سراج الدین حقاني: د نظام حیثیت باید زموږ تر شخصي ګټو او مقامونو لوړ واوسي

د واشنګټن پوسټ د رپوټ له مخې، پېښه د دوشنبې په ماښام رامنځته شوې ده. له پېښې وروسته پولیسو د کډوالو پر کمپ چاپه ووهله، پلټنې یې وکړې او یو شمېر کسان یې ونیول.

د بوسنیا رسنۍ وایي، دغه نښته د افغانستان او پاکستان د کډوالو د قاچاق کوونکو ترمنځ شوې ده. راپورونه زیاتوي، چې له ټپیانو دوه کسان لا هم د مرګ له جدي ګواښ سره مخ دي.

دا ډول پېښې، چې د انساني ‌قاچاق کوونکو ترمنځ د نفوذ او کنټرول پر سر رامنځته کېږي، د بالکان له لارې د اروپا پر لور د کډوالۍ په لاره کې وخت ناوخت تکرارېږي.

په ورته مهال، د شنبې په ورځ په سربیا کې هم یو کډوال د پولیسو سره د نښتې پر مهال ووژل شو. پولیس وایي، دا پېښه د یوه ناقانونه کمپ پر ضد د عملیاتو پرمهال شوې.

د رپوټ له مخې، قرغیزستان د روان میلادي کال له جنورۍ میاشتې نه تر مارچ پورې افغانستان ته ۴۰ میلیونه لیتره پټرول صادر کړي چې ارزښت یې ۱۸،۵ میلیونه ډالره دی.

دا د تېر کال له همدې مودې سره په پرتله ۱۰۵ برابره زیاتوالی ښيي.

د ۲۰۲۴ کال په همدې موده کې، قرغیزستان افغانستان ته یوازې ۳۸۴ زره لیتره پټرول صادر کړي وو چې ارزښت یې ۲۱۲ زره ډالر و.

په ۲۰۲۵ کال کې قرغیزستان هر لېتر پټرول په۴۰ سومه پلورلی چې شاوخوا ۳۲ افغانۍ کیږي.

افغانستان د قرغیزستان د موټرو د پټرولو تر ټولو ستر واردوونکی دی.

د افغانستان ترڅنګ، قرغیزستان د ۲۰۲۵ کال په همدغو درې میاشتو کې ازبکستان ته هم ۲،۵میلیونه لیتره پټرول صادر کړی، چې ارزښت یې یومیلیون ډالر ښودل شوی.

د طالبانو د امربالمعروف نهی عن المنکر او شکایتونو اورېدلو وزارت وايي، چې تېره ورځ د یاد وزارت مرستیال نور محمد حقاني په کابل کې د سلمانیو د اتحادیې له مسوولینو سره ناسته کړې ده.

نور محمد حقاني ویلي، چې یوازې په ټولنه کې د امربالمعروف او نهی عن المنکر د یوې خاصې ډلې مسوولیت نه دی بلکې هر مومن مسلمان مکلف دی چې د معروفاتو اقامه وکړي او د منکراتو مخه ونیسي.

حقاني په خپلو څرګندونې کې ویلي، چې «قزع «د نیم سر خرېیل او نیم پرېښودل» ددې ترڅنګ چې د نبوي احادیثو خلاف او غیر شرعي کړنه ده ، یو پردی کلتور دی چې مخنیوی یې زموږ او تاسې دیني مسوولیت دی.»

د طالبانو د دعوت او ارشاد لوی رییس شریف الله حقاني په غربي سټایل د وېښتانو جوړولو پر مخنیوي ټینګار کړی او د کابل د سلمانیو د اتحادیې له مسوولینو څخه یې غوښتنه کړې، چې په ټولنه کې د شته منکراتو مخنیوي او معروفاتو اقامه کې له یاد وزارت سره همکاري وکړي.

د طالبانو د امربالمعروف وزارت خبرپاڼه کې راغلي، چې د کابل د سلمانیو د اتخادیې مسوولینو ډاډ ورکړی چې ټولې سپارښتنې او وړاندیزونه به پلي کوي او د هغو ټولو کړنو له ترسره کولو به ډډه وکړي چې د وزارت له سپارښتنو سره په ټکر کې دی.

له دې وړاندې په هرات ولایت کې د طالبانو امر بالمعروف ریاست ټولو سلمانیو ته امر کړی و، چې د "لاس قبضې" څخه لږ د ږیرې له کمولو او د "شریعت خلاف" د وېښتو له جوړولو ډډه وکړي.

د طالبانو د امربالمعروف قانون کې هم د ږیرې په اړه یادونه شوې ده او د ږیرې خرېیل یې ګناه بللې ده.

د طالبانو د دغه قانون له اعلان وروسته له یو شمېر ولایتونو داسې راپورونه هم ورکړل شوي، چې د امر بالمعروف محتسبان پر لارو او سړکونو ځوانان را ګرځوي او د ږیرې نه خرېیلو، د موسیقۍ د نه اورېدو، د لډو نه کولو او په شریعت د ځان برابرولو سپارښتنې ورته کوي.

د ازبکستان ټرانسپورټ وزارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي: «د ۲۰۲۴ کال تر پایه، د ټرانس‌افغان دهلېز له لارې د مالونو د لېږد کچه له پنځه میلیونه ټنو واوښته، چې له نورو هېوادونو د ازبکستان له لارې افغانستان ته ترانزیټ شوي بارونه پکې تر درې میلیونو ټنو زیات وو».

همداراز، شاوخوا ۵۰۰ زره ټنه مالونه د ازبکستان له لارې قرغیزستان، تاجکستان، جورجیا، هالینډ، ترکیې، چین او سعودي عربستان تهټرانزیټ شويدي.

د ازبکستان د ترانسپورت وزارت د معلوماتو له مخې، د نږدې راتلونکي لپاره یوه انلاین ناسته پلان شوې، چې د افغانستان له لارې د دې نوي ترانسپورتي دهلېز غړي هېوادونه به پکې ګډون وکړي. د غونډې اجنډا کې به د دهلېز پراختیا او په ځانګړي ډول د افغانستان په خاوره کې د رېل پټلۍ جوړول شامل وي، چې د مالونو د لېږد ظرفیت نور هم لوړ شي.

د یادونې وړ ده چې د ۲۰۲۴ کال د اپرېل په میاشت کې د "بلاروس-روسیې-قزاقستان-ازبکستان-افغانستان-پاکستان" ترانسپورتي دهلېز د جوړېدو هوکړه هم لاسلیک شوې. دا پروژه به د روسیې او بلاروس لپاره، چې د بندیزونو له امله یې لوژستیکي لارې اغېزمنې شوې، بدیله لار برابره کړي.

د ازبکستاني رسنیو د رپوټ له مخې، د منځنۍ اسیا هغو هېوادونو لپاره چې سمندر ته لاسرسی نه لري، دغه دهلېز به د پاکستان بندرونو ته د رسېدو لاره خلاصه کړي. خو د دهلېز د بشپړ فعالېدو لپاره، په افغانستان کې د رېل‌پټلۍ جوړول حتمي بلل شوي دي.

په اوس وخت کې، د روسیې او ازبکستان انجنیران په ګډه د رېل پټلۍ د امکان‌سنجۍ مطالعه ترسره کوي، چې ویل کېږي د ۲۰۲۶ کال تر پیل پورې به چمتو شي.

همداراز، بله پټلۍ له ترکمنستان سره د افغانستان له پولې پلان شوې ده.

د افغانستان د فارمي چرګانو د اتحادیې مرستیال توریالي هلمند د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلوېزیون سره د مرکې پرمهال وویل چې اوس هم لوړه کچه پانګه د هګیو او چرګانو په برخه کې بهر مصرف کېږي.

هلمند وايي چې که په راتلونکو دوو کلونو کې د چرګانو د فارمونو لپاره ځمکې تقسیم شي نو د هګۍ له اړه افغانستان پر ځان بسیا کېدای شي.

دی نیوکه کوي چې له پاکستان او ایران نه د واردېدونکو هګیو کیفیت سم نه دی او د داخلي فارمونو هګۍ کیفیت ډېر غوره دی.

د روان کال د غويي ۱۱مه د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد وویل چې د طالبانو مشر د چرګانو او مالدارۍ صنعت د ودې په هدف ۱۸۰ زره جریبه ځمکه بېله کړې ده.

مجاهد ویلي و، چې دغه ځمکه د مالدارۍ او چرګانو ساتلو د فارمونو لپاره خصوصي سکتور ته په واک کې ورکول کیږی.

که څه هم په افغانستان کې د چرګانو او هګیو د تولید صنعت خورا وده کړې، خو د کورنیو چرګانو او هګیو ته د هېواد دننه ځانګړی ارزښت ورکول کېږي.