نارنج ګل مشاعره کې له نیوکو وروسته؛ ملاهبت الله د «مشاعرو» لپاره ځانګړې کړنلاره جوړه کړه

د دغه سازمان د شمېرو له مخې، له هر څلورو افغانانو څخه یو تن تنباکو کاروي. په راپور کې ویل شوي، چې نسوار چې یوه ارزانه او اسانه ژولېدونکې تنباکو ده،د خلکو ترمنځ تر ټولو ډېر کارول کېږي، په ځانګړي ډول په کلیوالو او ښاري سیمو کې.

یاد سازمان خبرداری ورکړی،چې د تنباکو صنعت په مشخص ډول ځوانان، په تېره بیا هلکان، په نښه کوي او د هغوی ترمنځ د تنباکو کارونه ورځ تر بلې زیاتېږي.

سازمان زیاتوي، تنباکو د سږي سرطان، د زړه ناروغیو او نورو خطرناکو تنفسي ستونزو اصلي لامل دی، چې د افغانستان پر نازک روغتیايي سیستم دروند فشار واردوي.

د یاد سازمان په خبره، د تنباکو د استعمال مخنیوي لپاره باید بېړني ګامونه پورته شي، چې پکې د تنباکو پر محصولاتو مالیه لوړه کول، د هغو پر اعلانونو بندیز او کشرانو ته د پلور مخنیوی شامل دي. همداراز، پراخ عامه پوهاوی باید پیل شي څو خلک د تنباکو له زیانونو خبر شي.

دا په داسې حال کې ده چې طالبانود واک تر نیولو وروسته د تنباکو پر خرڅلاو محدود بندیزونه لګولي، خو د دغو قوانینو پلي کېدل کافي نه دي بلل شوي.

نن شنبه. (د می ۳۱مه) د تنباکو نړۍوالې ورځې سره سمون لري؛ نړۍ دا ورځ داسې مهال نمانځي، چې شاوخوا ۱.۳ میلیارده خلک په کې تنباکو کاروي. که څه هم تنباکو هر کال په نړۍ کې اته میلیونه انسانان وژني؛ خو بیا یې هم خلک کاروي او په استعمال کې یې د پام وړ کمی نه دی راغلی.

د دوی په وینا، دغه مرستې د ښوونځیو لپاره تدریسي کڅوړې دي، چې موخه یې د زده‌کړې د کیفیت لوړول او ښوونکو ته اسانتیاوې برابرول دي.

دوی همدراز زیاتوي چې له دې مرستې سره به د ښوونکو لپاره د تدریس کیفیت لوړ کړي.

د طالبانو د لوګر د پوهنې ریاست د شنبې ورځ (د غبرګولي ۱۰مه) پر خپلې اېکس پاڼه لیکلي دي، چې په دې مرستو کې ۷۹۷ تدریسي کڅوړې شاملي دي، چې هره کڅوړه یو لاسي بیک او ۲۶ قلمه اړین تدریسي وسایل لري.

ټاکل شوې چې دا کڅوړې به ډېر ژر د ۲۷۷ ښوونځیو ښوونکو باندې د صنفي اصولو له مخې ووېشل شي.

د طالبانو د لوګر د پوهنې ریاست مسوولین وايي چې دا مرسته به د ښوونکو د درسي چمتوالي په پیاوړتیا، د ښوونیز کیفیت لوړلو او د زده کوونکو د لا ښې روزنې لپاره مثبت اغېز ولري.

پر همدغه مهال د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر ویلي، وارداتې برېښنا افغانستان ته په ډېر لوړ قیمت تمامیږي او په اوږد مهال کې دا چاره ډاډمنه او ګټوره نه ده.

ملا عبدلغني برادر د شنبې په ورځ «د غبرګولي۱۰مه) په هرات کې د ۲۰۰ مېګاواټه بادي برېښنا پروژې د لومړي فاز د پرانیستنې پرمهال وویل، چې وارداتې برېښنا افغانستان ته په له لوړ قیمت تمامیږي.

نوموړي ویلي:« افغانستان له کلونو راهیسې پر وارداتي برېښنا تکیه کوي، چې په مقابل کې یې په زیاته اندازه پیسې ورکوي، له یوه اړخه دا برېښنا په لوړ قیمت تمامیږي او له بل اړخه په اوږد مهال کې دا چاره ډاډمنه او ګټوره نه ده.»

پر همدغه مهال د برېښنا شرکت اجرایيوي رییس عبدالباري عمر وايي، دا لومړی ځل دی چې په افغانستان کې د بادي برېښنا د تولید پروژه پرانېستل کیږي او افغانستان کې ورځې تر بلې د برېښنا تولید مخ په ډېرېدو دی.

هغه وایي: « موږ ته د لسیزو راهیسي د برېښنا انرژۍ د تولید په برخه کې یوازې ۲۵۰ مېګاواټه ظرفیت راپاتې و، خو اوس د پراختیا د نوې روحیې سره، کابو هره اونۍ د برېښنا انرژۍ د پراختیایي پروژو شاهدان یوو. دا دی نن مو د ۲۰۰ مېګاواټه بادي برېښنا لومړی فاز ۴۳،۲ مېګاواټه او د ۵ مېګاواټه لمریزې برېښنا تولید پروژې عملي چاري پیلووو.»

په هرات کې د بادي برېښنا پروژې د پرانیستني پر مهال د ۷۷ ترکي شرکت رییس سلیمان جېلیو ویلي:« موږ ژمن یو، چې د هرات د بادي برېښنا پروژې عملي چاري په لوړ معیار بشپړې کړو، څو د دې سیمي د برېښنا اړتیا پوره شي.»

طالبانو د بادي برېښنا د تولید دغه پروژه ډېره ګټوره بللي ده، خو د پروژې لګښت په اړه یې څه نه دي ویلي.

د تېرې جمعې په ورځ د پښتو ژبې نړیواله ورځ جرمني کې د پښتون ژغورنې غورځنګ په نوښت جوړه شوه، چې پکې لسګونو لیکوالانو، شاعرانو، ادبیانو، پوهانو او د پښتو ژبې مینوالو کډون کړی و.

د جرمني پښتون ژغورنې غورځنګ مشر میوند یوسفي په خپله وینا کې وویل، چې پښتو ژبه یوازې د ورځینو خبرو وسیله نه ده بلکې د ارزښتونو ژبه ده او د هویت استازیتوب کوي.

د غونډې نورو ویناوالو د پښتو ژبې پر حال، تاریخي ارزښت او پر وړاندې یې شته ننګونو باندې بحثونه او ویناګانې وکړې.

ګډونوالو ټينګار وکړ، چې که څه هم دا ورځ د طالبانو د بیا واکمنېدو له امله په افغانستان کې رسمي نه نمانځل کېږي، خو د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې مېشت پښتانه باید دا فرهنګي مسوولیت له پامه ونه غورځوي.

د غونډې په پای کې د ویناو ترڅنګ مشاعره او د موسیقي هم ترسره شوه.

د غبرګولي ۸مه (د مې ۲۹مه) د پښتو ژبې نړیواله ورځ ده. دغه ورځ له ۲۰۱۰ کال راهیسې، هر کال د غبرګولي پر اتمه نمانځل کېږي.

د پښتو نړیوالې ورځې نوښت په کابل کې د یوه نړیوال فرهنګي کنفرانس پر مهال شو، چې وروسته د لیکوالانو، ژبپوهانو او فرهنګي فعالانو له ملاتړ سره یې نړیوال اعتبار وموند.

د کندهار پوهنتون یو شمېر محصلینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې طالبانو د دغه پوهنتون په دروازه کې د غزې له خلکو سره د مرستو په نوم صندوق ایښی دی او محصلین مجبوره کیږي، چې دغه صندوق کې نغدي پیسي واچوي.

یوه زده کړیال د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل ته وویل:«د پوهنتون په دروازه کې یې صندوق ایښی دی، استادان مو په هر ساعت کې لومړی د غزې په اړه لکچر راکوي او وروسته بیا وايي، چې له پوهنتون څخه د وتلو پرمهال باید صندوق ته نغدې پیسې واچوو.»

ځیني زده کړیالان چې له نورو ولایتونو څخه کندهار ته د زده کړو لپاره راغلي وایي، د اقتصادي ستونزو له امله نه شي کولی چې د طالبانو غوښتنه ومني، خو د مجبوریت له امله ان د شکایت کولو غږ نه شي پورته کولی.

دغه زده کړیال زیاتوي: «داسې نه دی چې موږ لس یا شل افغانۍ صندوق کې واچوو او خپله لار ونیسو، همدا کیسه شروع ده، که پوهنتون ته راځو هم باید پیسي صندوق کې واچوو او که له پوهنتون څخه وځو هم باید صندوق کې پیسي واچوو، موږ خو زده کړیالان یوو، بل کار او روزګار نه لرو همدا لس او شل افغانۍ هم پر موږ ډېري دي.»

دغه زده کړیال شکایت کوي، چې د پوهنتون چاپیریال د مدرسې او یو نظامي اډې په څېر شوی او ېر کله د طالبانو د مشر ملا هبت الله د ځینو غونډو، د طالب وزیرانو د سفرونو او نورو مناسباتي ورځو په پلمه پوهنتون کې درس نه وي او زده کړیالان د یادو کسانو غونډو او ناستو ته دعوت کیږي.