منظور پښتین: د پښتونو په سیمو کې د روانو ظلمونو په وړاندې چوپ مه پاتې کیږئ

ځايي پولیسو د (غبرګولي دویمه) زیاته کړې، چې دغه ځوانان د وسله والو له لوري د «جاسوسۍ په تور» وژل شوي دي.

وژل شوي کسان نوید، ابراهیم او صمد نومېږي.

د سرچینو وینا، نوید نومی وژل شوی ځوان د پنځه خویندو یوازینی ورور و او د ابراهیم په نوم بل وژل شوي کس ۱۵ ورځې مخکې واده کړی و.

د دغو درې واړو جسدونه د ملک دیني خېلو اړوند په یوه ځنګل کې د جمعې ورځې په سهار د ځايي اوسېدونکو له لوري موندل شوي دي.

لا تر اوسه پورې هېڅ کومې وسله والې ډلې د دغه پېښې مسوولیت نه دی منلی، خو په سیمه کې د لشکر اسلام وسله والو تر څنګ د «ټي ټي پي» جنګیالي هم پراخ حضور لري.

په دې وروستیو کې د پښتونخوا په بېلابېلو سیمو کې هدفي وژنې، وسله وال فعالیتونه او جنایي جرمونه خورا ډېر شوي، چې ځايي استوګن یې له جدي اندېښنو سره مخ کړي دي. نیوکې دا دي چې ایالتي حکومت او د پاکستان امنیتي ادارې د خلکو په خوندیتوب کې پاتې راغلي دي.

ډان ورځپاڼه د یاد راپور پر بنسټ زیاتوي، چې تېر کال په پاکستان کې د «۲۴۸ بېلابېلو پېښو په ترڅ کې ۷۹۰ ملکي وګړي» متاثره شوي، چې له دې ‌ډلې څخه «۲۱۰ تنه وژل» شوي دي.

دغه راپور چې د پنجشنبې په ورځ خپور شوی، زياتوي چې د ۲۰۲۳ کال پرتله دا شمېر ۹ سلنه راکم شوی، خو د پېښو شمېر بیا ۱۱ سلنه زيات شوی دی.

راپور د پاکستان په اړه وړاندې کاږي، چې په ۲۰۲۳ کال کې « ۲۱۸ پېښې» ثبت شوې وې، خو په ۲۰۲۴ کال کې دا شمېر «۲۴۸» ته پورته شوی.

همداراز ویل شوي، چې د ملکي تلفاتو ۷۶ سلنه مسووليت وسله ‌والو ډلو پورې تړل کېږي.

د بلوڅ بېلتون پالې ډلې (BLA) له لوري «۱۱۹ تنه ملکي» وګړي يا وژل شوي او يا هم ټپيان شوي دي.

دغه ډله په ۲۰۲۴ کال کې د تر ټولو د ډېرو چاودنو او بریدونو مسووله ګڼل شوې، چې د راپور له مخې د ملکي تلفاتو ۱۵ سلنه مسووليت يې پر غاړه دی.

دا خورا لوړ شمېر ګنل شوی، ځکه په ۲۰۲۳ کال کې د بلوڅ بېلتون پالو يوازې ۲۲ پېښې ثبت شوې وې، خو دا شمېر سږ کال ۴۴۰ بریدونو ته لوړ شوی.

ناڅرګندو وسله والو هم د ملکي تلفاتو ۵۴ سلنه «۴۲۳ پېښو» مسووليت درلود، حال دا چې دا شمېر په ۲۰۲۳ کال کې ۵۴۱ و.

ځانمرګي بریدونه

راپور وايي، چې په ۲۰۲۴ کال کې د ځانمرګو بریدونو کچه هم لوړه وه.

د دغه راپور له مخې، د بریدونو تر شا له څرګندو ډلو څخه يوازې بلوڅ بېلتون پالو (BLA) په ځانمرګو بریدونو کې ټول ټال د «۸۹سلنه ملکي‌وګړو» د وژل کیدو مسووله ده، چې ټول ټال یې «۹۲تنه یوازې په ځانمرګو» بریدونو کې وژلي دي.

بلخوا ناپېژانده وسله والو هم دغه بریدونه کړي، چې د «۶سلنه بریدونو مسوولیت» یې درلود او د مرګ ژوبلې «۱۱سلنه» جوړوله.

د جګړې لس تاوده کلونه

همدا راز ویل شوي، چې په ۲۰۲۴ کال کې په پاکستان کې د وسله والو بریدونو تر ټولو زياتې پېښې ثبت شوې، چې دا شمېر له ۲۰۱۴ کال راهيسې تر ټولو لوړ دی.

روان کال، له ۲۰۱۸ راهيسې تر ټولو زيات ملکي تلفات درلودل او د وسله ‌والو تلفات هم له ۲۰۱۵ راهيسې تر ټولو لوړ ښودل شوي دي.

راپور پاکستان د نړۍ د هغو ۱۵ هېوادونو او سيمو په نوملړ کې شامل کړی، چې په ۲۰۲۴ کال کې د چاودنو او بریدونو له امله په کې تر ټولو زيات ملکي زيانونه ثبت شوي دي.

ورځپاڼې زیاته کړې، په یادو مراسمو کې د علي امین ګنډاپور نه ګډون په پراخه توګه د ژبو په سر شوې او د بېلابېلو کړیو ترمنځ یې دا پوښتنه راولاړه کړې چې «هغه ولې ګډون» ونه کړ.

په ورته وخت کې د پښتونخوا د سر وزیر ویاند فراز مغل وايي: «علي امین ګنډاپور د تحریک انصاف بنسټګر عمران خان د خوشې کولو لپاره د ګوند مهمې غونډې ته تللی و او له همدې امله یې د عاصم منیر د مارشالۍ مراسمو کې ګډون ونه کړ.»

په یادو مراسمو کې د پښتونخوا د سر وزیر نه ګډون د پاکستان له پوځ او اوسني حکومت سره د شته پراخو اختلافاتو له امله هم ګڼل کېږي، چې عمران خان نه غواړي د ګوند غړي یې له یادو لوریو سره راشه درشه ولري.

د یورو اېشیا وېب پاڼې په یوه خپره کړې څېړنزه مقاله کې راغلي، چې د یادو دوو سیمه ییزو قدرتونو له لوري له طالبانو سره درې اړخیزې خبرې او د همکارۍ دوام د هند لپاره د فشار یو نوی باب پرانېستی دی.

په یاده مقاله کې په کابل او بېجنیګ کې د دغه مثلث ناستې هم د دې کړۍ برخه ګڼل شوې ده.

د روان زېږدیز کال د مې پر ۱۵مه، د هند د بهرنيو چارو وزير اېس جې شنکر د طالبانو د بهرنيو چارو سرپرست وزير اميرخان متقي سره ټليفوني خبرې وکړې.

دغه اړیکه پر پاکستان د هند د نظامي بریدونو «سندور» وروسته وشوه، چې دواړو لوریو په کې له یو بل سره پر همکارۍ هم خبرې کړې دي.

مقاله کاږي په دغه اړیکه کې نوي ډیلي په اشاروي توګه متقي ته ویلي، چې پاکستان هڅه کوي، څو له طالبانو سره د هند اړیکې خرابې کړي.

ویل شوي، چې طالبانو تر دې اړیکې وروسته د خپلې بهرنۍ تګلارې له مخې د «اقتصادي ګټو پر بنسټ» دا یو فرصت وګاڼه او خبرې یې ګټورې وبللې.

په مقاله کې زیاته شوې، چې طالبان غواړي له ټولو ګاونډیانو سره ښې اړیکې وساتي او د سیمه ییزو شخړو څخه ځان یوې څنډې ته کړي.

بل لور ته، د طالبانو او پاکستان ترمنځ اړيکې ورځ تر بلې کړکېچنې کېږي. پاکستان طالبان تورنوي چې د پاکستاني طالبانو تحریک (TTP) ملاتړ کوي او په خپله خاوره کې یې ورته پناه ځایونه ورکړي.

خو طالبان نه یوازې دا تورونه ردوي بلکې پر پاکستان تور پورې کوي، چې له دغسې څرګندونو سیاسي ګټه اخلي.

هم مهاله طالبان هڅه کوي له هند سره خپلې اړيکې نورې هم پياوړې کړي.

د هند د بهرنيو چارو وزارت يوه پلاوي د ۲۰۲۵ کال د اپرېل پر ۲۷مه کابل ته سفر وکړ او له اميرخان متقي سره يې وکتل.

دغه سفر دا ښيي چې هند غواړي په افغانستان کې خپل رول پراخ کړي. طالبان هم غواړي چې سوداګريزې اړيکې پراخې شي، افغان محصلينو او سوداګرو ته ويزې ورکړل شي او پاتې پراختيايي پروژې بيا پيل شي.

د دې اړيکو تر ټولو لوړ پړاو د ۲۰۲۵ کال په جنورۍ کې د اميرخان متقي او د هند د بهرنیو چارو د مرستيال وزير ترمنځ په متحده عربي اماراتو کې رسمي ليدنه وه.

په دې کتنه کې د امنيتي مسلو تر څنګ طالبانو غوښتنه وکړه، چې په هند کې افغان بندیان باید ازاد کړي.

د یورو اېشیا مقاله کې ټینګار شوی، چې دا يوه څرګنده نښه ده چې دواړه خواوې غواړي خپلو همکارۍ ته دوام ورکړي.

دا په داسې حال کې ده، چې هند هڅه کوي له پاکستان سره د طالبانو د اختلافاتو نه ګټه پورته کړي، خو د چين او پاکستان زياتېدونکې همکاري کولای شي د هند د نفوذ پر وړاندې نوې ننګونې رامنځته کړي.

په ټوله کې سره له دې چې هند د سيمه ‌ييزو ترکيبونو نه د خپلې پاليسۍ لپاره استفاده کوي، خو د چين او پاکستان یووالی کولای شي د دې پرمختګونو پر وړاندې جدي خنډونه رامنځته کړي.

د پاکستان جیونیوز شبکې د پښتونخوا د پولیسو په حواله راپور ورکړی، د ۲۰۲۵ کال د جنوري او اپریل میاشتو ترمنځ په پښتونخوا کې ۱۱۶ ښځې وژل شوې دي.

د راپور له مخې، ښځې د کورنیو شخړو، اوږدمهاله دښمنیو او نورو کلیوالي جنجالونو او ناموسي وژنو له امله وژل شوې دي.

د راپور له مخې، تر ټولو زیات شمېر ښځې په مردان کې وژل شوې، چې شمېر یې۴۰ ته رسیږي، په دویم قدم کې ملاکنډ ډویژن راځي چې۲۹ ښځې، دریم پېښور زون چې ۱۹ ښځې او وروستی د بنو ډویژن دی چې۱۳ ښځې په کې وژل شوې دي.

په هزاره زون کې د وژل شویو ښځو شمېر ۸ دی، په داسې حال کې چې په کوهاټ ډویژن کې ۷ښځې وژل شوې دي.

د پښتونخوا ایالت د پولیسو مشر ذوالفقار حمید ویلي، چې د زیانمنونکو جنسونو د ساتنې لپاره ځانګړي تدابیر نیول کیږي. د پولیسو په کچه د ښځو لپاره ځانګړې برخه جوړه شوې، ترڅو ښځې په اسانۍ سره خپل شکایتونه ثبت کړي.

د پولیسو مشر په وینا، په پښتني ټولنه کې ښځو ته د میندو، خویندو او لوڼو په توګه درناوی کیږي، او نه یوازې د حکومتي تګلارو له لارې بلکې د دوی د ساتنې لپاره عملي اقدامات هم ترسره کیږي.

د حمید په وینا، ټول هغه کسان چې د ښځو په وژنه کې ښکیل وو محکمو ته ورپېژندل شوي دي.