ایران د امنیت ښه کولو لپاره له افغانستان سره پوله دیوال کوي

د خبرپاڼې له مخې؛ په دې ناسته کې د طالبانو، چین او د پاکستان د بهرنیو چارو وزیرانو ترمنځ د راتلونکې شپږمې ناستې په اړه هم خبرې کړې دي.

د دغه وزارت له‌خوا بیا په یوې بلې جلا خبرپاڼه کې راغلي، چې امیرخان متقي نن په بیجېنګ کې د چین د بهرنیو چارو وزیر سره پر دوه اړخیزو اړیکو او اقتصادي همکاریو خبرې کړې دي.

د خبرپاڼې له مخې؛ متقي چین د افغانستان له مهمو اقتصادي شریکانو وباله او هیله یې څرګنده کړه، چې په نږدې راتلونکي کې د دواړو هېوادونو تر منځ به سوداګزیر حجم د پام وړ کچې ته لوړ شي.
هغه دا رنګه د هغو ستونزو د حل غوښتنه کړې، چې افغان سوداګر ورسره د کرنیزو محصولاتو او نورو توکو د صادراتو پرمهال مخ دي.
خبرپاڼه کې راغلي: «امیر خان متقي د افغانستان او چین تر منځ د اقتصادي همکاریو د پراختیا په لړ کې د ټرانسپورتي همکاریو،‌ بانکي‌ اړیکو او د سوداګرۍ بلانس د برابرولو په برخه کې خپل عملي وړاندیزونه هم وړاندې کړل او غوښتنه یې وکړه، چې د دواړو هیوادونو تر منځ د اقتصادي همکاریو د لا پراختیا او تخنیکي بحثونو لپار بین الحکومتي کمیسیونونه ګډ کار وکړي.»
هغه یو وار بیا ټینګار کړی، چې د افغانستان خاوره به هېڅکله د ګاونډیو هېوادونو پر وړاندې ونه کارول شي.
په خبرپاڼه کې وړاندې راغلي، چې چین هم د افغانستان سیاسي او اقتصادي ملاتړ ته پر دوام ژمنه کړې.
تر دې وړاندې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي و، چې په ناسته کې ټولو لوریو د سیمه‌ییز امنیت او اقتصادي اړیکو د ودې لپاره پر درې اړخیزې همکارۍ ټینګار کړی.

په خبرپاڼه کې راغلي و، چې په ناسته کې د یوه کمربند یوې لارې په برخه کې د همکارۍ پر پراختیا او افغانستان ته د چین-پاکستان د اقتصادي دهلیز د غځولو په اړه هم هوکړه شوې ده.

دغه وزارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي، «د طالبانو سره ښکیلتیا او همدارنګه د بشري وضعیت د ښه کولو هڅې» د هغو موضوعاتو څخه وې چې د غونډې په جریان کې پرې بحث ترسره شوی دی.

د چین د بهرنیو چارو وزارت تر دې مهاله د یادې موضوع یا په غونډه کې د بحث شویو مسلو په اړه څه نه دي ویلي.

دا په داسې حال کې ده،چې چین په دې وروستیو کې په بیجینګ کې د پاکستان او طالبانو د بهرنیو چارو وزیرانو په ګډون درې اړخیزه غونډه وکړه.

پاکستاني رسنیو د غونډې له پیل څخه مخکې راپور ورکړ، چې د هند او پاکستان ترمنځ د پوځي کړکېچ وروسته سیمه ییزه سوله او امنیت به د درې اړخیزې غونډې یو له مرکزي ټکو څخه وي.

شاوخوا دوه اوونۍ وړاندې، د چین او پاکستان سفیرانو په کابل کې د طالبانو د بهرنیو چارو سرپرست وزیر امیر خان متقي سره درې اړخیزه غونډه وکړه. خو دا درې اړخیزه غونډه په داسې وخت کې وشوه چې پاکستان په دوامداره توګه د خپل هېواد د ناامنۍ پړه پر طالبانو اچولې ده.

اوس د کارپوهانو په وینا، د هند او پاکستان ترمنځ له کړکېچ وروسته اسلام اباد په افغانستان کې د هند د احتمالي نفوذ په اړه اندیښمن دی.

دغه اداره په خپلو معلوماتو کې زیاتوي، چې ۹۰۲ تنه کډوال یې د تورخم او ۱۹ نور یې د انګور اډې له لارې ستانه کړي دي.

د پښتونخوا د کورنیو او قبایلي چارو ادارې د رسمي شمېرو له مخې تر دا مهال د تورخم او انګور اډې له لارې دغه هېواد ۳۶۵۸۹ د (ACC) کارت لرونکي او ۵۴۴۳۶۹ تنه بې اسناده افغان کډوال په جبري توګه افغانستان ته ستانه کړي دي.

بلخوا د ملګرو ملتونو د کډوالۍ عالي کمېشنرۍ د افغانانو د ناوړه اقتصادي وضعیت په اړه اندېښنه ښودلې او ویلي یې دي، چې افغانستان د راستانه شویو کډوالو د منلو لپاره چمتو نه دی.

دغه سازمان د ملګرو ملتونو د پراختیایي پروګرام د شمېرو او په نړیوالو مرستو کې د پام وړ کمښت په حواله اټکل کوي، چې د افغانستان نیمایي نفوس بشري مرستو ته اړتیا لري.

د ملګرو ملتونو ادارې ویلي، چې که څه هم ډېری کډوال افغانستان ته د راستنیدو لپاره اړ اېستل کېږي، خو یو شمېر نور بیا ایران، ترکیې او اروپا ته د تلو لپاره چمتووالی نیسي.

دې سازمان د افغانستان له ګاونډیو هېوادونو غوښتي، چې له افغانانو سره په عزت چلند وکړي او د افغان کډوالو خوندي، د خپلي خوښې او باعزته راستنیدو ته لاره هواره کړي.

د پاکستاني ورځپاڼې جنګ د راپور له مخې، دغه پریکړه په دوه اړخیزې سوداګرۍ کې د خنډونو د مخنیوي او د اقتصادي فعالیتونو د دوام ډاډمن کولو لپاره شوې ده.

په راپور کې راغلي، چې دا اقدام د طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان سره د روانې سوداګرۍ د پراختیا او اسانتیاوو برابرولو په موخه شوی دی.

د راپور له مخې، دا معافیت به تر هغه وخته پورې دوام وکړي، چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ یو رسمي بانکي میکانیزم رامینځته شي، چې تمه کیږي په اوږد مهال کې به د دواړو هیوادونو ترمنځ د سوداګریزو اړیکو په ثبات او نظیم کې مرسته وکړي.

دا پرېکړه په داسې حال کې کېږي، چې د پاکستان د عوایدو فدرالي ادارې (FBR) د روانې اوونۍ د یکشنبې په ورځ د افغانستان په ټرانزیت سوداګرۍ باندې ۱۰سلنه مالیه وضع کړ.

د راپورنوله مخې، په نوي نوملړ کې صنعتي ماشينونه، کرينونه، زراعتي وسايل، کمپیوټري وسایل، ټلویزیوني او راډیويي وسایل، کمرې، برقي تجهیزات، د ډیټا د خپلکاري پروسس ماشينونه، برېښنايي پرزې او ګڼ نور توکي شامل دي.

ویل کېږي، چې د پاکستان د فدرالي عوایدو بورډ ته د سوداګرۍ وزارت له خوا داسې وړاندیزونه شوي وو، چې د افغانستان د ګمرکي محصولاتو کچه د پاکستان په پرتله خورا ټیټه ده او همدا چاره د افغان ټرانزيټي سوداګرۍ د ناوړه استفادې لامل شوې.

وايي، دواړو غاړو ته ځینې کاروباریان له دې اسانتیا ناوړه ګټه اخلي، ځکه توکي په ټرانزيټ کې افغانستان ته صادرېږي، خو وروسته د قاچاق له لارې بیرته پاکستاني بازارونو ته ځي.

د بدن ښکلا او د جیوجیتسو لوبې دغې لوبغاړې له افغانستان څخه برازیل ته تر ستنېدو وروسته د انګلستان ډېلي سټار خبري ویبپاڼې سره په خبرو کې ویلي: «طالبان لا هم د قانون یا عدالت پر ځای د ویرې، جبر او کنټرول په واسطه په افغانانو حکومت کوي.»

نټالیا زیاتوي، چې دا ډیره ورته عجیبه او له سولې سره مل ترخه تجربه وه: «د یوې بهرنۍ ښځې په توګه زه په غرونو کې وګرځېدم، له سړیو سره مې خبرې اترې کولې او په خلاصه فضا کې مې تمرین وکړ. خو دا ټول هغه څه دي چې د افغان میرمنو لپاره په یوه نه ترلاسه کېدونکي خوب بدل شوي دي.»

هغه زیاتوي: «زه یو انتخاب لرم؛ خو دوی یې نه لري.»

د نټالیا په وینا، همدا جمله د هغې د سفر اصلي محور و. هغه وايي، د ځایي کلتور د درناوي لپاره یې حجاب واغوست: «یوازې توپیر دا و، چې دا کار ما د خپلې خوښې له مخې وکړ او طالبانو دا حق له افغان میرمنو څخه اخیستی دی.»

نټالیا وایي: «دا د دین خبره نه ده، دا د واک او کنټرول خبره ده. طالبان د شریعت ساتونکي نه دي، بلکې د ازادۍ دښمنان دي.»

دغه برازیلۍ ورزشکاره په خواشینونکي ډول ډیلي سټار ته وایي: «طالبانو د ښځو د زده‌کړو او کار مخه نیولې، او هغوی یې له ټولنیز ژوند څخه په بشپړ ډول ایستلې دي او هره ورځ د دوی په وړاندې د محدودیتونو دیوالونه لا پسې غښتلي کوي.»

هغه وړاندې وايي: «ما افغانستان ولید، یو خاوره چې د ترهګرو له‌خوا اداره کېږي، چېرې چې ښځې په زور چپ کړای شوي خو لا خاموشه نه دي.»

هغې ټینګار وکړ چې نړۍ باید د طالبانو په نو بڼې دوکه نه شي: «د دوی دروغجنې مسکاوې او نرمې اعلامیې نه شي کولای حقیقت پټ کړي، افغانستان د استبداد تر سیوري لاندې دی، او ښځې یې د جبر په زنځیرونو کې تړل شوي دي.»

د یادولو وړ ده، چې په افغانستان کې د طالبانو د بیا ځلې واک ته رسېدو نږدې څلور کاله تېرېږي خو لا هم دغې ډلې د ښځو په وړاندې خپل سخت دریځ نه دی نرم کړی.