یوه جګپوړي بریتانیايي جنرال بریتانیا ته د افغان شاهدانو د تګ مخه نیولې

د طالبانو د حکومت سیمه‌ییزو چارواکو او د پاکستان ځانګړي استازي محمد صادق د دوشنبې په ورځ په تورخم ښارګوټي کې ناسته کړې، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ پراخوالي، د ناروغانو او مسافرو تګ‌راتګ، جنازو او ودونو، کډوالو ته د انساني چلند او نورو دوه اړخیزو موضوعاتو په اړه پکې بحث شوی دی.

په تورخم کې د طالبانو کمیسار وايي، چې دې ته ورته ناستې وخت ناوخت د دواړو لوریو له خوا ترسره کیږي، چې ځینې موضوعات پرې تر یوه بریده حل شوي او دې ناسته کې د پاتې نورو مسایلو د حل ژمنې وشوې.

ناسته کې دواړو لورو یو بل ته ډاډ ورکړی، چې د یادو ستونزو د حل لپاره به خپلې هڅې او همکارۍ لا پیاوړې کړي.

په همدې حال کې د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړی استازي محمد صادق وایي، د تورخم په لویه لاره یې تورخم ښارګوټي کې د طالبانو او پاکستاني چارواکو په غونډه کې ګډون کړی.

هغه پر خپل اېکس ولیکل، چې دا غونډه په دوستانه فضا، همکارۍ او متقابل درناوي کې ترسره شوې ده.

د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس ته د چاپېریال ساتنې ملي ادارې له قوله لیکلي چې په دې کتنه کې خالص ویلي دي: «افغانستان د اقلیمي بدلون له جدي پایلو سره مخ دی او د وچکالۍ دوام، بې وخته سېلابونه، د طبیعي منابعو تخریب او د هوا ککړتیا نه یوازې د اقتصادي او ټولنیزو ستونزو لامل کېږي بلکې د ماشومانو ژوند، روغتیا او زده‌کړې هم له خطر سره مخ کوي.»

هغه د ملګرو ملتونو سازمان د اقلیم بدلون د کنوانسیون سکرتریت ته په ملي کچه د افغانستان د ټاکل شوې ونډې (ان‌ډي‌سي -۲) سند په چمتو کولو کې د «یونېسف» د تخنیکي همکارۍ مننه کړې او د «کاپ – ۳۰» اقلیمي کنفرانس لپاره د لار نقشې جوړولو، د ظرفیت لوړونې پروګرامونو، د اوږدمهالو او لنډمهالو کورسونو د تنظیم او د هوا او اوبو د فزیکي، کیمیاوي او بیولوژیکي خواصو د تحلیل په برخه کې یې د یادې ادارې د همکارۍ او ملاتړ غوښتنه کړې ده.

د «یونېسف» استازي هم د ماشومانو پر رواني، فزیکي او ټولنیز وضعیت او د اقلیمي بدلون پر ناوړو اغېزو خبرې کړې دي او ویلي یې دي چې ماشومان د اقلیمي بدلون او چاپېریالي ستونزو له امله له خپلو کورونو بې‌ځایه کېږي، ښوونځي پرېږدي او د خوارځواکۍ، ناروغیو او بې‌وزلۍ له ګواښونو سره مخ دي.

یوه ښوونکي چې نه یې غوښتل نوم‌ یې واخیستل شي، افغانستان انټرنشنل ته وویل، « په داسې حالت کې څنګه تمه لري چې موږ په حوصله، تمرکز او شوق سره ټولګي ته لاړ شو؟ دا ناشونې ده چې په لوږي او اندېښنو درس ور کړو».

دوی زیاتوي چې د معاشونو نه‌ورکولو د دوی د کورنیو ژوند له سخت اقتصادي فشار سره مخ کړی، او حتا تر دې چې ښوونځي ته د تګ‌ راتګ کرایه نه‌لري.

یوه بله ښوونکې وایي، « موږ هم انسانان یو، مسوولیتونه لرو. معاش زموږ حق دی، نه کوم احسان. که د هېواد راتلونکی زموږ په لاس جوړېږي، باید زموږ اوسني وضعیت ته هم پام وشي».

دا یوازې د هرات ښوونکي نه‌دي. له دې وړاندې د کندهار، خوست او ننګرهار ښوونکو هم ورته شکایتونه کړي.

دوی اندېښنه څرګنده کړې چې د معاشونو ځنډ یې نه یوازې کورنۍ له ستونزو سره مخ کوي، بلکې د تدریس کیفیت هم تر اغېز لاندې راولي.

پر افغانستان د امریکا د مرستو له بندېدو وروسته، طالبانو خپلو دولتي کارکوونکو ته ویلي وو چې ښايي د دریو میاشتو معاشونه یې وځنډېږي.

په داسې حال کې چې طالبان د پوهنې نظام پر «اسلامي کولو» تمرکز کوي، د ښوونکو دا اقتصادي بحران یوه ستره ننګونه ده چې کولی شي د هېواد د ښوونیز سیستم بنسټونه کمزوري کړي.

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت نن دوشنبه د غويي ۲۲مه وویل، چې د ریاست‌الوزراء اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر سره په یوه ناسته کې افغان پانګوالو د حاجي ګک اوسپنې کان د یو بلاک د اکتشاف او استخراج په موخه په درېیو پړاوونو کې ۶۵۰ میلیون ډالره ګډې پانګونې ته تیاری ښودلی.

د یادو پانګوالو د معلوماتو له مخې، دوی به له یوې بهرنۍ کمپنۍ سره په شریکه په مسلکي ډول استخراج ترسره کړي او همدا راز به یې په هېواد کې دننه د پروسس په موخه په نړیوالو معیارونو او پرمختللې ټکنالوژۍ مجهزه فابریکه جوړه کړي.

دغه فابریکه به په ورځني ډول د ۹۰۰۰ ټنه سفنج اوسپنې د پروسس او په شمش د بدلولو وړتیا ولري، چې په مستقیم ډول به ۶۰۰۰ هېوادوالو ته د کار زمینه برابره شي او د هېواد سل سلنه اړتیا به پوره کړي.

د طالبانو ریاست‌الوزراء اقتصادي معاونیت د معلوماتو له مخې، عبدالغني برادر د اوسپنې اکتشاف او استخراج په برخه کې د یادو پانګوالو له پانګونې هرکلی کړی او ددې ډلې له لوري یې د بشپړې همکارۍ او ملاتړ ډاډ ورکړی.

هغه په ​​افغانستان کې د "جنګي جرمونو" د عاملینو حساب ورکولو او د قربانیانو او د هغوی کورنیو ته د عدالت پر اړتیا ټینګار وکړ.

په افغانستان او عراق کې د پخواني برېتانیايي ځانګړو ځواکونو د "جنګي جرمونو" افشا کولو په اړه د بي بي سي تازه راپور غبرګونونه راپارولي دي.

ریچارډ بېنېټ دغه راپور ټکان ورکوونکی بللی او ویلي یې دي: «دا انکشاف په افغانستان کې د قربانیانو او د هغوی د کورنیو لپاره د هر اړخیزې حساب ورکونې او عدالت اړتیا په ګوته کوي.»

د ملګرو ملتونو چارواکي په افغانستان کې د "جنګي جرمونو" لپاره د حساب ورکولو پر اړتیا ټینګار وکړ، لکه څنګه چې د بشري حقونو د څار سازمان خبرداری ورکړی چې په افغانستان کې د حساب ورکونې د میکانیزم نشتوالی به په هیواد کې د جرمونو شواهد له منځه یوسي.

د برېتانيا د ځانګړو ځواکونو يو شمېر پخوانيو غړو بي بي سي ته ويلي، چې په عراق او افغانستان کې د برېتانیايي ځانګړو ځواکونو وسله وال په خوب کې وژلي او د ماشومانو په ګډون پر ملکي وګړو يې "لاسونه ور تړلي" او وژلي دي.