اردوغان د اسلامي هېوادونو ترمنځ د اقتصادي همکاریو پر پیاوړتیا ټینګار وکړ

نوموړې ورځپاڼې د جمعې په ورځ (غبرګولي ۹مه) په خپل راپور کې زیاته کړې چې یوه افغان له خپلې کورنۍ سره شاوخوا پنځه کاله په متحده عربي اماراتو کې د اقامې له تمدید پرته تېر کړي دي.

په راپور کې راغلي، هغه په یاده موده کې خپله اقامه د دې لپاره نه ده تمدید کړې چې عرب کفیل (د اقامې ملاتړکوونکی) یې پر سرطان ناروغی اخته او په روغتون کې بستر و. یاد افغان پنځه کاله د خپل کفیل خدمت کړی او د اقامې تمدید یې پرېښی دی.

په متحده عربي اماراتو کې د دغه کس له‌خوا «القوین» محکمې ته د قضیې له وړاندې کېدو وروسته د یادې محکمې قاضي پرېکړه کړې او ویلي یې دي چې هغه او کورنۍ یې له هر ډول جریمې نه معاف دي. د پنځه کلنې اقامې د نه‌تمدید جریمه شاوخوا ۶۰ زره درهم ښودل شوې ده.

د افغان کډوال د دې کړنې په ځواب کې د «القوین» محکمې قاضي حامد علي د هغه د زوی پر اوږو د متحده عربي اماراتو بیرغ غوړولی دی. قاضي وايي، د محکمې پرمهال یې د افغان سړي له کوچني زوی نه د هغه نوم پوښتنه کړې او د ماشوم له خوا د «زاید» له ځواب وروسته یې، د خپل هېواد بیرغ د هغه پر اوږو غوړولی او ورته یې ویلي دي:«زاید به نه جریمه کېږي او د هغه به درناوی کېږي.»

تر دې پېښې وروسته د متحده عربي اماراتو مشر شېخ محمد بن زاید ال‌نهیان د «القوین» محکمې د قاضي دا بشپرپاله کړنه ستایلې او د متحده عربي اماراتو د ارزښت او کلتور نښه یې بللې ده.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د جمعې په ورځ (د غبرګولي ۹مه) وویل چې دی به د چین له ولسمشر شي جین‌پینګ سره خبرې وکړي.

د ترکيې اناډولو اژانس ویلي، چې نوموړی وروسته له هغه چې پر چين يې تور ولګاوه چې د روانې می میاشتې په پیل کې يې اعلان شوی د سوداګرۍ تړون مات کړی دی.

په خبر کې ویل شوي، چې دا ممکن په جینیوا کې د تړون څخه د راحت ساه اخیستلو وروسته نړیواله سوداګري بیا ناڅرګند حالت ته ولاړه شي.

ټرمپ په سپينې مانۍ کې خبریالانو ته وویل: «دوی د هغه تړون د یوې لوې برخې څخه سرغړونه کړې، چې موږ کړې وه.»

ټرمپ زياته کړه: «زه ډاډه یم چې زه به له ولسمشر شي سره خبرې وکړم او هیله لرم چې دا موضوع یو ځای حل کړو.»

د ټرمپ دغه څرګندونې له هغه وروسته کړي، چې هغه چین تورن کړ، چې د مۍ په ۱۰ او ۱۱ نېټه د جینیوا د خبرو اترو وروسته د سوداګرۍ له لنډمهاله تړون څخه سرغړونه کړې ده.

دا چاره ښايي د نړۍ تر ټولو دوو سترو اقتصادونو ترمنځ د سوداګریزو کړکیچونو د زیاتېدو لامل شي.

ولسمشر ټرمپ د جمعې په ورځ په ټولنیزو رسنیو کې په یوه پوسټ کې وویل، چې د هغه د تعرفو له امله چین په «سخت اقتصادي خطر» کې دی، چې فابریکې یې تړل شوي او «ملکي بې ثباتي» رامنځته شوې ده.

هغه وویل، چې ما له چین سره د «دوی د ژغورلو» لپاره یو چټک سوداګریز تړون وکړ او له هغه وروسته د چین اقتصاد بیا عادي شو.

ټرمپ زياته کړه: «ټول خوشحاله وو! دا ښه خبر دی! بد خبر دادی چې چين ښايي ځينو ته د حیرانتیا خبره نه وي، هغوی زموږ سره شوی تړون په بشپړه توګه مات کړی دی.»

د رویټرز خبري اژانس د راپور پر بنسټ، دا کډوال له دې وړاندې د «د کډوالۍ پارول» په نوم له یوه پروګرام نه برخمن وو چې هغوی ته یې اجازه ورکوله څو په لنډمهالي ډول په امریکا کې پاتې ژوند او کار وکړي. دا پروګرام د مخکېني ولسمشر جو بایډن د ولسمشرۍ پرمهال پیل شوی و، تر څو د بشري دلایلو او د عامه ګټو له لپاره د دې کډوالو د سملاسي ایستلو مخنیوی وشي.

د امریکا اوسني ولسمشر ډونالډ ټرمپ واک ته له رسېدو سره سم، د خپل کار په لومړۍ ورځ د دغه پروګرام د پای ته رسېدو امر وکړ. د امریکا د کورني امنیت وزارت هم د مارچ په میاشت کې د دغه پروګرام د له‌منځه تلو خبر ورکړ.

تر دې مخکې په ماساچوسټ ایالت کې یوه فدرالي قاضي د حکومت د دغه اقدام د ځنډېدو حکم ورکړی و، خو اوس سترې محکمې دا حکم وځنډاوه. دا مانا لري چې حکومت کولای شي تر هغو چې ټیټې محکمې خپله وروستۍ پرېکړه وکړي، یاد کډوال له امریکا نه وباسي.

د سترې محکمې دوه لیبرال قاضیانو د دې پرېکړې مخالفت کړی دی. یوه قاضي کیتانجي براون جکسن ویلي چې دا پرېکړه کولای شي د زرګونو کورنیو ژوند او راتلونکی ناڅاپه له ګواښ سره مخ کړي، په داسې حال کې چې د هغوی حقوقي دوسیې لا هم پوره نه دي ارزول شوي.

د یادونې ده چې د له امریکا نه د یو شمېر هېوادونو د کډوالو ایستلو موضوع د ټرمپ د سیاستونو یوه قوي برخه ګڼل کېږي.

هغه وويل چې د اسرایيل کړنې په غزه کې د نړيوالو بشري قوانينو سره سمون لري که نه، دا به د ارزونې موضوع وي. که اړتيا وي، نو د دې ارزونې پر بنسټ به نورې وسلې لېږدول ومنل شي.

ويدفول زياته کړه چې اسرایيل بايد د خپلو ګواښونو په وړاندې د ځان دفاع کولو حق ولري، په ځانګړي توګه د حوثي، حزب‌الله او ايران له لوري. خو هغه ټينګار وکړ چې دا ملاتړ بې قيد او شرط نه دی او د حکومتونو کړنې بايد د نړيوال قوانينو سره سمون ولري.

د غزې د بشري وضعيت په اړه د نړيوالې ټولنې اندېښنې زياتې شوې دي. د غزې د روغتيا وزارت په وينا، د ۲۰۲۴ کال د اکتوبر له ۷مې نېټې راهيسې تر ۳۹ زره زيات کسان وژل شوي دي.

د ملګرو ملتونو کارپوهانو خبرداری ورکړی چې د غزې په ټولو سيمو کې قحطي خپره شوې ده.

نوموړي په پښتو ژبه د جمعې په ورځ (غبرګولي ۹مه) له یوې خپرې کړې ویډیوه سره لیکلي: «پولېنډ په موثره توګه خپلې پولې ساتي.» افغانستان ایتوپیا، اریتریا، سومالیا، پاکستان او مصر هغه هېوادونو دي چې پولېنډ یې پر وړاندې د کډوالۍ د مخنیوي کمپاین اعلان کړ.

د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر په وینا، د انساني قاچاق کوونکو پر وړاندې به مبارزه وکړي او د هغو کسانو د نیول‌کېدو خبرداری یې ورکړی چې په دې کار کې ښکېل دي.

ناقانونه کډوالو ته په دې پښتو ویډيو کې ویل شوي، چې پولېنډ د کډوالۍ او پناه‌غوښتنې قانون سخت کړی: «پر پوله جدي او برېښنايي الې تړل شوي، په زرګونه پوځيان ځای پر ځای شوي او د کډوالۍ قانون نور هم سخت شوی دی. څوک چې انساني قاچاق کوي او د ناقانونه تګ‌راتګ هڅه کوي موږ يې پر وړاندې مبارزه کوو او هغوی به ونیول شي.»

د پولېنډ حکومت خبر ورکړی چې د ناقانونه کډوالو د پوهاوي څخه یې موخه دا ده ترڅو وښيي چې اروپا ته ناقانونه تګ خطرناک او د قانون خلاف دی. یاد هېواد همداراز ټينګار کړی چې له پولو د ناقانونه تېرېدو مخنیوی به وکړي.

په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو سره سم ګڼ شمېر افغانان د خطرناکو لارو نه په ناقانونه توګه ځانونه اروپا ته روان شول او ان په لاره کې ډېری ځواناو خپل ژوند بایلود او دا لړۍ همداسې دوام لري.