د هند او پاکستان د پوځونو د عملیاتو د عمومي رییسانو ترمنځ پلان شوې خبرې ځنډېدلې او ټاکل شوې، چې د دوشنبې په ماښام ترسره شي. دا خبرې د دوشنبې په ورځ غرمې ۱۲ بجوته پلان شوې وې. د خبرو ځنډېدو علت نه دی څرګند شوی.
د هندوستان ټایمز د رپوټ له مخې، دا خبرې داسې مهال کیږي، چې د شنبې په ورځ هند او پاکستان دواړو اعلان وکړ چې دوی به ټول پوځي بریدونه، ډزې او عملیات سملاسي بندوي.
هند د سندور عملیاتو تر نامه لاندې د می پر۷مه په پاکستان او د پاکستان تر واک لاندې کشمیر کې پر ۹ مرکزونو بریدونه وکړل.
هندي چارواکي وايي، دا عملیات د پهلګام ترهګریز برید غبرګون و.
د طالبانو تر واک لاندې د افغاني سرې میاشتې ټولنې رییس شهاب الدین دلاور وایي، چې اوس مهال د رواني روغتیا د ناروغانو د درملنې په شپږو مرکزونو کې، پنځه زره ۹۱۰ ناروغان تر درملنې لاندې دي. شهاب الدین دلاور زیاتوي چې روغتیایي خدمات او لومړنۍ اړتیاوې په وړیا ډول ترسره کیږي.
د طالبانو تر واک لاندې افغاني سرې میاشتې نن دوشنبه، د غويي ۲۲مه، په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د کابل رواني ناروغانو د درملنې او پالنې له مرکز څخه ۱۸ نارینه او ۱۷ ښځينه رواني ناروغان تر بشپړې درملنې او رغېدو وروسته خپلو کورنيو ته وسپارل شول.
ددې مراسمو پرمهال د طالبانو د افغاني سرې میاشتې رییس شهاب الدین دلاور په خپلو څرګندونو کې په یاده ناروغۍ د اخته کېدو اصلي لامل تېرې پرله پسې ناخوالې او ورځنۍ ستونزې یادې کړې.
په غونډه کې په افغانستان کې د سرې میاشتې ټولنو نړیوال فدراسیون سرپرست مسوول په کندهار ولایت کې د ښځينه رواني ناروغانو د درملنې او پالنې مرکز لپاره د روغتیايي خدماتو په موخه د نړیوال فدراسیون د اسیا پاسفيک سیمه یيز مسوول له خپلې بودجې څخه د ۱۰۰ زره سویسي فرانکو د ځانګړي کولو ژمنه کړې او دې برخه کې یې د لا ډيرو مرستو چمتو کولو ډاډ ور کړی دی.
د افغاني سرې میاشتې ټولنې د رواني روغتیا د مرکزونو مسوول عبدالولي اتمانزی وایي، چې د تېرو څلورو میاشتو په ترڅ کې ۱۹۹ هغه ناروغان چې په رواني ناروغۍ اخته وو، له درملنې وروسته بیاځلې له خپلو کورنیو سره یوځای شوي دي.
د افغاني سرې میاشتې ټولنې مسوولین وايي چې اوسمهال د کابل، کندهار، ننګرهار، کندوز، بلخ او هرات ولایتونو په رواني مرکزونو کې ۹۷۰ تنه ناروغان بستر دي او څلور زره او ۷۴۱ تنه نور له بستر څخه د باندې تر وړیا درملنې او مراقبت لاندې دي.
له افغانستان څخه د مصنوعي نشه يي توکو د تولید او قاچاق د زیاتوالي له امله، ایران له جاپان څخه غوښتنه کړې، چې د نشهیي توکو پر ضد نړیوالو هڅو کې خپله ونډه زیاته کړي.
د ایران د نشهیي توکو پر ضد د مبارزې څانګې رییس او ددغه هېواد د ولسمشر استازي حسین ذوالفقاري دا څرګندونې د دوشنبې په ورځ، د غويي پر ۲۲مه، د جاپان له سفیر تاماکي څوکادا سره د لیدنې پر مهال وکړې.
نوموړي د جاپان پخوانۍ مرستې وستایلې، خو ویې ویل چې توکیو کولی شي نوره همکاري هم وکړي.
ذوالفقاري وايي، « د نشهیي توکو پر ضد مبارزه پولې نه پېژني، ټول باید په ګډه د دې پدیدې د کنټرول لپاره کار وکړو، په ځانګړې توګه د افغانستان له لویدیزه د مخدره توکو د لومړنیو اجزاوو د انتقال په برخه کې اندېښنې خورا جدي دي».
هغه د افغانستان د متامفټامین د تولید زیاتوالی خطرناک وباله او زیاته یې کړه چې ایران تېر کال شاوخوا ۴۰ ټنه متامفټامین نیولي دي. نوموړي وویل چې د دې ډول موادو مصرف د جاپان لپاره هم یو ستر ګواښ دی.
متامفټامین، چې په عام ډول «شیشه» یا «کریسټال میت» یادېږي، قوي محرک مواد دي چې د لنډ وخت لپاره د مرکزي عصبي سیستم فعالیت زیاتوي او ډېر ژر انسان پرې روږدي کېږي.
ذوالفقاري ټینګار کړی: «هر څومره چې موږ د تولیدوونکو هیوادونو او د موادو د جوړوونکو ترمنځ دغه ځنځیر پرې کړو، هغومره بریالي یو».
د ایرنا اژانس د رپوټ له مخې، نوموړي پر لویدیزو هیوادونو نیوکه کړې چې «د نشهیي توکو په وړاندې مبارزه کې جدي نه دي». هغه ادعا کړې، « موږ له نړیوال یووالي سره مخ نه یو، لویدیځ حتا د نشهیي توکو پر ضد مبارزه هم یوه سیاسي موضوع ګڼي».
د جاپان سفیر څوکادا ویلي، چې سږ کال د جنورۍ په میاشت کې د دوحې پروسې تر چتر لاندې د افغانستان د نشهیي توکو پر ستونزه خبرې وشوې او جاپان له دغه بهیر سره ژمن دی.
د بيبيسي په یوې خپرونه کې د برېټانیا د ځانګړو ځواکونو د جنګي جنایتونو په تړاو هېښوونکي معلومات په ډاګه شوي، چې ښيي په افغانستان کې یې ماشومان، بې ګناه ولسي خلک او جنګي اسیران وژلي دي.
د برېټانیا یو شمېر پخوانیو سرتېرو ویلي، چې د شپنیو عملیاتو پر مهال یې ملګرو بې ګناه ولسي وګړي وژل.
یوه پخواني برېټانوي عسکر وویل: «ما په خپلو سترګو وليدل، چې يو ماشوم يې ولچک کړ؛ بيا يې پرې ډز وکړ. هغه هېڅ ګواښ نه و، يوازې يو کوچنی هلک و.»
د ده په وينا، د SAS برېټانوي ځواکونو د عملیاتو پر مهال په منظم ډول خلک پلټل؛ بیا یې پرې لاسونه تړل او بالاخره یې وژل.
یاد برېټانوي عسکر دا هم زیاته کړې، چې د دغه ډول پېښو د پټولو لپاره به یې ملګرو له «وژل شویو ملکیانو» سره جعلي وسلې هم کېښودې.
د بيبيسي په دې افشاګرۍ کې تر ۳۰ زياتو برېټانوي پخوانيو ځانګړو سرتېرو شهادتونه ورکړي او دا هم پکې څرګنده شوې، چې ټپيان وژل کېدل، بنديان د خوب پر مهال اعدام شوي او د ځانګړو قطعو تر منځ د وژنو پر شمېر سيالۍ هم روانې وې.
يو بل پخوانی برېټانوی سرتېری وايي: «ځينې عسکر دومره د وژنو په خوند عادت شوي وو، چې د رواني قاتلانو بڼه يې خپله کړې وه. دوی به مېلمستونونو ته ننوتل او ټول ويده نارينه يې وژل. دا کار يوه عادي چاره ګرځېدلې وه.»
په يو شمېر نورو مواردو کې راپور زیاتوي، په سیمو کې تر تصفیوي عملیاتو وروسته د ساحې پاکوونکو عسکري ټیمونو «ټپیان په سر، سر وېشتل» او ځای پر ځای یې وژل.
د برېټانوي ځواکونو دغه کړنې په څرګنده توګه جنګي جنایتونه بلل شوي دي.
د SBS ځواکونو د یوه بل پخواني غړي په وینا، د ټپیانو د وژل کېدو کیسه له هېچا پټه نه وه.
هغه زیاته کړې: «عسکرو به د څارونکو او حقوقي ادارو د تېر اېستلو لپاره غيرفعال لاسي بمونه او وړې وسلې له ځانه سره لېږدولې؛ څو د وژل شويو تر څنګ يې کېږدي او داسې وښيي، چې وژل شوي کسان وسلهوال وو.»
د بيبيسي راپور دا هم څرګندوي، چې د برېټانيا لوړپوړي افسران د دغو جنايتونو څخه خبر وو او حتی عسکرو ته به ښوول کېدل چې څنګه جعلي عملياتي راپورونه وليکي؛ څو د پوځي پوليسو له څېړنو خلاص شي.
يو سرتېری وايي: «موږ ته ښوول شوې وه، چې څنګه داسې راپور ولیکو چې ګواکې چا مشکوک حرکت کړی او له همدې امله پرې ډز شوی. هر څه سنجول شوي وو.»
راپور زياتوي، هغه مهال د افغانستان ولسمشر حامد کرزي څو ځله د برېټانيا له لومړي وزیر ډېوېډ کېمرون سره د شپني عملياتو او ولسي وژنو پر سر اندېښنه شريکه کړې وه.
د افغانستان د ملي امنيت پخواني سلاکار ډاکټر رنګين دادفر سپنتا بيبيسي ته ويلي، چې «کېمرون هېڅکله له دې خبرې بې خبره نه و.»
د ناټو لپاره د امريکا پخواني سفير جنرال ډاګلاس لوټ هم بيبيسي ته ويلي، چې د افغان ولسي وګړو وژل دومره ښکاره او پراخ وو، چې «هیڅ لوړپوړی قومندان ترې انکار نشي کولای.»
دغه افشاګري داسې مهال کېږي، چې د برېټانيا د يو قاضي په مشرۍ يوه رسمي پلټنه پيل شوې؛ څو د پخوانيو سرتېرو جنګي جنایتونه وڅېړي، خو دغه څېړنه يوازې د درې کلونو موده تر پوښښ لاندې نيسي او حال دا چې د بيبيسي لهخوا ثبت شوي شهادتونه ښيي چې دغه جنايتونه له يوې لسيزې زيات دوام لاره.
د يادونې وړ ده، چې د امريکا او فرانسې په څېر ډېری هېوادونه د خپلو ځانګړو ځواکونو لپاره نظارتي جوړښتونه لري؛ خو برېټانيا داسې هيڅ ډول پارلماني څارنه نه لري او د ځانګړو ځواکونو د عملياتو ټول ستراتيژيک مسووليت، مستقيماً د لومړي وزیر، د دفاع وزير او د ځانګړو ځواکونو د عمومي قوماندان پر غاړه دی.
تر دې مخکې په اسټرالیا کې هم د یاد هېواد ځواکونو په رزوګان کې د بې ګناه ملکي وګړو د وژل کېدو په تړاو اسناد افشا کړي وو.
برېټانویان بیا په هلمند ولایت کې مېشت وو او پرې تورونه دي، چې هلته یې پراخ جنګي جنایتونه کړي دي.
د افغانستان د پخواني جمهوري نظام یو شمېر چارواکو او سیاسوالو نیوکې کولې، چې د بهرنیو ځواکونو د شپنیو عملیاتو په لړ کې ملکي وګړي په نښه کېږي او همدا لامل و چې خلک د طالبانو لیکو ته تلل.
د جینوا د خبرو اترو او پراختیا مرکز په ترکیه کې د «افغانستان په راتلونکي کې د مدني ټولنې او ډېموکراتیکو حرکتونو رول» په اړه د ملي خبرو اترو د څلورم پړاو د ترسره کولو خبر ورکړی دی.
دغه مرکز په یوه خپره کړې اعلامیه کې ویلي، چې د دغه کنفرانس څلورم پړاو به د روان کال (د مئ میاشتې په ۲۶مه او ۲۷مه نېټه) د اساسي قانون د مشروعیت او د افغانستان د سیاسي پروسې لپاره د لارې نقشې تر سرلیک لاندې د ترکیې په انتالیا کې ترسره شي.
په اعلامیه کې راغلي، چې راتلونکې غونډه به د مدني ټولنې او ډیموکراټیکو شبکو په پیلولو تمرکز وکړي.
په اعلامیه کې زیاته شوې ده:« په تېرو درېیو کلونو کې د ددغه خبرو اترو لړۍ د افغانستان د ټولنیزو، سیاسي او اقتصادي پرمختګونو لپاره د راتلونکو حل لارو او ننګونو د څېړلو په موخه پیل شوې دي.»
دغه خبرې اترې په جلاوطنۍ کې د افغان مدني ټولنو ترمنځ په داسې حال کې ترسره کېږي، چې طالبانو په افغانستان کې د مدني ټولنې فعالیتونه او هر ډول سیاسي حرکتونه محدوده کړي دي.
د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت وایي، چې د ازبکستان هېواد له لوري د مرسته شویو کرنیزو توکو یوه جوپه بلخ ولایت ته رسېدلې او په حیرتان بندر کې طالبانو ته سپارل شوې ده.
دغه وزارت په یوه خپور کړي خبر کې ویلي، چې دغه مرستندویه جوپه نن په حیرتان بندر کې د ازبک چارواکو لهخوا د یاد وزارت مسوولینو ته سپارل شوې ده.
د ازبکستان هېواد له لوري په رارسېدلې دغه جوپه کې چې له ۲۰ ټنو ډېره ده؛ د اصلاح شویو تخمونو په ګډون نور کرنیز توکي هم شامل دي.
د دغه وزارت د غلو دانو برخې مشر مصباح الدین مستعین ویلي، ټاکل شوې ده چې په نږدې راتلونکې کې ازبکستان د افغانستان سره د ګرنیزو ماشینونو په برخه کې هم مرسته وکړي.