ازبکستان وايي طالبان به هغه وخت په رسمیت وپېژني چې نړیوال یې ومني

په کندهار کې ځايي سرچینو نن د غبرګولي ۱۲مه افغانستان انټرنشنل ته وویل د طالبانو د ډنډ ولسوالۍ د پوهنې امر سعيد احمد سالار هغه مهال په نښه شو چې خپل کور ته پر لاره و.

په کندهار کې ځايي چارواکو ویلي چې دا پېښه جنايي ده او نوموړی د غلو له خوا په نښه شوی دی.

دوی همدراز زیاتوي چې غله له سیمې تښتېدلي او موټرسایکل یې هم له ځان سره بېولی دی.

تر اوسه پورې کومې وسله والې ډلې ددې پېښې پړه پر غاړه نه ده اخیستې.

د کندهار ځینې اوسېدونکي وايي په دې ورستیو کې په دغه ولایت کې د جنايي پېښو او مرموزو وژنو پېښې زیاتې شوې دي.

د رپوټونو له مخې، طالبانو یوازې د یوې اونۍ په موده کې، له ۶۰ زیات کسان په بېلابېلو ولایتونو کې په دُرو وهلي دي.

په داسې حال کې چې د طالبانو سترې محکمې په بدخشان ولایت کې پر یوه تن د الکولي مشروباتو د پلور په تور د دُرې حکم د تطبیق خبر ورکړی، ریچارد بېنېټ دا ډول سزاوې د نړیوالو قوانینو خلاف بولي.

بېنېټ د غبرګولي میاشتې پر۱۲مه، پر خپل اېکس ولیکل، « دغه سختې سزاوې په ۲۰۲۵ کال کې په ډراماتیک ډول ډېرې شوې دي او باید سملاسي ودریږي».

نوموړي زیاته کړې، « دا یوه جدي یادونه ده چې طالبان باید عادي نه شي او هېڅ افغان پناه‌غوښتونکی باید په زور بېرته افغانستان ته ونه لېږل شي».

ریچارد بېنېټ ویلي چې د طالبانو سترې محکمې په تېره اونۍ کې لږ تر لږه ۶۳ نارینه او ۴ ښځې په دُرو وهلي دي.

د طالبانو په وینا، یاد کسان له نکاح نه مخکې جنسي اړیکو، له کوره په تېښتې، غلا، د نشه‌يي توکو په پلور، وژنې او قماربازۍ تورن او نیول شوي وو، چې ځینو ته یې د بند سزاوې هم اورول شوې دي.

د طالبانو عدلیې وزارت نن دوشنبه، د غبرګولي ۱۲مه، اعلان وکړ، چې یاده ځمکه د ننګرهار د سرخرود ولسوالۍ په فتح اباد او خیراباد سیمو کې موقعیت لري.

دغه وزارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د ځمکو دغصب مخنیوي کمېسیون له دې وړاندې دا موضوع ارزولې او د ځمکو غصب د مخنیوي او غصب شویو ځمکو د استرداد قانون د ۱۷ مې مادې له مخې یې دوسیه رسماً د مرکزي زون د غصب شویو دولتي ځمکو د قضیو ارزونې اختصاصي محکمې ته سپارلې وه.

دوی همدراز زیاتوي چې یادې اختصاصي محکمې ټول اړوند اسناد و ارزول او د متصرفینو وړاندې شوي سندونه یې د پرتلنې او ارزونې په پایله کې نامعتبره وګڼل او پرېکړه یې وکړه چې تر دعوا لاندې ټوله ځمکه دولتي ده.

د طالبانو ددې پرېکړې په اړه د حاجي قدیر کورنۍ تر دې دمه کوم غبرګون نه دی ښودلی.

ظاهر قدیر پخپله دمګړۍ په کینیا کې له یوې محاکمې سره مخ دی.

د طالبانو عدلیې وزارت په خبرپاڼه کې زیاتوي چې دا کمېسیون مسوولیت لري چې دولتي (سلطاني)، عامه مرعي او وقفي غصب شوې ځمکې له غاصبینو او زورواکو او غیر شرعي ذوالید څخه استرداد کړي او دا بهیر د افغانستان په ټولو ولایتونو کې په چټکۍ سره دوام لري.

د طالبانو د عدلیې وزارت وايي چې د ځمکو له غصب څخه د مخنیوي کمېسیون د دولتي ځمکو څېړولو لپاره د هېواد په څلورو زونونو کې څلور اختصاصي محکمې او په هر ولایت کې د غصب شویو ځمکو د تشخیص او تثبیت یو تخنیکي پلاوی هم لري چې دغو موخو ته د رسیدو لپاره کار کوي.

د طالبانو د ځمکو د غصب د مخنیوي او غصب شویو ځمکو د استرداد کمېسیون چارواکو د غويي پر ۲۱مه وویل، چې پر افغانستان د یادې ډلې له واکمنېدو وروسته نږدې څلور مېلیونه جریبه ځمکه له غاصبانو راګرځول شوې ده.

د می میاشتې پر ۲۷مه په قطر کې د افغانستان لپاره د جرمني سفارت چارسمبالي رولف دیټر راینهارډ د طالبانو له سفیر سهیل شاهین سره وکتل او وروسته طالبانو اعلان وکړ، چې دواړو خواوو پر مهمو سیاسي مسایلو، دوه اړخیزو اړیکو او په جرمني کې میشتو افغانانو ته د کونسلي خدمتونو د وړاندې کولو په اړه خبرې اترې کړې دي.

د جرمني د بهرنیو چارو وزارت تاز رسنۍ ته ویلي، چې دوی له طالبانو سره په سیاسي کچه د اړیکو ټینګولو پلان نه لري، خو تخنیکي تماسونه یې شته دي.

طالبانو له دې وړاندې هم د لوېدیزو هېوادونو له استازو سره د ورته ناستو خبرونه ورکړي.

د فرانسې استازي هم په می میاشت کې له شاهین سره لیدلي و او د خبرو پر مهال یې عکسونه هم خپاره شوي.

همداراز د اسپانیا سفیر هم یوه ورځ وروسته له شاهین سره ولیدل او د کونسلي چارو پر سر یې خبرې وکړې. سویس حکومت د مارچ په پای کې په کابل کې یو بشري دفتر پرانیست.

همدا اونۍ، پاکستان او طالبانو خپل استازي د سفیرانو کچې ته لوړ کړل او روسیې اعلان وکړ، چې په مسکو کې یې ددې ډلې سفیر منلی دی.

جرمنی د نورو لویدیزو هېوادونو په څېر د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني، خو، برلین له دې ډلې سره تخنیکي تماسونه ساتلي دي.

د جرمني سفارت لا هم په کابل کې تړلی دی او رولف راینهارډ په قطر کې دنده لري.

تاز وايي، دغه تماسونه د جرمني حکومت د پلان یوه برخه ګڼل کېدای شي، چې غواړي یو ځل بیا افغان پناه‌ غوښتونکي بیرته افغانستان ته واستوي.

د جرمني حکومت په نوې ایتلافي هوکړه کې راغلي چې دوی به بیېرته استونې له مجرمانو او قانون اخلال کوونکو پیل کړي.

د دغې موخې لپاره له طالبانو سره مستقیم ديپلوماتیک تماس ضروري ګڼل کېږي، څو د اسنادو تثبیت او د سفر د موقتي سندونو برابرولو چاره ترسره شي.

یاده رسنۍ وايي، اوس هم د جرمني او طالبانو ترمنځ د اړیکو یو چینل فعاله دی او هغه د طالبانو تر کنټرول لاندې د مونشن کونسلګري ده. جرمني له دې وړاندې هم د افغانستان له اوسنیو واکمنانو سره اړیکې تخنیکي بللې دي.

تېر کال طالبانو اعلان وکړ چې د هغو سفارتونو اسناد نه‌مني چې پخواني ډيپلوماتان یې اداره کوي. خو مونشن او مادرید یې مستثنا کړل، ځکه دغه کونسلګرۍ د کابل له لوري لارښوونې ترلاسه کوي.

یاده رسنۍ وايي، د طالبانو له خوا له رینهارډ سره د خبرو اترو لومړی خبر ممکن د جرمني لوري باندې د فشار راوړلو هڅه وي چې د «عادي کولو» په لور ډیر څه وکړي او دا رسمي کړي، خو د افغانانو لویه برخه ویره لري چې تش په نامه تخنیکي اړیکې کولی شي د طالبانو رژیم «عادي کولو» ته لار پرانیزي او په دې توګه د بشري حقونو سرغړونې پټې کړي.

عیني شاهدانو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د طالبانو د ناحیې مسوولینو له خوا د سرک غاړې کراچیو تر ټولولو وروسته یوه کراچيوان ددې کار په غبرګون کې خپل ځان د کوټه سنګي پل څخه لاندې راغورځولی دی.

عیني شاهدان وايي:« کله یې چې ځان را وغورځاوه، خلک پرې ور ټول شول، خو هغه خپل ژوند له لاسه ورکړی و.»

تر اوسه پورې طالبانو ددغه کس د مړینې او ددې پیښې رامنځته کېدو په اړه کوم غبرګون نه دی ښودلی.

د عیني شاهدانو په وینا، یاد کس له اقتصادي ستونزو سره لاس او ګرېوان و او د خپلې کورنۍ د نفقې ګټلو لپاره یې په لاسي کراچۍ کې بېلابېل توکي پلورل.

یو عیني شاهد په یوه ویډیويي پېغام کې وویل:« په افغانستان کې دندې نشته خو څوک چې د خپل ځان لپاره یو کاروبار جوړوي بیا د ناحیې او ښاروالۍ له خوا ورڅخه پیسې اخیستل کېږي او کار ته نه پرېښودل کېږي.»

دوی نیوکه کوي، چې د فلسطین په پرتله په افغانستان کې زیات ظلم روان دی.

دوی همداراز زیاتوي:« موږ په کابل کې ژوند کوو، باید د کور او برېښنا پیسې تحویل کړو. چې کار ونه کړو نو د شپې به مو اولادونه څه خوري.»

دوی نیوکه کوي، چې د طالبانو په واکمنۍ کې هغه څوک خوښ دي، چې دندې لري ، خو ۹۰ سلنه نور ولس له دغه حکومت څخه واټن اخیستی دی.

دوی طالبانو ته خبرداری ورکوي چې که وضعیت همداسې ادامه پیدا کړي لرې نه ده، چې یوه ورځ به خلک د طالبانو پرضد پاڅون وکړي.