حبیب الرحمن حکمتیار: هبت الله په افغانستان کې د سپاه پاسداران په څېر ځواک جوړوي

د روسیې تاتار میډیا وايي، چې د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت، د بلخ او فاریاب ولایتونو د نفتو او ګازو پراختیایي ریاستونو او په افغانستان کې د روسیې د سوداګرۍ مرکز استازي او روسي پانګوالو د افغانستان د دوو لویو نفتي ساحو وروستۍ تخنیکي ارزونه کړې ده.

د سرچینې په وینا، د یوه کال په اوږدو کې یوه ګډ تخنیکي پلاوي د پخوانیو شوروي جیولوجیستانو اسناد او د ځمکې لاندې سروې تحلیل کړې او د دې کار پایله د څاګانو د بیا پرانیستلو لپاره د کنټرول نقطو ټاکل وو، چې د نفتو تولید بیا پیل شي.

تاتار میډیا وايي، په نږدې راتلونکې کې روسي پانګوال پلان لري چې د څاګانو د چمتو کولو او برمې کولو لپاره تخنیکي وسایل افغانستان ته ولیږدوي.

په افغانستان کې د روسیې د سوداګرۍ مرکز مشر رستم خبیب‌الدین له تاتار فورم سره په خبرو کې ویلي، « د روسیې له تور نوملړه د طالبانو له نوم اېستلو وروسته دا له افغانستان سره د پانګونې همکارۍ په برخه کې لومړی ګام دی، دې روسي ادارو ته په افغانستان کې د پانګونې یو مثبت تحرک ور کړی. د اصلي تړون لاسلیک کېدل د روسیې ـ افغانستان سوداګرۍ فورم کې پلان شوي، چې د کازان فورم ۲۰۲۵ په څنډو کې به ترسره شي».

ټاکل شوې ده، چې د غالیو، ترانسپورټ، غېر الکولي مشروباتو، روغتیا او کرنې سکتورونو په برخه کې د افغانستان ۱۰ شرکتونه په یاد نړیوال فورم کې ګډون وکړي.

د طالبانو د صنعت او تجارت وزارت وايي، په دې ناسته کې نورالدین عزيزي د منظم او فعال ګډون ټينګار کړی او زياته کړې يې ده، چې له کوربه اړخ سره د افغان پلاوي لپاره د غوره ځانګړي ځای ټاکلو په موخه خبرې شوې دي.

دغه راز د ناستې په ترڅ کې په دې فورم کې د ښه ګډون په موخه ۵ تنه د خصوصي سکټور غړي او درې تنه له اقتصادي کمېسيون سره د همغږۍ لپاره ګومارل شوي دي.

کازان فورم د روانې میلادي میاشتې پر ۱۳مه پیلیږي او تر اتلسمې دوام کوي، چې د اسلامی نړۍ او روسیې پر اقتصادي همکاریو راڅرخي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت وايي، چې د ملا عبدالغني برادر په مشرۍ دغه پلاوي کې د سوداګرۍ وزیر او د نورو وزارتونو استازي شامل دي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د پنجشنبې په ورځ، د غویي پر ۱۱مه، وویل، چې دا تفاهم‌لیکونه د راستنېدونکو کډوالو د اقتصادي ادغام، د کار فرصتونو برابرولو او د کورنیو د اقتصادي بیا رغونې په موخه لاسلیک شوي دي.

د دغه ورازت د معلوماتو له مخې، یادې موسسې به په کندهار، هلمند، میدان وردک، کندز، جوزجان، لوګر، ننګرهار او کابل ولایتونو کې تخنیکي او حرفوي روزنې، د کوچنیو کاروبارونو ملاتړ، نغدي مرستې، د سپما ګروپونو جوړول، سوداګریزې مشورې او بازارموندنې اسانتیاوې برابرې کړي.

دغه وزارت زیاتوي، چې له دغو پروژو به شاوخوا ۲۰ زره او ۵ سوه کسان مستقیمه ګټه پورته کړي؛ په ځانګړي ډول ښځینه متشبثینې، ځوانان او هغه کسان چې له اعتیاده بېرته عادي ژوند ته راګرځېدلي دي.

دا تفاهم‌لیکونه په داسې حال کې لاسلیک کیږي چې هره ورځ له پاکستان او ایران څخه په سلګونه افغان کډوال په جبري یا داوطلبانه ډول اېستل کیږي او هېواد ته په بېرته راستنیدو سره له ډېرو اقتصادي، ټولنیزو او امنیتي ستونزو سره مخ دي.

د راپورونو له مخې، تېره ورځ ټولټال ۱۵۸۴ کسان د تورخم له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.

تازه د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ ویلي، افغانستان ته راستنېدونکي زرګونه افغان کډوال په هېواد کې له نامعلوم راتلونکي سره مخ دي.

د دغې ادارې په تازه خبرپاڼه کې راغلي، دغه راستېندونکي افغان کډوال په افغانستان کې د زده کړو او بې روزګارۍ ستونزو سره مخ دي.

د بشري حقونو ځینې سازمانونه ویره لري، چې راستانه شوي کډوال به هم د لوږې او بې روزګارۍ له سختو څپو سره مخ شي.

د سرچینو د معلوماتو له مخې، یاد کس اصلي د غزني ولایت اوسیدونکی و او له څه مودې راهیسي د فراه ولایت په پشت رود ولسوالۍ کې اوسیده.

طالبانو تر اوسه د اغا صاحب د ځان وژنې د پېښې په اړه څه نه دي ویلي.

په دې ورستیو کې له مختلفو ولایتونو څخه د ځان وژنې په اړه راپورونه ورکول شوي.

څو ورځې وړاندې په غور او کندهار ولایتونو کې دوو نجونو د جبري نکاح له امله ځان وژنه کړې او ارزګان او زابل کې بیا دوو ځوانانو د اقتصادي او کورنۍ ستونزو له امله ځان وژنې کړې وې.

یاد دفتر وايي، چې « دغه سند نه یوازې دوه اړخیزې همکارۍ پیاوړې کوي، بلکې په منځنۍ اسیا کې د چاپېریال پایښت او له پولو هاخوا اوبي سرچینو د مسوولانه مدیریت راتلونکی لوری هم ټاکي».

ازبکستاني کارپوهانو په دې وروستیو کې د قوشتیپې کانال له اړخه اندېښنې ښودلې، چې د منظمو کانالونو او مسلکي کارونې د پالیسۍ نشتوالي له امله یې اوبه د افغانستان په شګلنو ځمکو کې جذبیږي او دا امو سیند پر اوبو اغیز پرېباسي.

پلاوي د طالبانو د کرنې، اوبو او انرژۍ له وزارتونو سره د اوبو سرچینو د مدیریت او سوداګریزو ـ اقتصادي اړیکو په برخو کې هوکړې کړې دي.

ازبکستاني رسنۍ وايي، چې ازبک پلاوي د طالبانو د بلخ ولایت له والي محمد یوسف وفا سره هم په ناسته کې د دواړو هېوادونو د سوداګرۍ، د کرنیزو محصولاتو د وارداتو او صادراتو اسانتیا، نباتي قرنطین، د اوبو د دوامدارې کارونې او ګډ مدیریت مسایل څیړلي دي.

په ورته وخت کې ازبکستان او طالبان پلان لري چې په ګډه د افغانستان په ۱۰۰ هکتاره ځمکه «د دوستۍ بڼ» جوړ کړي.

په دغه باغ کې به د نویو او نوښتګرو کرنیزو ټکنالوژیو په مرسته مېوه لرونکې ونې کښېنول شي.

له دې وړاندې د ازبکستان د اوبو د سرچینو وزیر خامرایف شوکت راخیموویچ ازبکستاني رسنیو ته ویلي و، چې افغان لوری د امو سیند له اوبو د استفادې حق لري او اختلافات باید په سوله‌ ییز ډول حل شي.

شوکت خامرایف د خپل وزارت د عامه شورا له غړو او خبریالانو سره په ناسته کې وویل، چې ستونزې په خبرو اواریږي او دوی د قوشتیپې کانال پر سر وسلې ته لاس نه شي اچولی.

هغه ویلي و، چې طالبانو ډاډ ورکړی چې د قوشتیپې کانال په اړه به د ازبکستان اندېښنې له منځه یوسي.

د قوش تیپې کانال، چې طالبان یې د امو سیند له اوبو د ګټې اخیستنې لپاره جوړوي، تمه ده چې تر ۲۰۲۸ کال پورې بشپړ شي.

د یاد کانال د لومړۍ برخې اوږدوالی ۱۰۸ کیلومتره دی، چې له امو سیند څخه پیلېږي او د بلخ ولایت دولت‌ اباد ولسوالۍ ته رسېږي.

د۲۰۲۳ کال په اکتوبر کې طالبانو اعلان وکړ چې د کانال لومړۍ برخه بشپړه شوې او د دویمې مرحلې کار پیل شوی.

طالبانو د سیمې له هېوادونو، په ځانګړي ډول ازبکستان وغوښتل چې د یاد کانال په اړه اندېښنه ونه لري.

په دویمه مرحله کې به د کانال ۱۷۷ کیلومتره اوږده برخه، چې د جوزجان او فاریاب له ولایتونو تېرېږي، جوړه شي. درېیمه مرحله به فرعي کانالونه وي، چې کرنیزو ځمکو ته به اوبه رسوي.

د کانال ټول اوږدوالی به ۲۸۵ کیلومتره وي. د طالب چارواکو د اعلان له مخې، دا کانال به ۵۵۰ زره هکتاره ځمکه خړوب کړي، چې غنم او نور کرنیز محصولات به پرې وکرل شي.

د حامد کرزي رسنیز دفتر د (غوایي ۱۱مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې پخواني ولسمشر همدا راز د تلپاتې سولې او ثبات د ټینګښت لپاره ملي تفاهم هم اړین وباله.

د ناستې ګډونوالو همدا راز نجونو ته د زده کړ و زمینې پر برابرولو ټینګار کړی دی.

پخواني ولسمشر تر دې دمخه هم څو څو ځله له طالبانو د نجونو د زده کړو پیل کیدو په تړاو غوښتنې کړي، خو پر کابل واکمنې دغه ډلې پرې چندان غوږ نه دی ګرولی.