د پښتون ژغورنې غورځنګ: په زندان کې د علي وزیر روغتیایي وضعیت ښه نه دی

د پاکستان ډان ورځپاڼې راپور ورکړی، د دغه هېواد او هند ترمنځ د اړیکو ترینګلتیا د دواړو هېوادونو تر منځ په مرکزي پوله کې هم احساسېږي؛ ځکه چې د دواړو خواوو پوله ساتو ځواکونو هره ورځ له ماښام مخکې د دوستۍ دروازې د تړلو دودیز مراسم پرېښي او تر ناوخته د وګړو د ستنولو په کار بوخت دي.

دواړه خواوو د ویزو له لغوه کولو وروسته اعلان کړی، چې د مې میاشتې تر لومړۍ نېټې وړاندې دې د دواړو هېوادونو وګړي خپلو هېوادونو ته ستانه شي.

ډان ورځپاڼه زیاتوي، چې په تېرو څلورو ورځو کې ۸۰۰ څخه ډېر هندیان له پاکستان څخه وتلي او همدا راز له ۷۰۰ تنو څخه ډېر پاکستاني وګړي د واګه بندر له لارې له هند څخه خپل هېواد ته ستانه شوي دي.

د ډان ورځپاڼې د راپور له مخې، یوازې پرون یکشنبه د واګه بندر له لارې ۲۳۶ پاکستانیان له هند څخه ستانه شوي او له ۱۱۵ څخه ډېر هندي وګړي خپل هېواد ته تللي دي.

له تېرو څو ورځو راهیسې په کشمیر کې پر سېلانیانو له برید وروسته هند په یاده پېښه کې د دوو پاکستاني وګړو د لاس لرلو ادعا وکړه او له پاکستان سره یې سوداګریزې اړیکې وځنډولې او د دواړو هېوادو ترمنځ د سند اوبو تړون یې هم لغوه کړ.

بل خوا پاکستان په دغه پېښه کې لاس لرل رد کړي او د رڼو پلټنو غوښتنه یې کړې ده.

د دغې ترینګلتیا وروسته د پاکستان او هند تر منځ په ګډه پوله د واړو خواوو د امنیتي ځواکونو نښتې هم رامنځته شوې دي.

د ایکانومېک ټاېمز د راپور له مخې، د اټاري بندر له تړل کېدو سره سم د هند په بازارونو کې د پستې بیه شاوخوا ۲۰ سلنه لوړه شوې ده.

دغه بندر د افغانستان د وچو مېوو، زعفرانو، وچو انځرو او ممیزو د صادراتو مهمه لار وه، چې د پاکستان له خاورې هند ته رسېدل.

دغه لارې پنځه ورځې وړاندې په هندي کشمیر کې د وسله‌والو تر خونړي برید وروسته د هر ډول سوداګریزو راکړو ورکړو پر مخ وتړل شوې.

د هند او پاکستان ترمنځ تر یاد برید وروسته ناندرۍ او سخت کړکېچ رامنځته شوی دی، چې سوداګري یې هم په بې سارې توګه زیانمنه کړې ده.

د هندي سوداګرو په خبره، د ایران له لارې د بدیلو لارو موندل هم ستونزمن شوي؛ ځکه د مالي تبادلې له ګڼو خنډونو سره مخ دي.

هندي واردوونکو خبرداری ورکړی، که چېرې اټارې-واګه بندر همداسې بند پاتې شي؛ نو دغه هېواد ته به د وچو مېوو، مغز لرونکو مېوو او مصالو واردات کم شي او بیې به ۱۵ څخه تر ۲۰ سلنه پورې لوړې شي.

راویندرا مهتا د هند د مغز لرونکو مېوو او وچو مېوو د شورا بنسټ اېښودونکي ویلي:« د پستې بیه نږدې ۴۰۰ روپۍ لوړه شوې ده او اوس د هرې کيلو بيه ۲۶۰۰ څخه تر ۲۷۰۰ روپيو پورې رسېدلې ده.»

نوموړي زیاته کړه، چې د هند د دودیز خوړو لکه برفي لپاره ځانګړي عطر او خوند لرونکې افغان پسته کارول کېږي.

د یادې شورا مشر ګونجن جین ویلي، چې د افغانستان او هند ترمنځ نږدې ۵۰۰ مېلیونه ډالر کلنۍ سوداګري به سخت زیان وویني.

جین زیاتوي:« د افغانستان د وچو مېوو زیاتره صادرات د واګې له لارې کېږي او بندېدل یې د عرضې پر ځنځیر ډېر خراب اغېز کوي.»

راپور زیاتوي، د ټولو ډولونو مغز لرونکو مېوو او وچو مېوو بیې به لوړې شي. د انځر، ځانګړي ممیز (چې د بریانۍ او ځانګړو خوړو لپاره کارېږي) او نورو محصولاتو بیې به هم په هند کې په بې ساري توګه لوړې شي.

د معلوماتو له مخې، د هندي ممیزو بیه هم د تېرو ۱۲ میاشتو په ترڅ کې ۳۵ سلنه زیاته شوې ده. د دې لامل د ۲۰۲۴–۲۰۲۵ کلونو په فصلونو کې خراب موسم او د روژې میاشت کې د انګورو زیات مصرف بلل شوی دی.

هندي واردوونکي زیاتوي، چې نړۍوال بازار کې د بیو لوړېدو وضعیت نور هم خراب کړی دی.

د تېر کال د جون راهیسې د بادامو بیه ۴۰ سلنه لوړه شوې ده؛ ځکه چې په کالیفورنیا او اسټرالیا کې د بادامو تولید کم شوی دی.

همداراز، د پستې بیه هم د ایران او کالیفورنیا د محصولاتو د کمي له امله ۲۰ سلنه په دغه هېواد کې زیاته شوې ده.

ایکانومېک ټاېمز وړاندې کاږي، افغان سوداګر مجبوره دي چې بدیلو لارو ته مخه کړي؛ لکه د ایران د چابهار بندر له لارې صادرات ولېږدوي، خو کارپوهان وایي دغه لاره هم خپلې لوژېستیکي او بنسټیزې ستونزې لري.

د هند–افغانستان د سوداګرۍ خونې مشر کانورجیت بجاج ویلي: «په خپل ټول ژوند کې مې داسې حالت نه و لیدلی.»

بل خوا، د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونه هڅه کوي، چې د «کام ایر او اریانا هوايي شرکتونو» سره د کابل او هند ترمنځ د هوايي دهلېز پر پرانېستلو خبرې وکړي.

همداراز، د چابهار بندر د کارولو لپاره هم خبرې روانې دي.

دغه سازمان پر اېکس پاڼه لیکلي، په اېستل شویو کډوالو کې ښځې او نجونې هم شاملې دي چې په افغانستان کې زده‌کړو او کار ته د محدود لاسرسي له امله له ناڅرګنده راتلونکې سره مخ دي.

د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو عالي کمېشنري ټینګار کوي، چې دوی د کډوالو لپاره د بېړنیو مرستو او ملاتړ خدمتونو چمتو کولو هڅه کوي؛ خو په دې برخه کې لا زیاتو مرستو ته اړتیا ده.

دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستاني رسنیو د ورکړل شویو شمېرو پر بنسټ، (د مارچ له ۳۱مې د اپرېل تر ۲۶مې نېټې پورې) له ۲۵۰ زرو څخه ډېر افغان کډوال له پاکستانه اېستل شوي دي.

ټاکل شوې، چې پاکستان د افغان کډوالو د ستنولو په دویم پړاو کې د «اې سي سي» کارت لرونکي اته سوه زره افغان کډوالو تر څنګ بې اسناده افغانان هم له خپل هېواده وباسي.

په دغه هېواد کې له دوه مېلیونو ډېر افغان کډوال مېشت دي او د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو له پاکستانه غوښتي، چې د جبري اېستل کېدو څخه یې ډډه وکړي؛ خو پاکستان لاهم د دغه کډوالو ستنولو ته دوام ورکړی دی.

پاکستانۍ رسنۍ جیو نیوز راپور ورکړی، چې په دغه خبرو کې اسحاق ډار د پاکستان او هند ترمنځ د وروستۍ ترینګلتیا په اړه هم خپل چینايي سیال ته معلومات ورکړي دي.

اسحاق ډار په دغه ټلېفوني خبرو کې ویلي، چې پاکستان د ترهګرۍ پر وړاندې کلک هوډ لري او د سیمې په کچه د تاوتریخوالي غوښتونکی نه دی.

هغه زیاته کړه، چې پاکستان غواړي دا موضوع په مسولانه ډول اداره کړي.

په دغه ټلېفوني خبرو کې د چین د بهرنیو چارو وزیر وانګ يي وویل، چې چین د سیمې وضعیت ته په دقت سره ګوري او د ترهګرۍ پر ضد مبارزه د ټولو هېوادونو ګډ مسوولیت بولي.

نوموړي وویل، چې چین تل د پاکستان د ترهګرۍ ضد دریځ ملاتړ کړی دی.

وانګ يي زیاته کړه، چې چین د پاکستان له خپلواکۍ او امنیت څخه بشپړ ملاتړ کوي او د پاکستان او هند ترمنځ ترینګلتیا د دواړو هېوادونو او د سیمې د سولې لپاره زیان رسوونکې بولي.

دواړه لوري په داسې حال کې دغه څرګندونې کوي، چې څو ورځې وړاندې په هندي کشمیر پهلګام سیمه کې نا معلومو وسله والو ۲۶ سیالانیان په ډزو ووژل.

د هند حکومت په دغه پېښه کې پاکستان په لاس لرلو تورن کړ او د غچ اخیستو ژمنه یې وکړه.

دواړو خواوو د یو بل پروړاندې یو لړ اقدامات ترسره کړي او له هند سره په پوله د وړو نښتو خبرونه هم ورکړل شوي دي.

د سیمه ییزو رسنیو په وینا، د شنبې په ورځ په سیمه ییز وخت د غرمې شاوخوا ۱۲ بجې د شهید رجايي په بندر په ځانګړې توګه د کانټینرو په سیمه کې اور ولګېد.

په لومړنیو راپورونو کې د چاودنې ځای ته څېرمه د اور لګېدونکو موادو شتون ښودل شوی وو.

د عیني شاهدانو په حواله، راپورونه ښیي چې کم اور په چټکۍ سره خپور شو او د ۴۰ درجې سانتي ګراډ تودوخې او د اور اخیستونکو موادو د ګرمېدو له امله چاودنه رامنځته شوه.

د ستراتیژیک پلوه مهم بندر چې په سوېلي هرمزګان ولایت کې موقعیت لري، د هرمز تنګي په شمالي څنډه کې د بندرعباس سوېل لوېدیځ ته شاوخوا ۱۵ کیلومتره کې پروت دی.

له دغې چاودنې وروسته د ایران امنیتي او استخباراتي چارواکو رسنیو ته ګواښ کړی او ورته یې ویلي دي، چې د تلفاتو ارقام خپاره نه کړي.