د چین د بهرنیو چارو وزیر: چین په افغانستان کې د نفوذ سیمې په لټه کې نه دی

جنرال باقري دغه څرګندونې د سې شنبې په ماښام د ایران د سیستان او بلوچستان ولایت د وسله والو ځواکونو له کتنې او د پولې د مستحکمولو د پروژې د پرمختګ د څارلو پر مهال وکړې.

هغه زیاته کړې چې د پوځ، سپاه پاسداران او د پولیسو ګڼ شمېر کنډکونه په دغه ولایت کې ځای پر ځای دي، ځکه دغه سیمه د ایران د وسله والو ځواکونو د سترو قوماندانیو لپاره لومړیتوب لري.

د ایران د پوځ د ځمکنيو ځواکونو د شمال ختیزې سیمه ییزې قوماندانۍ مرستیال جنرال صادق نوري د تېرې شنبې په ورځ وویل، چې د ایران او افغانستان ترمنځ د پولې د دیوال جوړولو چارې په خراسان رضوي ولایت کې ۸۱ کیلومترو ته رسیدلې دي.

نوري د ایرنا خبري اژانس ته وویل چې دغه پروژه د مخکې جوړو شویو کانکریټي دیوالونو د نصبولو په اړه ده.

هغه ویلي، چې په تېرو دوو کلونو کې د لومړي پړاو په ترڅ کې ۱۲۰ کیلومتره دیوال جوړ شوی دی.

تر دې مهاله د کانکریټي دیوالونو له ډلې ۲۲ کیلومتره جوړ شوي او له۱۶ شرکتونو سره قراردادونه لاسلیک شوي څو د جوړولو بهیر ګړندی کړي.

د دیوال دغه پروژه ټولټال ۹۵۳ کیلومتره اوږده ده، چې اوس مهال د لومړي پړاو ۳۰۰ کیلومتره برخه یې په خراسان رضوي ولایت کې تر جوړولو لاندې ده.

نوري وویل چې پر پوله د دېوال جوړونې له امله ایران ته د افغان کډوالو ناقانونه داخلیدل په ډیره کچه کم شوي دي.

د خبرپاڼې له مخې؛ په دې ناسته کې د طالبانو، چین او د پاکستان د بهرنیو چارو وزیرانو ترمنځ د راتلونکې شپږمې ناستې په اړه هم خبرې کړې دي.

د دغه وزارت له‌خوا بیا په یوې بلې جلا خبرپاڼه کې راغلي، چې امیرخان متقي نن په بیجېنګ کې د چین د بهرنیو چارو وزیر سره پر دوه اړخیزو اړیکو او اقتصادي همکاریو خبرې کړې دي.

د خبرپاڼې له مخې؛ متقي چین د افغانستان له مهمو اقتصادي شریکانو وباله او هیله یې څرګنده کړه، چې په نږدې راتلونکي کې د دواړو هېوادونو تر منځ به سوداګزیر حجم د پام وړ کچې ته لوړ شي.
هغه دا رنګه د هغو ستونزو د حل غوښتنه کړې، چې افغان سوداګر ورسره د کرنیزو محصولاتو او نورو توکو د صادراتو پرمهال مخ دي.
خبرپاڼه کې راغلي: «امیر خان متقي د افغانستان او چین تر منځ د اقتصادي همکاریو د پراختیا په لړ کې د ټرانسپورتي همکاریو،‌ بانکي‌ اړیکو او د سوداګرۍ بلانس د برابرولو په برخه کې خپل عملي وړاندیزونه هم وړاندې کړل او غوښتنه یې وکړه، چې د دواړو هیوادونو تر منځ د اقتصادي همکاریو د لا پراختیا او تخنیکي بحثونو لپار بین الحکومتي کمیسیونونه ګډ کار وکړي.»
هغه یو وار بیا ټینګار کړی، چې د افغانستان خاوره به هېڅکله د ګاونډیو هېوادونو پر وړاندې ونه کارول شي.
په خبرپاڼه کې وړاندې راغلي، چې چین هم د افغانستان سیاسي او اقتصادي ملاتړ ته پر دوام ژمنه کړې.
تر دې وړاندې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي و، چې په ناسته کې ټولو لوریو د سیمه‌ییز امنیت او اقتصادي اړیکو د ودې لپاره پر درې اړخیزې همکارۍ ټینګار کړی.

په خبرپاڼه کې راغلي و، چې په ناسته کې د یوه کمربند یوې لارې په برخه کې د همکارۍ پر پراختیا او افغانستان ته د چین-پاکستان د اقتصادي دهلیز د غځولو په اړه هم هوکړه شوې ده.

دغه وزارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي، «د طالبانو سره ښکیلتیا او همدارنګه د بشري وضعیت د ښه کولو هڅې» د هغو موضوعاتو څخه وې چې د غونډې په جریان کې پرې بحث ترسره شوی دی.

د چین د بهرنیو چارو وزارت تر دې مهاله د یادې موضوع یا په غونډه کې د بحث شویو مسلو په اړه څه نه دي ویلي.

دا په داسې حال کې ده،چې چین په دې وروستیو کې په بیجینګ کې د پاکستان او طالبانو د بهرنیو چارو وزیرانو په ګډون درې اړخیزه غونډه وکړه.

پاکستاني رسنیو د غونډې له پیل څخه مخکې راپور ورکړ، چې د هند او پاکستان ترمنځ د پوځي کړکېچ وروسته سیمه ییزه سوله او امنیت به د درې اړخیزې غونډې یو له مرکزي ټکو څخه وي.

شاوخوا دوه اوونۍ وړاندې، د چین او پاکستان سفیرانو په کابل کې د طالبانو د بهرنیو چارو سرپرست وزیر امیر خان متقي سره درې اړخیزه غونډه وکړه. خو دا درې اړخیزه غونډه په داسې وخت کې وشوه چې پاکستان په دوامداره توګه د خپل هېواد د ناامنۍ پړه پر طالبانو اچولې ده.

اوس د کارپوهانو په وینا، د هند او پاکستان ترمنځ له کړکېچ وروسته اسلام اباد په افغانستان کې د هند د احتمالي نفوذ په اړه اندیښمن دی.

دغه اداره په خپلو معلوماتو کې زیاتوي، چې ۹۰۲ تنه کډوال یې د تورخم او ۱۹ نور یې د انګور اډې له لارې ستانه کړي دي.

د پښتونخوا د کورنیو او قبایلي چارو ادارې د رسمي شمېرو له مخې تر دا مهال د تورخم او انګور اډې له لارې دغه هېواد ۳۶۵۸۹ د (ACC) کارت لرونکي او ۵۴۴۳۶۹ تنه بې اسناده افغان کډوال په جبري توګه افغانستان ته ستانه کړي دي.

بلخوا د ملګرو ملتونو د کډوالۍ عالي کمېشنرۍ د افغانانو د ناوړه اقتصادي وضعیت په اړه اندېښنه ښودلې او ویلي یې دي، چې افغانستان د راستانه شویو کډوالو د منلو لپاره چمتو نه دی.

دغه سازمان د ملګرو ملتونو د پراختیایي پروګرام د شمېرو او په نړیوالو مرستو کې د پام وړ کمښت په حواله اټکل کوي، چې د افغانستان نیمایي نفوس بشري مرستو ته اړتیا لري.

د ملګرو ملتونو ادارې ویلي، چې که څه هم ډېری کډوال افغانستان ته د راستنیدو لپاره اړ اېستل کېږي، خو یو شمېر نور بیا ایران، ترکیې او اروپا ته د تلو لپاره چمتووالی نیسي.

دې سازمان د افغانستان له ګاونډیو هېوادونو غوښتي، چې له افغانانو سره په عزت چلند وکړي او د افغان کډوالو خوندي، د خپلي خوښې او باعزته راستنیدو ته لاره هواره کړي.

د پاکستاني ورځپاڼې جنګ د راپور له مخې، دغه پریکړه په دوه اړخیزې سوداګرۍ کې د خنډونو د مخنیوي او د اقتصادي فعالیتونو د دوام ډاډمن کولو لپاره شوې ده.

په راپور کې راغلي، چې دا اقدام د طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان سره د روانې سوداګرۍ د پراختیا او اسانتیاوو برابرولو په موخه شوی دی.

د راپور له مخې، دا معافیت به تر هغه وخته پورې دوام وکړي، چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ یو رسمي بانکي میکانیزم رامینځته شي، چې تمه کیږي په اوږد مهال کې به د دواړو هیوادونو ترمنځ د سوداګریزو اړیکو په ثبات او نظیم کې مرسته وکړي.

دا پرېکړه په داسې حال کې کېږي، چې د پاکستان د عوایدو فدرالي ادارې (FBR) د روانې اوونۍ د یکشنبې په ورځ د افغانستان په ټرانزیت سوداګرۍ باندې ۱۰سلنه مالیه وضع کړ.

د راپورنوله مخې، په نوي نوملړ کې صنعتي ماشينونه، کرينونه، زراعتي وسايل، کمپیوټري وسایل، ټلویزیوني او راډیويي وسایل، کمرې، برقي تجهیزات، د ډیټا د خپلکاري پروسس ماشينونه، برېښنايي پرزې او ګڼ نور توکي شامل دي.

ویل کېږي، چې د پاکستان د فدرالي عوایدو بورډ ته د سوداګرۍ وزارت له خوا داسې وړاندیزونه شوي وو، چې د افغانستان د ګمرکي محصولاتو کچه د پاکستان په پرتله خورا ټیټه ده او همدا چاره د افغان ټرانزيټي سوداګرۍ د ناوړه استفادې لامل شوې.

وايي، دواړو غاړو ته ځینې کاروباریان له دې اسانتیا ناوړه ګټه اخلي، ځکه توکي په ټرانزيټ کې افغانستان ته صادرېږي، خو وروسته د قاچاق له لارې بیرته پاکستاني بازارونو ته ځي.