په ننګرهار کې یو افغان سوداګر د درې میلیونه ډالرو په لګښت روغتون جوړوي

د طالبانو ترواک لاندې باختر اژانس د سې شنبې په ورځ (د غویي ۱۶مه) راپور ورکړی، چې په دې لیدنه کې دواړو لوریو د روغتیايي مرکزونو د لا ښه فعالیت لپاره د لمریزې برېښنا سیسټمونو جوړولو، د روغتیايي خدماتو پراخولو او د شفافیت اصولو پلي کېدو په اړه بحث کړی.

د جلالي په وینا، دا لیدنه د روغتیايي مرکزونو د غوره کولو، د ملاریا، توبرکلوز او HIV ناروغیو د مخنیوي او د خدماتو د ارزونې پر مهمو موضوعاتو ترسره شوې.

مولوي جلالي د یو‌ان‌ډي‌پي د همکاریو قدرداني ترڅنګ ویلي، چې د یاد سازمان ونډه په لرې پرتو سیمو کې د روغتیايي اسانتیاوو برابرولو، د ساري ناروغیو کنټرول او د لمریزې برېښنا سیستمونو جوړولو په برخه کې حیاتي ارزښت لري. هغه زیاته کړه، چې شفافیت او حساب ورکول باید د ټولو روغتیايي خدماتو بنسټیز اصلونه وي.

بل‌خوا، دیو‌ان‌ډي‌پي مشر سټیفن رودریک ډاډ ورکړی چې دغه سازمان به د افغانستان له روغتیايي سېسټم سره خپلو همکاریو ته دوام ورکړي او شفافیت به د دوی د همکارۍ اساسي اصل وي.

خو د طالبانو له هڅو سره-سره، د روغتیا نړیوال سازمان خبرداری ورکړی چې د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان روغتیايي سېسټم د ګړنګ پر غاړه ولاړ دی.

د روغتیا په برخه کې یو شمېر مرستندویه سازمانونو د بودجې د کمښت له کبله خپل فعالیتونه را کم کړي‌ او د هېواد په ګوټ، ګوټ کې یو شمېر روغتونونه هم تړل شوي دي.

هم‌مهاله اندېښنې څرګندې شوې، چې طالبان د روغتیایي سېسټم د چلولو توان نه لري او که ژر تر ژره نړیوالې مرستې ونه شي نو د روغتیا اوسنی ناورین به لا پسې پراخ شي.

د پکتیا د غرونو په غېږ کې پرته ځاځي اریوب ولسوالي، چې طالبانو د هېواد ملي پارک نومولې، د خپلو ښکلیو منظرو، شنو درو او ځانګړي موسم له امله په دې وروستیو کې د ګرځندویانو د پام وړ ګرځېدلې.

هر کال له لرې او نږدې ځایونو ګڼ شمېر کورني او بهرني سیلانیان دې سیمې ته ځي، چې د اریوب غرنی فطرت او ارام چاپېریال تجربه کړي. خو له دې ټولو طبیعي ښېګڼو سره سره، تر اوسه په دې سیمه کې د سیلانیانو د اسانتیاوو، استوګنځایونو، سړکونو، لارښودو مرکزونو او نورو اساسي خدماتو په برخه کې هېڅ ډول بنسټیزه پانګونه نه ده شوې.

خو اوس، د خصوصي سکتور له لوري د «منډهېر پارک» په نوم د یوې سترې پروژې پیل د ځاځي اریوب راتلونکی بدلولای شي. دغه پارک طالبانو خصوصي سکتور ته د ۱۲ کلونو لپاره په قرارداد ور کړی دی.

د کټواز ګروپ شرکت په ۲۰۰ میلیونه افغانیو دا پروژه پیل کړې، چې له مخې به یې په راتلونکو شپږو کلونو کې جومات، سړکونه، هوټلونه، معیاري استوګنځي، پارکینګ، برېښنا، د اوبو سیستم او نور ټول عصري سهولتونه جوړېږي.

د ترلاسه شو معلوماتو پر بنسټ، د شوي قرارداد له مخې به کټواز ګروپ په کال کې دوه میلیونه افغانۍ د طالبانو تر واک لاندې ادارو ته مالیه ورکوي.

د پکتیا ځاځي اریوب ولسوالۍ د ډيورنډ کرښې ته څېرمه اوسېدونکي دغې پروژې ته خوښ دي.

د رحیم شاه په نوم د سیمې یو اوسېدونکی وايي: « دا پروژه به نه یوازې زموږ د سیمې اقتصاد پیاوړی کړي، بلکې خلکو ته به پکې د کار زمینه هم برابره شي».

نوموړی زیاتوي چې قراردادي شرکت باید خپلې ژمنې پر وخت پوره کړي، څو خلک نور هم باور پیدا کړي.

دا لومړی ځل دی، چې د پکتیا ځاځي اریوب ولسوالۍ کې د خصوصي سکتور له خوا په دومره کچه پانګونه کېږي.

له دې وړاندې، د ځاځي اریوب دا زړه‌راښکونکې سیمه په اخترونو او نورو ځانګړو ورځو کې د سلګونو سیلانیانو کوربه وه، خو د بنسټیزو اسانتیاوو د نشتوالي له امله سیلانیان له ستونزو سره مخ وو.

دغه عريضه د قاضي وقار احمد او قاضي اورنګزيب خان له خوا اورېدل شوې.

د غوښتنلیک ور کوونکې مېرمنې وکيل اجمل خان مومند محکمې ته وويل چې د هغه موکله د مردان د تخت بهایي اوسېدونکې ده او خاوند یې طارق خان افغان دی.

دغه جوړه څلور ماشومان لري او اوس د حکومت د شړلو پاليسۍ له مخې د عريضه کوونکې خاوند د ايستلو له خطر سره مخ دی.

وکيل دا هم وويل چې د افغان تابعیت کارت (ACC) لرونکو افغانانو شړل غير قانوني دي او د هغو لپاره روښانه قانوني تګلاره نشته.

نوموړي زياته کړه چې ډېر افغان کډوال په پاکستان کې له خلکو سره ژورې اړيکې لري، لکه ودونه، کاروبارونه او جایدادونه، چې د حکومت په اوسنۍ پالیسي کې ورته هيڅ پام نه کیږي.

وکيل خبرداری ورکړ چې که د عريضه کوونکې مېرمنې خاوند شړل کېږي، نو ماشومان به د خپل پلار له پاملرنې بې‌برخې شي.

د پاکستان د ایکسپرېس ټربیون د رپوټ له مخې، په عريضه کې غوښتنه شوې چې محکمه دې نادرا یاد پاکستان د ثبت او احصایې ادارې ته امر وکړي چې د عريضه کوونکې خاوند ته د پاکستان اصل کارت (POC) جاري کړي او د شړلو پالیسي بې‌اعتباره اعلان کړي.

له لومړنيو استدلالونو وروسته، د پېښور محکمې له فدرالي حکومت او نادرا څخه د لیکلي ځواب غوښتنه کړې ده.

په اعلامیه کې راغلي، چې د دغه سفر موخه د ترکمنستان هېواد سره د سوداګریزو او ټرانزیټي همکاریو پراختیا او د ګډو پروژو عملي کول دي.

بلخوا په دغه ولایت کې د طالبانو ویاند محمد یوسف سعیدي ویلي، چې د نورو موخه سربېره د دغه سفر اساسي موخه د ټاپې پروژې تعقبیول هم دي.

‏د یادولو وړ ده، چې څه موده وړاندې ترکمنستان، قزاقستان او طالبانو په ګډه د هرات په ولایت کې د لوژستیکي مرکز د جوړولو لپاره هوکړه کړې وه، دا مرکز به د روسیې تېل اسیایي بازارونو ته د انتقال لپاره د افغانستان لارې کارولو په موخه جوړ شي.

په دغه راپور کې راغلي، چې د مرستو دغه صندوق سره په ۲۰۲۴ کال کې بیلابیلو هېوادونو ۷۴ میلیون ډالره مرسته کړې ده.

د اوچا د دغه تازه راپور له مخې، د بسپنه ورکوونکو هیوادونو په منځ کې، هالنډ ترټولو لویه ونډه لرله.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو همغږۍ ادارې روښانه کړې، چې دا مرستې د کال په اوږدو کې په څلورو مرحلو کې د افغانستان بشري مرستو صندوق ته رسیدلې دي.

اوچا، په داسې حال کې په ۲۰۲۴ کال کې د افغانستان بشري مرستو صندوق سره د شویو مرستو په اړه خپل راپور خپروي، چې د افغانستان ډیری وګړي له بې کارۍ او پراخې بې وزلۍ سره لاس او ګرېوان دي.

د ملګرو ملتونو د پراختیایي پروګرام (یو این ډي پي) د راپور له مخې، په افغانستان کې د بې وزلۍ کچه له ۹۷ سلنې څخه زیاته شوې ده. سربېره پردې، ۹۰ سلنه ښځې له کار څخه محرومې، او یوازې ۷ سلنه یې تیر کال له کوره بهر کار کاوه.