان داسې مهال د ملګرو ملتونو سره ثبت لرونکو افغان کډوالو ته د جون تر پایه د رضاکارانه وتلو خبرداری ورکوي، چې اوس یې هم پولیسو په بېلابېلو ایالتونو کې د افغان کډوالو د نیولو او ایستل کیدو بهیر ګړندی ساتلی دی.
د پاکستان له بېلابېلو ښارونو څخه هره ورځ په جبري توګه سلګونه کسان د تورخم، سپین بولدک او نورو لارو څخه په ډیورنډ کرښه اړول کېږي.
که څه هم د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو د افغانانو د جبري ایستل کیدل ظالمانه بللي او له پاکستان نه یې غوښتي چې دا لړۍ دې ژر تر ژره ودروي، خو پاکستان نه یوازې دغه غوښتنو ته چندان ارزښت نه دی ورکړی، بلکې برعکس یې پر افغان کډوالو د ژوند کړۍ لا نوره تنګه کړې ده.
د پاکستان د مشرانو جرګې ویلي، چې په تېرو پنځو کلونو کې له «۱۲ زرو ډېر افغانان» په جعلي پاکستاني پاسپورټونو سعودي عربستان ته تللي دي. د تېرې پنجشنبې په ورځ په اسلام اباد کې د یادې جرګې د داخلي چارو کمېټې په دې تړاو ناسته کړې ده.
د دغې ناستې مشري سناتور فیصل کریم کړې، چې په کې د افغانانو له لوري د جعلي پاکستاني پاسپورټونو د ترلاسه کولو او پرې سعودي عربستان د سفر مسایل په کې بحث شوي دي.
د پاکستانۍ اېکسپرېس ټریبیون ورځپاڼې د راپور له مخې، د دغه هېواد د پاسپورټ ادارې مشر مصطفی جمال قاضي وویل، چې له دغو کسانو څخه «درې زره تنو یوازې د پاسپورټ عکسونه» بدل کړي وو، خو شپږ زرو نورو بیا د پاکستان د احصایې ادارې (نادرا) له لوري د معلوماتو په بدلون سره جوړ شوي.
نوموړي زیاته کړه، چې ډېری دا کسان تر پېژندل کېدو وروسته بېرته افغانستان ته ستانه کړل شوي او دا مهال هېڅ یو یې په پاکستان کې نه اوسیږي.
همدا راز ویل شوي، چې له دغو کسانو ځینې یې په سعودي عربستان کې هم پېژندل شوي او بېرته خپل هېواد ته ستانه کړل شوي دي.
قاضي وویل، د دې قضیې له افشا کېدو وروسته د نادرا او پاسپورټ ادارو کې د یو شمېر کارکوونکو پر ضد اقدامات شوي، چې ۳۵ مرستیال مدیران هم په کې شامل دي.
هغه دا هم وویل، چې د دوی اداره د کال ۵۰ میلیارده پاکستانۍ روپۍ عاید لري، خو بیا هم د مالي امکاناتو د کمښت له امله اړ دي چې له نورو حکومتي ادارو څخه مرسته وغواړي.
تر دې څو ورځې وړاندې یا د پاکستان د کورنیو چارو وزارت او د پښتونخوا ایالتي حکومت چارواکو خبر ورکړی و، چې په دغه هېواد کې د هغو افغانانو د پېژندو لپاره یې هم ځانګړې پلټنې پیل کړي، چې په جعلي توګه یې د دغه هېواد پېژند پاڼې (شناختي کارډونه) جوړ کړي دي.
همدا راز ویل شوي هغه پاکستاني وګړي به هم له قانوني څار لاندې راشي، چې افغانان یې په خپلو کورنیو کې شامل کړي او بیا یې ورته د دغه هېواد تابعیت کارډونه اخیستي دي. پاکستان له دې سره هم مهاله په دغه هېواد کې د ملګرو ملتونو د کډوالۍ کارت لرونکي او بې اسناده افغان کډوالو د اېستل کیدو لړۍ پیل کړې ده.
د پاکستان په بېلابېلو ایالتونو کې د افغان کډوالو نیول کیدو پسې کوڅه په کوڅه او کور کور په کور د پولیسو له لوري د نیول کیدو عملیات روان دي.
هره ورځ زرګونه افغانان د تورخم، سپین بولدک او اوس تازه د غلام خان بندر له لارې پر ډیورنډ کرښه اړول کېږي.