پانامه کې د استوګنې اسنادو د مودې ختمېدو له امله افغان کډوال له ګواښ سره مخ دي

د ایران مرکچي پلاوي ته نږدې دې سرچینو د چهارشنبې په ورځ (د مې ۲۸مه)یادې خبرې شبکې ته زیاته کړې، چې که واشنګټن د تهران شرطونه ومني، له متحده‌ايالاتونو سره به ډېر ژر سياسي هوکړې ته ورسېږي.

د سرچینو په وینا، د ایران حکومت چمتو دی چې د یو کال لپاره د یورانیمو غني کول ودروي او د خپلو خورا غني‌شویو یورانیمو یوه برخه بهر ته ولېږدوي یا یې د سوله‌ییزو موخو لپاره په غیرپوځي برخه کې وسوځوي.

سرچینو همداراز زیاته کړې، چې ایران نه غواړي خپل اټومي پروګرام په بشپړه توګه ودروي، خپل تجهیزات له‌منځه یوسي او خپل اټومي تاسیسات بند کړي.

دا هغه څه دي، چې د ډونالډ ټرمپ دولت له ایران نه غوښتنه کړې ده.

دا په داسې حال کې ده، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د چهارشنبې په ورځ ویلي و چې له ایران سره د امریکا خبرې‌اترې ښې روانې دي او ښايي یوې مناسبې پایلې ته ورسېږي.

هغه همداراز د اسراییل لومړي وزیر ته خبرداری ورکړی، چې د ایران او امریکا ترمنځ د اټومي خبرواترو بهیر ګډوډ نه کړي.

نوموړي په یوه خبري کنفرانس کې وویل: «په اوس وخت کې د داسې یوه اقدام وخت نه دی، ځکه مونږ له ایران سره یوې حل‌لارې ته نږدې شوي یو.»

په کونړ کې د دایان په نوم یو کوچنی ماشوم چې له سختې خوارځواکۍ سره مخ دی، په دې وروستیو کې د دغه ولایت د درملنې یوه مرکز ته لېږدول شوی دی. که څه هم د یاد ماشوم د رغېدو بهیر پیل شوی، خو د هغه کورنۍ لا هم له جدي اقتصادي او روغتیايي ستونزو سره مخ دي.

د دایان مور الجزیرې ته وویل: «موږ د دې وس نه‌لرو چې خصوصي روغتون ته لاړ شو. زما خاوند په کندهار او خوست کې مزدوري کوي او ټول عاید یې پر درملو لګېږي.خواښې مې هم د نري رنځ پر ناروغۍ اخته ده او موږ خپلې ټولې پیسې د هغې پر درملنې لګوو.»

کارپوهان وايي، چې د دایان په څېر پېښې یوازې د یو پراخ ناورین کوچنۍ بېلګه ده.

د نړۍوالو بنسټونو د معلوماتو له‌مخې، شاوخوا یو مېلیون افغان ماشومان ښايي د شدیدې خوارځواکۍ له امله خپل ژوند له لاسه ورکړي، په داسې حال کې چې نړۍوالې مرستې، په ځانګړې توګه د متحده‌ایالاتو له خوا، کمې شوې دي او همداراز د افغانستان مالي شتمنۍ هم پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته کنګل شوې دي.

په افغانستان کې د یونېسف استازې اندریا جېمز خبرداری ورکوي، چې د نړۍوالو د بودیجې دوامداره کمښت د زرګونو افغان ماشومانو ژوند له خطر سره مخ کولای شي.

هغې الجزیرې ته په مرکه کې وویل: «دا ماشومان یوازې شمېر نه، بلکې ژوند دي او که موږ اوس اقدام و نه کړو، نو دوی به ژوند له لاسه ورکړي.»

په یوې بله ولسوالۍ کې د هیلې په نوم یوه کوچنۍ نجلۍ له یوه ۲۶زره نفوس لرونکي کلي نه د سیمې لومړني روغتیايي مرکز ته لېږدول شوې ده.

د هغې مور بي‌بي عایشه وايي، چې لور یې ډېره کمزورې شوې او دوی هڅه کوي چې د قوت خوړو او درملو د ترلاسه‌کېدو لپاره د روغتیايي مرکز کارټ تر لاسه کړي.

د یونېسف د راپورونو پر بنسټ، پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو مخکې تر۴۰ سلنه ډېر افغان ماشومان د خوارځواکۍ له امله د قد له ټیټوالي سره مخ وو او نږدې ۱۰سلنه ماشومان له شدیدې خوارځواکۍ یا د عضلو له ستونزو کړېدل.

کارپوهان خبرداری ورکوي، چې که له افغانستان سره بشري مرستې ډېرې نه‌شي، د افغان ماشومانو یو لوی نسل د له‌منځه تلو ګواښ سره مخ دی.

د افغانستان لپاره د امریکا پخواني استازي زلمی خلیلزاد د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۷مه) پر خپلې اېکس پاڼې لیکي:«د طالبانو مشر یو واضیح امر کړی، چې د طالبانو غړي له افغانستانه بهر د وسله والو ډلو سره د جهاد په نوم د ګډون څخه منع دي.»

خلیلزاد له دې خبر سره په کابل کې د طالبانو د امنیه قومندانۍ اړوند د یو نظامي کمپ د استاد سعیدالله سعید ويډيو هم شریکه کړې.

دغه طالب درې ورځې وړاندې د طالبانو د نظامي زده کړو څخه فارغو کسانو ته ویلي و: «د جهاد په نیت له هېواده بهر تلل نه شته او نه پر سرتېرو دا ډول جهاد روا دی. که څوک د امیر له امر پرته د خپل نفس په غوښتنه دغه ډول جهاد ته ځي نو غاړه به یې بنده وي.»

خلیزاد همدې خبرو ته په اشارې د طالبانو دغه اقدام ستایلی او دا یې یو مثبت پرمختګ یاد کړی.

که څه هم طالبانو په رسمي ډول له افغانستانه بهر د «جهاد» منع کولو په اړه د خپل مشر هبت الله اخوندزاده امر نه دی اعلان کړی، خو ډېرو هېوادونو د طالبانو تر واک لاندې افغانستان باندې نیوکې کړي، چې د وسله والو ډلو سره پراخې اړيکې لري.

د روسیې دفاع وزیر اندري بېلوسوف د چهارشنبې په ورځ په بیشکک کې د ډله ییز امنیت تړون سازمان د دفاع وزیرانو په غونډه کې وویل، چې په مرکزي اسیا سیمه کې اصلي ګواښ لا هم له افغانستان څخه د ګڼو توندلارو ډلو څخه راځي.

هغه ددې ډلو شمېر تر ۲۰ ډېر ښودلی، چې د جنګیالیو شمېر یې له ۱۵۰۰۰ لوړېږي.

خو طالبانو دغه خبري رد کړي او وایي، چې افغانستان د هېڅ هېواد لپاره خطر نه دی.

د ایران اېراف خبري اژانس د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۷مه) د دې هېواد د کورنیو چارو وزارت د بهرنیو وګړو او کډوالو چارو د مشر نادر یار احمدي له قوله ویلي، چې تر دې مهاله ۵۰ سلنه هغه وګړي چې د سر شمېرنې پاڼې لري له هېواده د وتلو فورمې ترلاسه کړي دي.

نوموړي د قانوني او غیر قانوني وګړو په اړه ويلي: «هغه کډوال چې د هویت خاص او د دولت تایید شوی سند ولري او د ویزې له لارې بل هېواد ته داخل شوي وي قانوني اتباع ګڼل کېږي او هغه کسان چې دغه ځانګړتیاوې ونه لري غير قانوني دي.»

د هغه د معلوماتو له مخې، دا مهال په ایران کې ۶ مېلیونه او ۱۰۰ زره افغان کډوال اوسېږي.

نادر یار احمدي زياته کړې، چې د تېر کال په پرتله د غیر قانوني کډوالو شمېر ۲ مېلیونه او ۱۰۰ زره تنه وو او ۲ مېلیونه هغه کسان و، چې د سر شمېرنې فورمې يې د تېر کال د کب مياشتي تر ۳۰مې د اعتبار وړ وې، چې اوس د منلو نه دي.

نوموړي ویلي، دا مهال په ایران کې د غير قانوني افغان کډوالو شمېر ۴ مېلیونه او ۱۰۰ زرو ته لوړ شوی.

د هغه په خبره، اوس مهال ۲ مېلیونه او ۳۴ زره او ۴۶۹ افغان کډوال د سر شمېرنې فورمې لري.

هغه زياته کړې: «تېر کال موږ اعلان وکړ، چې د سر شمېرنې فورمې د اعتبار وړ نه دي، تر اوسه ۵۰ سلنه کډوال دغه فورمې لري او له ایران څخه د وتلو اجازه یې تر لاسه کړې.»

نوموړي ټينګار کړی، چې له کډوالو کورنيو سره د پولو د اوښتو پر مهال له زوره کار نه اخلي.

هغه دا هم ویلي، کوم افغانان چې په ایران کې يې واده کړی وي او قانوني ثبت وي دوسيې به یې په خاصو کمېسیونونو کې وڅېړل شي او که ثبت نه وي د پاتې کېدو اجازه نه لري.

احمدي زياته کړه، هغه مېرمرني چې خپل هېواد ته د ستنېدو پر مهال له ګواښ سره مخ وي او یا یې اولادونه ناروغ وي په ایران کې يې درملنه کېدلی شي او دوی به یې مرسته وکړي.

د هغه د معلوماتو له مخې، هغه کورنۍ چې اولادونه يې په دې هېواد کې زېږېدلي وي د دايمي اوسېدو لپاره خاص قانون نه لري او یوازې هغه کسان منل کېږي، چې تابعیت یې یوازې د وینې له لارې وي.

د روسیې د دفاع وزیر اندري بېلووسف ویلي، چې په افغانستان کې ګڼ شمېر توندلارې ډلې لا هم د مرکزي اسیا په سیمه کې اصلي ګواښ جوړوي.

د طالبانو د حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۷مه) پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي: «هغه تشویشونه بې ځایه دي، چې د افغانستان څخه د خطر تلقي کولو په منظور ایجادېږي.»

نوموړي ویلي، چې په افغانستان کې د شلو ډلو د شتون مفکوره د امریکايي «اشغال» پر مهال جوړه شوې وه.

هغه لیکلي: «دلته د شلو ډلو مفکوره د امریکایي اشغال پر مهال ایجاد شوې وه او موخې يې درلودې.»

د روسیې دفاع وزیر اندري بېلوسوف د چهارشنبې په ورځ په بیشکک کې د ډله ییز امنیت تړون سازمان د دفاع وزیرانو په غونډه کې وویل، چې په مرکزي اسیا سیمه کې اصلي ګواښ لا هم له افغانستان څخه د ګڼو توندلارو ډلو څخه راځي.

هغه ددې ډلو شمېرتر ۲۰ ډېر ښودلی، چې د جنګیالیو شمېر یې له ۱۵۰۰۰ لوړېږي.