طالبان: په شاقه کارونو د ماشومانو ګومارل قانوني سرغړونه ده

د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت خبرداری ورکړی، چې په درنو کارونو د ماشومانو ګومارل قانوني سرغړونه ده او اړونده کسان به تر قضایي څار لاندې راشي.

د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت خبرداری ورکړی، چې په درنو کارونو د ماشومانو ګومارل قانوني سرغړونه ده او اړونده کسان به تر قضایي څار لاندې راشي.
د دغه وزارت ویاند سمیع الله ابراهیمي د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلوېزیون سره په مرکه کې زیاته کړې، چې د ملا هبت الله له لوري امر شوی چې ماشومان باید په رسمي دندو په ځانګړې توګه په پوځي لیکو کې ونه ګومارل شي.
هغه ادعا کوي، چې د طالبانو په ادارو کې د ماشومانو د ګومارنې بېلګې نشته.
دغه څرګندونې داسې مهال کېږي، چې د کابل په ګډون د هېواد په ګڼو ولایتونو کې ماشومان په درنو کارونو بوخت دي او ډېری یې هغه کسان دي، چې د کورنیو سرپرستي ور ترغاړې ده.
په کابل کې یتیم او بې سرپرسته ماشومان د لاس ګاډو تر څنګ په بېلابېلو درنو کارونو بوخت دي.
د کابل ده سبز ولسوالي هم یو له هغو سیمو ده، چې ماشومان پکې له خپلو کورنیو سره یو ځای د خښتو بټیو کې پر درنو کارونو بوخت دي.
د بشري حقونو او د ماشومانو ملاتړ سازمانونو هم په دې تړاو اندېښنې ښوولې دي.
د ملګرو ملتونو د ماشومانو د حقونو د تړون له مخې ماشومان باید په داسې کارونو ونه ګومارل شي، چې د هغوی بدن، روزنې او ودې ته زیان رسوونکي وي.
تورخم ښارګوتی د هېواد په کچه یو له هغو ځایونو دی، چې سلګونه ماشومان پکې په درنو کارونو بوخت دي.
نږدې یوه نیمه میاشت وړاندې پاکستاني چارواکو خبر ورکړی و، چې په تورخم کې یې نږدې سل تنه هغه ماشومان چې د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د قاچاقي توکو د لېږد رالېږد په درنو کارونو بوخت وو؛ تر نیول کېدو وروسته بېرته طالبانو ته سپارلي دي.
بې وزلي د افغان ماشومانو د درنو کارونو پر وړاندې یو تر ټولو جدي ننګوونه بلل کېږي او نیوکې دا دي، چې طالبانو په هېواد کې د بېکارۍ کچه لوړه کړې ده چې له امله یې خلک له سختې بېوزلۍ او لوږې سره مخ شوي دي.
د خوړو نړۍوال سازمان هم په افغانستان کې پر زیاتېدونکې لوږې اندېښنه ښوولې او وېره شته، چې د دغه ناورین تر ټولو ډېر قربانیان ماشومان او ښځې دي.


د طالبانو د امربالمعروف او شکایتونو د اورېدو وزیر خالد حنفي ویلي، چې په اسلامي نظام کې مشري میراثي بڼه نه لري او زوی د پلار ځای ناستی نشي کېدلای.
نوموړي دغه څرګندونې له یو شمېر بهر مېشتو افغانانو سره په ناسته کې کړي دي.
هغه زیاته کړې، چې په اسلامي نظام کې مشري د قدرتي انرژۍ په معیار ده.
د طالبانو دغه وزیر په وینا:« باید انسانان د بل له غلامۍ خلاص شي او یوازې د الله بندهګۍ ته یې مخه کړای شي.»
خالد حنفي داسې مهال دغه څرګندونې کوي، چې د هغه په ګډون د دغه ډلې نور لوړپوړي چارواکي د خپل مشر ملا هبت الله اطاعت پر افغانانو لازم ګڼي.
ځینو سختدریځو طالبانو بیا ان خپل مشر د نړۍ د مسلمانانو امیر بللی او ټینګار یې کړی، چې باید د هغه امرونه ومني.
یو شمېر دیني عالمانو بیا نیوکې کړې، چې طالبان د خپل مشر اطاعت په نوم خلک د بنده بندهګۍ ته وربولي او د اسلامي شریعت اصلي احکام یې له پامه غورځولي دي.
همدا راز د حنفي څرګندونو کې د اسلامي نظام د نه میراثي کېدو مسئله داسې مهال یادېږي، چې د دغه ډلې ځیني غړي د خپلو پلرونو او کورنیو د مخینې له مخې په لوړو دندو ګومارل شوي دي.
د دغه ډلې د ملي دفاع وزیر یعقوب مجاهد د طالبانو د پخواني مشر ملا عمر زوی دی او د سراج الدین حقاني د کورنۍ یو شمېر غړي هم په لوړو دندو ګومارل شوي دي.
ملا هبت الله بیا په کندهار کې واک قبیلوي کړی او د «نورزیو» قبیلې ته چې دی ورسره تړاو لري ډېره پاملرنه کړې ده.
همدا راز د طالبانو د بېلابېلو وزیرانو او والیانو د کورنیو غړي هم په دولتي دندو ګومارل شوي او د واک میراثي بڼه یې رامنځته کړې ده.
له دې سربېره د دغه ډلې د بهرنیو چارو وزارت مرستیال وزیر عباس ستانکزی پر ملا هبت الله د نیوکو له کبله له تېرو څو میاشتو راهیسې له کابله وتلی دی.
هغه ویلي و، چې ملاهبت الله د خپل شخصي طبعیت له مخې د نجونو پر زدهکړو بندیزونه لګولي دي او دا پرېکړې یې هېڅ ډول اسلامي بنسټ نه لري.
هغه له طالبانو غوښتي و، چې د خپل مشر بندهګي دې نه کوي او یوازې دې د «اسلامي شریعت او الاهي احکامو» پیروي وکړي.
هغه د خپلو دغو توندو څرګندونو له کبله په متحده عربي اماراتو کې مېشت دی او ملاهبت الله یې د نیول کېدو امر هم کړی دی.
د طالبانو د لوړو زدهکړو وزیر ندا محمد ندیم او د دغه ډلې د کابینې د یو شمېر غړو تر څنګ والیان یې هم په خپلو ویناوو کې خلک د خپل مشر اطاعت ته رابولي.
نیوکې دا دي، چې ملاهبت الله د «اسلامي شریعت» په نوم افغانستان په خپله ولکه کې نیولی او هره برخه یې د خپل طبعیت له مخې د خپلې ډلې په انحصار کې راوستې ده.

د ایران یوشمېر څېړونکو او مدني فعالانو د دغه هېواد ولسمشر ته د یوه لیک په استولو سره غوښتنه کړې، چې له دغه هېواده د دوه مېلیونه افغان کډوالو د جبري اېستلو لړۍ ودروي.
ایراني رسنۍ اېراف د دغه لیک په حواله راپور ورکړی، چې د افغان کډوالو مسله اوسمهال د ټولنې یوه تر ټولو جنجالي موضوع بلل کېږي.
دغو فعالانو ویلي، چې دغه مسله اوس تر بل هر وخته ډېر عدالت او د موثریت پر بنسټ ښه مدیریت ته اړتیا لري؛ ترڅو ټولنیز کړکېچونه او انساني کړاوونه کم شي.
په لیک کې راغلي، که څه هم تر دې وړاندې د حکومت تمرکز د بې اسناده کډوالو په اداره کولو و؛ خو د تېرې میاشتې راهیسې د کورنیو چارو وزارت لهخوا یوه نوې تګلاره پلي شوې، چې د سرشمېرنې کارت لرونکي کسان هم په نښه کوي.
په دغه لیک کې فعالانو زیاته کړې، چې د دغې پرېکړې له مخې به د روان کال په پیل کې یوازې د کډوالو محدودې ډلې ته اجازه ورکړل شي چې په ایران کې د استوګنې جوازونه نوي کړي.
فعالانو ټینګار کړی، چې د دوی له نظره د ټولنیزو خدمتونو د بندولو او د شړلو لپاره د اجباري لارو چارو په کارولو سره د دغې ټګلارې پلي کول به په راتلونکو میاشتو کې د کډوالو او په ځانګړې توګه د ښځو او ماشومانو لپاره جدي او اندېښمنوونکې پایلې ولري.
په ليک کې د ايران مدني فعالانو او څېړونکو د افغانستان اوسني اقتصادي، امنيتي او ټولنيزو شرايطو ته په اشارې سره لیکلي دي، چې د دغه خلکو د امنيت ټينګول ممکن نه دي؛ نو له همدې امله د دغو کډوالو په جبري ډول ستنول د ایراني ټولنې د اصولو او عقایدو سره په ټکر کې دي.
د دغو فعالانو په وینا، د دغې ستونزې حل لاره په ناڅاپي او اجباري اقداماتو نه ده؛ بلکې په ایراني ټولنه کې د کډوالو په وړاندې د توپیري چلند د له منځه وړلو لپاره د هر اړخیزو تګلارو خپلول او پّ خپله خوښه د دغو کډوالو ستنېدو ته د لارو چارو برابرول دي.
د لیک په پای کې د ایران له ولسمشره غوښتل شوي، چې د دوه مېلیونه بې کوره خلکو د برخلیک په اړه د حق او عدالت اصول په پام کې ونیسي او د یوې وړې ډلې منفي تبلیغاتو او توپیري چلند ته اجازه ورنکړي، چې د ایران په معاصر تاریخ کې د کډوالو د ډلهییز اخراج لپاره لاره هواره کړي.

د پاکستان د سوداګرۍ فدراسیون (PBF) ویلي، هند به د پاکستان له خاورې د ټرانزیټي محدودیتونو له امله افغانستان سره په سوداګرۍ کې شاوخوا ۱.۱۴مېلیارده ډالر مالي زیان وویني.
پاکستانۍ اېکسپرېس ټربیون ورځپاڼې د پاکستان د سوداګرۍ فدراسیون د چارواکو له حوالې لیکلي، چې هند هر کال شاوخوا ۶۴۰ مېلیونه ډالر مالونه د پاکستان له لارې افغانستان ته لېږدوي. اوس دغه سوداګریز بهیر له جدي خنډونو سره مخ شوی او د هند لپاره د پام وړ مالي زیانونه رامنځته کولای شي.
دغه مسئله وروسته له هغې راپورته کېږي، چې په هندي کشمیر کې د وروستي ترهګریز برید وروسته د دواړو هېوادونو ترمنځ کړکېچ او پر یو بل فشارونو زور واخیست.
د APP خبري اژانس د راپور له مخې، د ۲۰۲۴ کال له اپرېل څخه تر ۲۰۲۵ د جنورۍ پورې هند شاوخوا ۵۰۰ مېلیونه ډالر توکي پاکستان ته صادر کړي دي؛ خو له پاکستانه يې یوازې ۴۲۰ زره ډالره واردات کړي دي. د دغو مستقیمو تبادلو د کمښت ترڅنګ، د پاکستان له لارې افغانستان ته د هندي مالونو ټرانزیټي خنډ د هند پر اقتصاد لا زیات فشارونه راوړي دي.
د پاکستان د سوداګرۍ فدراسیون مشر خواجه محبوب الرحمان د خپلې حکومتي تګلارې ملاتړ څرګند کړی او ویلي یې دي، چې د پاکستان سوداګریزه ټولنه د خپلو وسلهوالو ځواکونو ترڅنګ ولاړه ده.
هغه زیاته کړې:« د هند دا عادت ګرځېدلی، چې څو کاله چوپ پاتې شي او بیا پر پاکستان بې بنسټه تورونه ولګوي چې نور د زغم وړ نه دي.»
د پاکستان د سوداګرۍ فدراسیون اصلي تنظیموونکي احمد جواد ټینګار کړی، چې باید تر هغه وخته له هند سره هر ډول سوداګریزې اړیکې بندې شي؛ څو چې ستونزې د متقابل درناوي او برابرۍ پر بنسټ حل شي.
نوموړي پر هند تور ولګاوه، چې د اقتصادي همکارۍ او د سیمې د سولې هڅې خراب

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي د خپل ازبکستاني سیال بختیار سعیدوف سره د ټلېفون له لارې د افغان-ټرانس اورګاډي د پټلۍ او د پاکستان، ازبکستان او افغانستان ترمنځ د درې اړخیزې غونډې په اړه خبرې کړي. د دې غونډې وخت تر اوسه نه دی ټاکل شوی.
ازبکستان غواړي، چې افغانستان د اکستان د اورګاډي پټلۍ له لارې له منځۍ اسیا سره وصل کړي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال ویاند حافظ ضیاء احمد تکل د دغه ټلېفوني خبرو په اړه په خپل اېکس کې لیکلي: «په دې ټلېفوني تماس کې د دواړو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو د دوهاړخیزو او څو اړخیزو اړیکو د لا پیاوړتیا، سیاسي، اقتصادي او ټرانزیټي همکاریو د پراختیا په ځانګړي ډول د افغان-ټرانس اورګاډي د پټلۍ پروژې او د درېاړخیزې غونډې (افغانستان – ازبکستان – پاکستان) د ترسره کېدو په اړه خبرې او نظرونه تبادله کړل.»
د ازبکستان د بهرنیو چارو وزیر سعیدوف په دغه ټلېفوني اړیکه کې د طالبانو له حکومت سره د اړیکو په پراختیا ټينګار کړی.
سعیدوف په دې خبرو کې ویلي، چې د ۲۰۲۵ کال په لومړیو څلورو میاشتو کې د افغانستان صادرات ازبکستان ته د تېر کال په پرتله درې برابره زیات شوي دي.
نوموړي ژمنه کړې، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ او ټرانزیت په برخو په ځانګړي ډول افغان وګړو ته د ویزو په صادرولو کې لا زیاتې اسانتیاوې برابرې شي.
په دغه ټلېفوني خبرو کې امیر خان متقي ټينګار کړی، چې افغانستان د لویو اقتصادي پروژو لکه د افغان-ټرانس پروژې د تطبیق او له ازبکستان سره د سیاسي، سوداګریزو او ټرانزیتي همکاریو د لا پیاوړتیا لپاره بشپړ چمتووالی لري.
نوموړي ویلي، چې باید له رامنځته شویو سیمهییزو فرصتونو د دواړو هېوادونو په ګټه استفاده وشي.
تر اوسه معلومه نه ده، چې دغه درې اړخیزه غونډه کله او چېرته ترسره کېږي، خو ضیاء احمد تکل لیکي: «دواړو لورو د دا ډول خبرو د دوام ټینګار وکړ او اعلان یې وکړ چې د «افغانستان – ازبکستان – پاکستان» درېجانبه غونډې د دقیق وخت او ځای د ټاکلو لپاره به له ډیپلوماتیکو لارو همغږي وشي.»
په افغانستان کې د طالبانو بیا ځلې واک ته رسېدو وروسته د منځنۍ اسیا هېوادونو د طالبانو له حکومت سره اړیکې خورا نږدې کړي دي او همدا ډول له دې هېوادونو سره د صادراتو او وارداتو په کچه کې هم زیاتوالی راغلی دی.
دا په داسې حال کې ده، چې څو ورځې وړاندې د قزاقستان یوه لوړپوړي پلاوي افغانستان ته سفر کړی و او د طالبانو له حکومت سره یې په دوه اړخیزه سیاسي او اقتصادي اړیکو خبرې وکړې.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي د ملګرو ملتونو د سرمنشي مرستیال او اوچا مشر ټام فلیچر سره په کتنه کې ترې غوښتي، چې په افغانستان کې د بشري مرستو نوعیت دې بنسټیزو او پرمختیایي کارونو ته واړوي.
د دغه وزارت په یوې اعلامیه کې راغلي، چې په دې ناسته کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي له مرستیال څخه وغوښتل شول، چې د بشري مرستو په برخه کې دې زیاتوالی راولي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال ویاند حافظ ضیاء احمد تکل په خپل اېکس کې لیکلي: «په دغه کتنه کې له ګاونډيو هېوادونو څخه د راستنېدونکو هېوادوالو، د اقليمي بدلون د ناوړو اغېزو او طبيعي افتونو پر وړاندې چمتووالي، له مخدره موادو سره د مبارزې، کروندګرو ته د بديل معيشت برابرولو، د معتادينو د درملنې، له بشري څخه پرمختيايي ته د مرستو د بڼې بدلولو، د مرستو په تطبيق کې د افغانستان د خلکو د لومړيتوبونو او د مرستندويه ادارو او اړوندو حکومتي ادارو ترمنځ د همغږۍ د پياوړتيا او ګڼو نورو موضوعاتو باندي خبرې وشوې.»
نوموړي همداراز لیکلي، چې په دغه ناسته کې امیر خان متقي د ملګرو ملتونو له استازو وغوښتل چې د افغانستان د خلکو لاسنيوي ته دوام ورکړي، مرستې د افغانستان د خلکو له اړتياوو او لومړيتوبونو سره عيارې او په داسې ډول ولګوي چې پر داخلي بازار، اقتصادي ودې او داخلي ظرفيتونو اوږدمهاله مثبتې اغېزې ولري.
د دوی په اعلامیه کې راغلي، چې د اوچا مشر ټام فليچر وویل: «ملګري ملتونه او د افغانستان حکومت د نړۍوالې ټولنې او د افغانستان ترمنځ د اړيکو د عادي کېدو، امنيت، سيمهييز ثبات، اقليمي بدلون، له مخدره موادو سره مبارزې او نورو برخو کې د ګډو اهدافو لپاره کار کوي.»
ټام فلیچر زیاته کړې، چې له دې وروسته به د مرستو د تطبيق په برخه کې اصلي پرېکړه کوونکي ځايي خلک او د مرستو ترلاسه کوونکي وي.
نوموړي همدا راز ویلي: « له بشري مرستو څخه پرمختيايي او بنسټيزو کارونو ته د مرستو د نوعيت بدلول او د افغانستان د خلکو د لومړيتوبونو په پام کې نيول به د دوی له اهدافو څخه وي.»
اوچا او ملګري ملتونو په افغانستان کې د طالبانو له بیا واک ته رسېدو سره د خوړو، روغتیا او په نورو بېلابېلو برخو کې پراخې مرستې کړي.
اوس مهال په افغانستان کې د بشري مرستو کچه راټیټه شوې او اندېښه ده، چې مېلیونونه انسانان به د لوږې سره مخ شي.
د طالبانو بیا واک ته رسېدو سره په کور دننه کاري فرصتونه تر وروستۍ کچې کمې شوې دي، نړۍوالې پراختیایي موسسې له دغه هېواد تللي او د داخلي انجیو ګانو تر ډېره کارونه محدود شوي دی.