د کشمیر کړکېچ؛ د پاکستان له لارې افغانستان سره د هند سوداګري د زیان له ګواښ سره مخ ده

ازبکستان غواړي، چې افغانستان د اکستان د اورګاډي پټلۍ له لارې له منځۍ اسیا سره وصل کړي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال ویاند حافظ ضیاء احمد تکل د دغه ټلېفوني خبرو په اړه په خپل اېکس کې لیکلي: «په دې ټلېفوني تماس کې د دواړو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو د دوه‌اړخیزو او څو اړخیزو اړیکو د لا پیاوړتیا، سیاسي، اقتصادي او ټرانزیټي همکاریو د پراختیا په ځانګړي ډول د افغان-ټرانس اورګاډي د پټلۍ پروژې او د درې‌اړخیزې غونډې (افغانستان – ازبکستان – پاکستان) د ترسره کېدو په اړه خبرې او نظرونه تبادله کړل.»

د ازبکستان د بهرنیو چارو وزیر سعیدوف په دغه ټلېفوني اړیکه کې د طالبانو له حکومت سره د اړیکو په پراختیا ټينګار کړی.

سعیدوف په دې خبرو کې ویلي، چې د ۲۰۲۵ کال په لومړیو څلورو میاشتو کې د افغانستان صادرات ازبکستان ته د تېر کال په پرتله درې برابره زیات شوي دي.

نوموړي ژمنه کړې، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ او ټرانزیت په برخو په ځانګړي ډول افغان وګړو ته د ویزو په صادرولو کې لا زیاتې اسانتیاوې برابرې شي.

په دغه ټلېفوني خبرو کې امیر خان متقي ټينګار کړی، چې افغانستان د لویو اقتصادي پروژو لکه د افغان-ټرانس پروژې د تطبیق او له ازبکستان سره د سیاسي، سوداګریزو او ټرانزیتي همکاریو د لا پیاوړتیا لپاره بشپړ چمتووالی لري.

نوموړي ویلي، چې باید له رامنځته شویو سیمه‌ییزو فرصتونو د دواړو هېوادونو په ګټه استفاده وشي.

تر اوسه معلومه نه ده، چې دغه درې اړخیزه غونډه کله او چېرته ترسره کېږي، خو ضیاء احمد تکل لیکي: «دواړو لورو د دا ډول خبرو د دوام ټینګار وکړ او اعلان یې وکړ چې د «افغانستان – ازبکستان – پاکستان» درې‌جانبه غونډې د دقیق وخت او ځای د ټاکلو لپاره به له ډیپلوماتیکو لارو همغږي وشي.»

په افغانستان کې د طالبانو بیا ځلې واک ته رسېدو وروسته د منځنۍ اسیا هېوادونو د طالبانو له حکومت سره اړیکې خورا نږدې کړي دي او همدا ډول له دې هېوادونو سره د صادراتو او وارداتو په کچه کې هم زیاتوالی راغلی دی.

دا په داسې حال کې ده، چې څو ورځې وړاندې د قزاقستان یوه لوړپوړي پلاوي افغانستان ته سفر کړی و او د طالبانو له حکومت سره یې په دوه اړخیزه سیاسي او اقتصادي اړیکو خبرې وکړې.

د دغه وزارت په یوې اعلامیه کې راغلي، چې په دې ناسته کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي له مرستیال څخه وغوښتل شول، چې د بشري مرستو په برخه کې دې زیاتوالی راولي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال ویاند حافظ ضیاء احمد تکل په خپل اېکس کې لیکلي: «په دغه کتنه کې له ګاونډيو هېوادونو څخه د راستنېدونکو هېوادوالو، د اقليمي بدلون د ناوړو اغېزو او طبيعي افتونو پر وړاندې چمتووالي، له مخدره موادو سره د مبارزې، کروندګرو ته د بديل معيشت برابرولو، د معتادينو د درملنې، له بشري څخه پرمختيايي ته د مرستو د بڼې بدلولو، د مرستو په تطبيق کې د افغانستان د خلکو د لومړيتوبونو او د مرستندويه ادارو او اړوندو حکومتي ادارو ترمنځ د همغږۍ د پياوړتيا او ګڼو نورو موضوعاتو باندي خبرې وشوې.»

نوموړي همداراز لیکلي، چې په دغه ناسته کې امیر خان متقي د ملګرو ملتونو له استازو وغوښتل چې د افغانستان د خلکو لاسنيوي ته دوام ورکړي، مرستې د افغانستان د خلکو له اړتياوو او لومړيتوبونو سره عيارې او په داسې ډول ولګوي چې پر داخلي بازار، اقتصادي ودې او داخلي ظرفيتونو اوږدمهاله مثبتې اغېزې ولري.

د دوی په اعلامیه کې راغلي، چې د اوچا مشر ټام فليچر وویل: «ملګري ملتونه او د افغانستان حکومت د نړۍوالې ټولنې او د افغانستان ترمنځ د اړيکو د عادي کېدو، امنيت، سيمه‌ييز ثبات، اقليمي بدلون، له مخدره موادو سره مبارزې او نورو برخو کې د ګډو اهدافو لپاره کار کوي.»

ټام فلیچر زیاته کړې، چې له دې وروسته به د مرستو د تطبيق په برخه کې اصلي پرېکړه کوونکي ځايي خلک او د مرستو ترلاسه کوونکي وي.

‏نوموړي همدا راز ویلي: « له بشري مرستو څخه پرمختيايي او بنسټيزو کارونو ته د مرستو د نوعيت بدلول او د افغانستان د خلکو د لومړيتوبونو په پام کې نيول به د دوی له اهدافو څخه وي.»

‏اوچا او ملګري ملتونو په افغانستان کې د طالبانو له بیا واک ته رسېدو سره د خوړو، روغتیا او په نورو بېلابېلو برخو کې پراخې مرستې کړي.

اوس مهال په افغانستان کې د بشري مرستو کچه راټیټه شوې او اندېښه ده، چې مېلیونونه انسانان به د لوږې سره مخ شي.

د طالبانو بیا واک ته رسېدو سره په کور دننه کاري فرصتونه تر وروستۍ کچې کمې شوې دي، نړۍوالې پراختیایي موسسې له دغه هېواد تللي او د داخلي انجیو ګانو تر ډېره کارونه محدود شوي دی.

حامد کرزي د یکشنبې په ورځ په خپله اېکسپاڼې لیکلي، چې له انند پرکاش سره یې د سیمې د حالاتو او دواړو هېوادونو ترمنځ د اړېکو د پیاوړتیا په اړه خبرې وکړې.

همدارنګه پخواني ولسمشر حامد کرزي افغان ځوانانو ته د تحصیلي بورسونو د ورکړې تر څنګ د محصلینو ستونزو د حل غوښتنه کړې.

دې ناسته کې حامد کرزي د هند او افغانستان ترمنځ د سوداګریزې راکړې ورکړې د اسانتیاوو برابرولو په اړه هم ټیینګار کړی دی.

د هند د بهرنیو چارو وزارت ځانګړي استازي او د افغانستان، ایران او پاکستان د څانګې عمومي رییس انند پرکاش له حامدی کرزي سره تر لیدنې مخکې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي سره هم کتلي او د دوه اړخیزو سیاسي، سوداګریزو، ټرانزیټي اړیکو او سیمې وروستیو تحولاتو په اړه یې خبرې اترې کړې دي.

د ایران ایرنا خبرې اژانس د راپور له مخې، د ایراني چارواکو او طالبانو ترمنځ د افغان او ایراني بندیانو تبادله تېره ورځ د دغه هېواد د سیستان او بلوچستان ولایت په میلک بندر کې ترسره شوې ده.

د بندیانو دغه تبادله د ایران د عدلیې وزارت د استازي او سیمه ییزو ایراني چارواکو او طالبانو د عدلیې وزارت او زندانونو چارو مسوولینو په حضور کې تر سره شوې ده.

په راپور کې ویل شوي، چې ایران د تهران، اصفهان او ایرانشهر ولایتونو په زندانونو کې بندي ۱۱۹ تنه افغانان طالبانو ته سپارلي او طالبانو بیا دوه تنه ایراني بندیان د دغه هېواد چارواکو ته سپارلي دي.

طالبانو د ایران له خوا د ۱۹۹ افغان بندیانو د ورسپارلو په اړه تر اوسه څه نه دي ویلي.

شاوخوا لس ورځې وړاندې هم ایران ۱۹۹ تنه افغان بندیان چې د بېلابېلو جرمونو په تور په دغه هېواد کې نیول شوي وو، طالبانو ته وسپارل او طالبانو هم دوه ایراني بندیان طالبانو ته سپارلي وو.

د طالبانو او ایران د عدلي او قضايي چارواکو ترمنځ د ۱۵۰۰ افغان بندیانو د سپارلو هوکړې وروسته چې تېرکال ترسره شوي، دا د ایران او طالبانو ترمنځ د بندیانو د سپارلو درېیم پړاو دی چې ترسره کیږي.

د طالبانو د چاپېریال ساتنې ملي ادارې نن یکشنبې د غويي اوومه په اېکسپاڼه کې لیکلي، چې په دې لیدنه کې د اقلیمي بدلون او چاپېریالي موضوعاتو په تړاو هر اړخیزې خبرې شوې دي.

طالبانو د ریچارډ ټرېنچارد په حواله لیکلي چې د چاپېریال ساتنې ملي ادارې کارکوونکو د ظرفیت لوړونې او په ملي کچه د ټاکل شوې ونډې سند د چمتو کولو په برخه کې به خپلو همکاريو ته دوام ورکړي.

نوموړي په ګډ کار، همکارۍ او همغږۍ ټینګار کړی او هوکړه شوې، چې د چاپېریال ساتنې او اقلیمي بدلون سره د مبارزې په برخه کې د نړیوالو همکاریو را جلبولو لپاره کار کوي.

طالبانو د چاپېریال ساتنې ملي ادارې رییس مطیع الله خالص په حواله لیکلي:«کوښښ کوو چې له سفیرانو او د نړیوالو ارګانونو له استازو سره د خپلو لیدنو په لړ کې د اقلیمي بدلون موضوع مطرح کړو، څو په ملي او نړیوالو غونډو کې اقلیمي بدلون د سر ټکي او د بحث وړ موضوع وګرځي.»

نوموړي ټینګار کړی، چې چاپېریالي مسایل باید سیاسي نه شي، ځکه دا بشري موضوع ده او زیان یې یوازې ولسونو ته رسیږي.

مطیع الحق خالص غوښتنه کړې، چې د اقلیمي بدلون نړیوال کنفرانس کاپ ٣٠ په شمول په نورو نړیوالو غونډو کې د طالبانو حکومت استازو د ګډون زمینې په برابولو او کاپ ٣٠ کنفرانس ته د چمتووالي په برخه کې لازمه تخنیکي مرسته او همکاري وکړي.