د اوبو په سر د هند او پاکستان ترمنځ د ناندریو پر دوام؛ پاکستان هند تورن کړی، چې نیلم سېند ته یې د کشن ګنګا بند څخه بهېدونکې اوبه بندې کړې دي. پاکستاني رسنۍ جیونیوز راپور ورکړی، چې د هند د دغه اقدام له امله په نیلم سیند کې د اوبو بهیر د معمول پرتله ۴۰ سلنه کم شوی دی.
په راپور کې راغلي، چې هند د وروستیو کړکېچونو په ترڅ کې پاکستان ته د کشن ګنګا بند اوبه خوشې کړې وې.
پاکستان ادعا کوي، چې هند ورته د اوبو د بشپړ بندولو په موخه د چناب سیند سره د بیاس او راوي سیندونو د نښلولو پروژو چارې ګړندۍ کړې دي.
هند لا په دې اړه څه نه دي ویلي، خو تر دې وړاندې د دغه هیواد لومړي وزیر نریندرا مودي ویلي، چې اوبه او وینه یو ځای نه شي بهېدلی.
په وروستیو لسیزو کې د هند او پاکستان ترمنځ سختو نښتو نه یوازې په سیاست کې د پوځ د لاسوهنو په اړه نیوکې کمې نه کړې، بلکې د خلکو پراخ ملاتړ د دې لامل شو چې د عاصم منیر محبوبیت نور هم زیات شي.
د خلکو له ملاتړ سره-سره د پاکستان حکومت جنرال منیر ستایلي او هغه ته یې د ستراتيژيکې وړتيا او زړور مشرتابه لپاره د ملي امنیت د تضمین او هند ته د پرېکنده ځواب ورکولو له امله د پوځ د مارشال رتبې ته ترفیع ورکړه.
د پاکستان پوځ له ۱۹۴۷ کال راهیسې یعنې لږترلږه درې لسیزې پر پاکستان واکمني کړې او ان د ملکي حکومت په واکمنۍ کې هم خورا زیات نفوذ لري؛ خو پوځ او د هغه ځواکمن مشر په توګه د خلکو په منځ کې د شهرت دومره پراخ محبوبیت نه و لیدلی.
د رویټرز د راپور له مخې، د پاکستان په ښارونو او سړکونه کې د «ژوندی دې وي جنرال عاصم منیر» شعارونو څخه ډک دي.
د هغه انځورونه په څراغونو او پلونو ځړول شوي، چې په ځینو یې لیکل شوي: «ته زموږ ژغورونکی یې!»
همدارنګه له هند سره تر وروستۍ نښتې وروسته د ګالوپ له خوا په پاکستان کې د ترسره شوې سروې له مخې، ۹۳ سلنه ځواب ویونکو ويلي، چې د پوځ په اړه د دوی نظر بدل شوی دی.
په دې نښتو کې چې پاکستان یې ځان ګټونکی ګڼي، د عاصم منیر تر ټولو سخت کورنی دوښمن، بندي پخوانی لومړی وزیر عمران خان هم د ستاینې اړتیا ته اړ کړ.
هغه د هند له پوځ سره په نښته کې د پوځ د بریالیتوب مبارکي وویله.
عمران خان تېره اوونۍ پر اېکس پاڼې ولیکل: «دا زما هېواد دی، دا زما پوځ دی. زه د پاکستان د هوایي ځواک او د ټولو نظامي کارکوونکو د مسلکیتوب او غوره فعالیت لپاره درناوی وړاندې کوم.»
د عاصم منیر په اړه سیاسي مبصر یوسف نظر وویل: «هغه د پاکستان د یو پیاوړي کس په توګه راڅرګند شو او د هغه د پوځ شهرت، چې د یوه قوي ځواک په توګه پېژندل شوی و بیا ژوندی شو.»
شپږ میاشتې له هغه وروسته چې منیر د ۲۰۲۲ کال په نومبر کې د پوځ قومانده په غاړه واخیسته، د عمران خان د پلویانو له خوا په پوځي تاسیساتو بریدونه او د هغوی لوټمارۍ د پوځ د واکمنۍ لپاره ترټولو جدي ننګونه رامنځته کړه.
د پوځ مشر وروسته د پخواني لومړي وزیر د زنداني کولو او د پاکستان تحریک انصاف ګوند د ملاتړو په وړاندې د ځپنې له امله له سختو کورنیو نیوکو سره مخ شو او همدارنګه هغه څه چې منتقدینو یې ادعا کوله، د تېر کال په عمومي ټاکنو کې د سیال ګوند په ګټه درغلۍ وه.
عایشه صدیقي چې د پاکستاني پوځ په اړه یې کتاب لیکلی دی وویل: «له هند سره شخړې دا (نیوکه) بدله کړې ده.»
هغې زياته کړې: «دې (جګړې) دا جنرال د خپلو پخوانيو جنرالانو په پرتله ډېر پياوړی کړی دی. هغه اوس اتل دی.»
هغې ویلي؛ د هند او پاکستان د سیالۍ مشري اوس د دوو سخت دریځو مشرانو په لاس کې ده، نرېندرا مودي چې یو هندو ملتپال لومړی وزیر دی او جنرال عاصم منیر چې یو متقي مسلمان او د هند ضد قوي نظرونه لري.
اساسي توپیر
د دواړو ګاونډیانو ترمنځ وروستۍ شخړه هغه وخت رامنځته شوه، چې یو شمېر وسله والو د اپرېل په ۲۲مه په هندي کشمیر کې پر سیلانیانو برید وکړ او ۲۶ کسان یې ووژل.
نوي ډیلي د دې پیښې پړه د پاکستان په ملاتړ «ترهګرو» واچوله؛ خو اسلام اباد دا تور رد کړ.
د هند پوځ د مې میاشتې په ۷مه نېټه د کشمير په پهلګام کې د برید په ځواب کې د پاکستان د واک لاندې کشمیر کې د هغه څه پر وړاندې چې «ترهګریز بنسټونه» بللي دي، هوايي بریدونه وکړل.
پاکستان ادعا وکړه، چې هوايي ځواک یې لږ تر لږه ۵-۶ هندي جنګي الوتکې رانسکورې کړې او د هند پر پوځي اډو یې هوايي بریدونه کړي دي.
هند بیا اعلان وکړ، چې د پاکستان هوايي اډو او هوايي دفاعي سیسټمونو ته یې ځینې تلفات او لوی زیانونه اړولي دي.
عاصم منیر وویل، چې د هند پوځ «په خپلو ټولو وړتیاوو سره» پاکستان تر فشار لاندې نه شي راوستلی.
منیر د ځمکني ځواکونو افسر او د پوځي استخباراتو سازمان پخوانی مشر دی.
هغه به د ۲۰۲۷ کال تر نومبر پورې د پوځ د مشر په توګه پاتې وي او ښایي د پنځو نورو کلونو لپاره هم په دې مقام کې پاتې شي.
په امریکا کې د پاکستان پخواني سفیر حسین حقاني رویټرز ته وویل، چې ان له وروستۍ شخړې څخه مخکې منیر د خپل پخواني پوځي مشر په پرتله چې عملي او اېډيالوژيکه تګلاره یې درلوده او له هند سره د اړیکو د ښه کولو په لټه کې و، په مقابل کې تر ډیلي ډېر د جګړې غوښتونکی ښکاري.
هغه زیاته کړه: «د هند په وړاندې د ځواک او مقاومت ټينګ دريځ له منیر سره مرسته وکړه چې په هېواد کې خپل دریځ پیاوړی کړي.»
اسراییل وايي، د خوارکي توکو بار د بشري مرستو ۱۰۰ موټرونو ته یې اجازه ورکړې، چې غزې ته دننه شي. ملګري ملتونه بیا وايي، چې دا مرسته لا تر اوسه پورې اړمنو خلکو ته نه ده رسېدلې.
د ملګرو ملتونو چارواکو خبرداری ورکړی، چې د غزې شاوخوا څلورمه برخه نفوس د اوږدې محاصرې او د مرستو په وېش کې د ستونزو له امله د «سختې قحطۍ» له ګواښ سره مخ دي.
د خوړو نړۍوال پروګرام یوه چارواکي ویلي، چې نوې راغلې مرسته بازارونو، نانوایانو یا روغتونونو ته نه ده رسېدلې.
بلخوا، د اسراییل او حماس ترمنځ جګړه لا ګرمه روانه ده. د اسراییل پوځ ادعا کړې چې په غزه کې یې ۱۱۵ هدفونه بمبار کړي.
ورته مهال، فلسطیني چارواکي وايي چې په دغو بریدونو کې یوازې نن لږ تر لږه ۵۰ کسان وژل شوي دي.
د یادونې ده، چې د اکټوبر په ۷مه د حماس او اسراییل ترمنځ د جګړې له پیل راهیسې تر ۵۲ ډېر فلسطینیان وژل شوي او زرګونه نور بيځایه شوي او ټپیان دي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د سوېلي افریقا له ولسمشر سیریل رامافوسا سره د لیدنې پرمهال هغه د سپین پوستو د عام وژنو او د ځمکو د غصب په اړه د یو لړ څرګندونو سره مخ کړ. دا صحنه په فبرورۍ میاشت کې د ټرمپ او د اوکراین د ولسمشر زېلېنسکي ترمنځ ترينګلي لېدنې ته ورته وه.
ټرمپ د چهارشنبې په ورځ (د غويي ۳۱مه) د ناستې په یوې برخه کې وویل: « خلک د خپل ژوند لپاره له سوېلي افریقا څخه تښتي. د دوی ځمکې غصبېږي او په ډېرو برخو کې دوی وژل کېږي.»
هغه دا څرګندونې د ویډیوګانو او چاپ شویو مقالو د ښودلو پرمهال وکړې، چې د هغه په وینا په سوېلي افریقا کې د سپین پوستو د ځورونې او وژنې شواهد دي.
په غونډه کې د اېلان ماسک شتون له پیل څخه د تاوتریخوالي احتمال لوړ کړی و.
د یادولو ده، چې ماسک په سوېلي افریقا کې زېږېدلی دی.
د امریکا حکومت په دې وروستیو ورځو کې ۵۹ سپین پوستي سوېلي افریقایان د کډوالو په توګه منلي دي.
دې پرېکړې د سوېلي افریقا د پلازمېنې پرتوریا د حکومت او په واشنګټن کې د امریکا د کانګرس د دېموکراتو استازو منفي غبرګونونه راپارولي دي.
ټرمپ د غويي په ۲۲مه په بېسارې څرګندونو کې د سوېلي افریقا د سپین پوستو پناه غوښتونکو هرکلی وکړ او ویې ویل؛ دغه ډله چې ډېری یې د «افریکانر» قوم پورې تړاو لري او د هالنډي کډوالو اولادونه دي، «د نژادي تبعیض قربانیان» دي او په خپل هېواد کې له «نسلوژنې» سره مخامخ دي.
رامافوسا د چهارشنبې په ورځ د امریکا له ولسمشر سره د لیدنې په پیل کې ویلي و، چې موخه یې د سوداګرۍ او مهمو معدني موادو په اړه خبرې دي، چې په یوه دوستانه فضا کې ناستې ته ننوت.
د ټرمپ سره د هغه لومړنۍ خبرې د ګالف په اړه وې او د سوېلي افریقا دوه مشهور ګالف لوبغاړې هم د هغه په پلاوي کې شامل وه؛ خو د ناستې لوری ژر بدل شو.
ټرمپ یوه ویډیو خپره کړه، چې سپین صلیبونه پکې ښکارېدل، کوم چې د هغه په وینا د زرګونو وژل شویو سپین پوستو د قبرونو نښې وې.
د مخالفو مشرانو د توندو ویناوو صحنې هم خپرې شوې او ټرمپ وویل، چې یو له دوی څخه باید ونیول شي.
رامافوسا د ویډیو د ښودلو پرمهال تر ډېره پرته له کوم غبرګون څخه ناست و، کله ناکله یې د ښه لید لپاره به یې غاړه وګرځوله.
هغه وویل، دا ویډیو یې مخکې هېڅکله نه ده لیدلې او غوښتل یې پوه شي چې چېرته دا ویډيو ثبت شوې ده.
ټرمپ وروسته چاپ شوې مقالې وښودې، چې پکې د سوېلي افریقا د سپین پوستو د وژنې یادونه شوې وه او کله چې یې پاڼې اړولې، وویل: «مرګ... مرګ.»
رامافوسا ټینګار وکړ، چې په سوېلي افریقا کې جرمونه شته؛ خو زیاتره قربانیان یې تور پوستان دي.
خو ټرمپ د هغه خبره پرې کړه او ویې ویل: «خو بزګران تور پوستان نه دي.»
ټرمپ همداراز د سوېلي افریقا له خوا د اسراییل د «نسل وژنې» په تور د عدالت په نړۍواله محکمه کې د شکایت یادونه هم وکړه او ویې ویل، چې هغه له قضیې څخه د کومې پایلې تمه نه لري.
رامافوسا مخکې په عاج ساحل کې په یوه کنفرانس کې ویلي و، چې سپین پوستي افریقایان «په ظاهره له هېواده وتلي دي، ځکه چې دوی د هغو پالیسیو مخالفت کاوه، چې د سپین پوستو د واکمنۍ له پای ته رسېدو وروسته د نژادي نابرابرۍ د له منځه وړلو لپاره عملي کېږي.»
د امریکا د کډوالو په پالیسیو کې تضادونه
له هغه وخته چې ټرمپ د تېرې جنورۍ په میاشت کې سپینې ماڼۍ ته ستون شو، هغه د سوېلي افریقا سره ټولې مالي مرستې بندې کړې او له دې هېواد سره یې اړیکې محدودې کړې دي، ځکه چې د اسراییل پروړاندې یې د نسل وژنې پر ضد د عدالت په نړۍواله محکمه کې دعوه کړې ده.
په دې وروستیو میاشتو کې د ټرمپ ادارې په امریکا کې د کډوالو د منلو ټولې پروسې ودرولې او د افغانستان، کانګو او نورو هېوادونو څخه د زرګونو کډوالو مخه یې ونیوله، چې د جګړې او شخړو څخه تښتیدلي او د امنیتي او مالي اندېښنو له امله د تایید پروسې څخه وروسته د شړلو لپاره چمتو وو.
د کډوالو نړۍوال سازمان چې د ملګرو ملتونو یوه اداره ده او له بې ځایه شویو خلکو سره مرسته کوي، تر دې وړاندې یې د امریکا د حکومت غوښتنه رد کړې وه، چې د افریقایانو د بیا مېشتېدنې سره مرسته وکړي.
رویټرز خبري اژانس راپور ورکوي، چې ټاکل شوې اوکرایني چارواکي راتلونکې اوونۍ اروپایي ټولنې ته یو پلان وړاندې کړي، چې پهکې له یادې ټولنې نه د روسیې پر وړاندې د سختو بندیزونو غوښتنه شوې ده.
دا پلان په داسې مهال وړاندې کېږي، چې د ټرمپ په مشرۍ امریکايي دولت پر مسکو د نویو بندیزونو له لګېدو نه ډډه کړې ده.
په یوه ۴۰ مخییز وړاندیز کې چې ډېر ژر به اروپايي ټولنې ته وسپارل شي، اوکراین تر بندیزونو لاندې د روسي اشخاصو شتمنۍ د ضبطېدو او اوکراین ته د هغې د لېږدولو غوښتنه کړې ده.
په دغه پلان کې د چین او هند په ګډون د هغو هېوادونو پر وړاندې د بندیزونو غوښتنه شوې، چې د روسیې تېل پېري.
اوکراین اندېښمن دی، چې که امریکا بندیزونه کم کړي نو په دې برخه کې به د اروپا یووالي ته هم زیان ورسوي.
له دې سره، ځینو اروپایي هېوادونو په ځانګړي ډول برېټانیا او د اروپایي اتحادیې غړو، د سې شنبه په ورځ پر روسیې نوي بندیزونه ولګول او ټینګار یې وکړ، چې ان د امریکا له همکارۍ پرته به هم پر مسکو فشار ته دوام ورکړي.
اوکراین په دغه پلان کې له اروپایي ټولنې غواړي، چې د بندیزونو په تړاو د پرېکړې کولو لپاره د اکثریت د رایو ورکولو له لارې کار واخلي، څو یو هېواد ونهشي کولای ټول بهیر ودروي.
اوکرایني چارواکي وايي، چې د امریکا لهخوا د بندیزونو کمېدل به د لوېدیځو هېوادونو پر یووالي لوی ګوزار وي، خو باید پر روسیې د اروپا فشار کم نهکړي.
که څه هم د بندیزونو په برخه کې د امریکا اقتصادي رول د ډالر د نړۍوال ځواک له امله ډېر مهم دی، خو کارپوهان وايي چې که اروپا متحده پاتې شي، بیا هم کولای شي د روسیې د سیاستونو په کنټرول کې اغېزمن رول ولوبوي.
د امریکا د سیاستونو بدلون، په ځانګړي ډول د ولسمشر ډونالډ ټرمپ لهخوا د نویو بندیزونو نهلګول، د اوکراین او اروپايي هېوادونو اندېښنې زیاتې کړي.
هغوی وېره لري، چې که واشنګټن له بندیزونو شاته شي، دا به د لوېدیځو هېوادونو ګډ دریځ او فشار اغېزمنتیا کمزورې کړي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو د استازو جرګې د یوه غړي لهخوا امریکا ته د امرالله صالح د بلنې غوښتنې په ځواب کې وویل، چې که دا سفر د امریکا له ملي ګټو سره سم وي، نو د هغه لپاره د ویزې ورکړه ارزوي.
هغه دا څرګندونې د چهارشنبې په ورځ د امریکا د استازو جرګې د بهرنیو اړیکو کمېټې ته په یوه استماعیه غونډه کې کړې دي.
د تېر کال په لېندۍ کې ټېیم بورچت د وروستي جمهوري نظام لومړي مرستیال امرالله صالح او د مقاومت جبهې مشر احمد مسعود ته بلنه ورکړې وه چې د افغانستان د وضعیت په اړه د خبرو اترو لپاره متحدهایالاتونو ته سفر وکړي.
د استازو جرګې د بهرنیو اړیکو کمېټې د یوه غړي د دې پوښتنې په ځواب کې چې ایا د امریکا متحدهایالتونو حکومت به ښاغلي صالح ته ویزه ورکړي او که نه، روبیو وویل چې دا موضوع به و ارزوي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزیر په دې تړاو وویل: «که تاسو احساس کوئ چې دا غونډه د متحدهایالاتونو د ملي ګټو لپاره ده، موږ به د [ویزې په اړه] پرېکړه په پام کې ونیسو.»
روبیو زیاته کړې، چې ښاغلی برچټ باید د بهرنیو چارو وزارت ته د صالح د سفر موخې توضیح کړي ترڅو دغه وزارت پرېکړه وکړي چې ایا هغه ته ویزه ورکړي او که نه.
د وروستي جمهوري نظام د ولسمشر محمداشرف غني لومړی مرستیال امرالله صالح له افغانستانه د امریکا د وتلو یو قوي منتقد دی او واشنګټن طالبانو ته د واک سپارلو مسوول بولي، خو ښاغلی روبیو وايي چې د بهرنیو چارو وزارت هغو چارواکو او سیاستوالو ته هم چې د امریکا د پالیسیو مخالف دي، ویزې ورکړي دي.