د طالبانو المرصاد رسنۍ: ترکیې ته سپارل شوی داعشي د طالبانو له وېرې پاکستان ته تښتېدلی و

بقايي د غبرګولي په ۱۲مه، د دوشنبې په ورځ په یوه خبري کنفرانس کې د خبریالانو پوښتنو ته ځوابونه وویل او زیاته یې کړه، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي د سفر پرمهال د غیر اسناد لرونکو کډوالو د ایستلو د پروسې د تنظیم لپاره له دې ډلې سره د ایران د همکارۍ په اړه هم خبرې وشوې.

هغه زیاته کړه: «د کډوالو په څېر مسایل تل د افغانستان له سرپرست حکومت سره د ایران د اړیکو په اجنډا کې دي».

دا په داسې حال کې ده، چې له ایران څخه د افغان کډوالو د راستنېدو پروسه لاهم روانه ده.

د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو عالي کمیشنرۍ مخکې اعلان وکړ. چې د روان کال په لومړیو څلورو میاشتو کې، نږدې۴۳۵ زره کډوال له ایران څخه افغانستان ته ستانه شوي دي.

ایران د کډوالو د ایستلو لپاره له طالبانو سره په همکارۍ ټینګار کوي، سره له دې چې طالبانو مخکې له ایران او پاکستان څخه غوښتي وو چې له کډوالو سره د زغم چلند وکړي او د ښه ګاونډیتوب اصل مراعات کړي.

د سوریې درې دفاعي چارواکو ویلي چې تر پلان لاندې شاوخوا ۳۵۰۰ بهرني جنګيالي به، چې زیاتره یې د چین او ګاونډیو هېوادونو د اویغور لږکیو غړي دي، په نوي جوړ شوي واحد کې شامل شي چې ۸۴مه سوریایي پوځي قطعه نومیږي او سوریایان به هم پکې وي.

په ترکیه کې د امریکا سفیر او د ټرمپ ځانګړی استازي رویټرز ته ویلي، « زه وایم چې تفاهم شته، په شفاف ډول».

هغه وویل، دا غوره ده چې دغه جنګيالي، چې زیاتره یې د سوریې نوې ادارې ته وفادار دي، د دولت په پروژه کې وساتل شي، نه دا چې پرېښودل شي.

د دې بهرنیانو برخلیک چې د سوریې په ۱۳ کلنه جګړه کې د هیئت تحریر الشام یاغیانو سره یوځای شوي وو، له لویدیځ سره د نږدېوالي په لاره کې ستر مشکل و.

تر می میاشتې پورې امریکا غوښتل چې نوې مشري باید بهرني جنګيالي له امنیتي ځواکونو جلا کړي، خو د ټرمپ د منځني ختیځ له سفر وروسته د سوریې په تړاو د واشنګټن دریځ بدل شوی.

ټرمپ د اسد پر ضد بندیزونه لغو کړل، د سوریې له موقت ولسمشر احمد الشرع سره یې په ریاض کې ولیدل او بارک یې د خپل ځانګړي استازي په توګه وټاکه.

د سوریې د دفاع وزارت دوو سرچینو رویټرز ته ویلي چې الشرع او ملګرو یې لویدیزو استازیو ته ویلي چې په پوځ کې د بهرنیو جنګیالیو شمولیت د هغوی تر ازاد پرېښودو کم خطره دي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت او د سوریې د حکومت ویاند په دې اړه څه نه دي ویلي.

په ورته وخت کې د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاند ویلي: « چین هیله لري چې سوریه به د نړیوالې ټولنې د اندېښنو په غبرګون کې له ټولو ترهګریزو او افراطي ډلو سره مخالفت وکړي».

د ترکستان اسلامي ډلې سیاسي چارواکي عثمان بوغرا رویټرز ته په لیکلي ډول ویلي، چې ډله یې رسمي توګه له منځه تللې او د سوریې اردو سره یوځای شوې ده.

د ازبکستان د ولسمشر د بهرني سیاست ځانګړي استازي او د امنیت شورا مرستیال سکرتر عبدالعیز کامل‌اف له یوې ازبکستانۍ رسنۍ سره په مرکه کې ویلي، « زموږ همکاري د دې پر بنسټ نه ده چې موږ طالبان په رسمیت پېژنو که نه، بلکې موږ به دا کار وکړو، ځکه بله لار نشته، خو هغه وخت چې شرایط برابر شي».

نوموړی وايي، چې ازبکستان غواړي دا ګام د ملګرو ملتونو په ګډون د نړیوالې ټولنې په ملتیا واخلي.

هغه یادونه وکړه چې د افغان او ازبک ولسونو ترمنځ تاریخي او تمدني اړیکې موجودې دي او دا اړیکې باید له پامه ونه غورځول شي.

هغه زیاته کړې، « زموږ ستر نیکونه لکه ابو ریحان البیروني، علی‌شیر نوایي، د هغه استاد لطفي، کمال‌الدین بهزاد، ظهیرالدین بابر دا ټول له افغانستان سره تړلي دي. ډېر یې هلته ښخ دي».

نوموړي د طالبانو له‌خوا د نېک نیت یوه نښه هم یاده کړه، چې له هرات څخه یې د امام بخاري د کمپلکس د ترمیم لپاره ۱۶ موټره سپین مرمر د خیرات په توګه حیرتان ته ولېږل.

کامل‌اف زیاته کړې چې افغان ولس یو اتل ملت دی، چې د انګریز، شوروي اتحاد او ناټو مداخلو ته یې زغم کړی، او اوس یې د فشار پرځای باید ملاتړ وشي.

کامل‌اف ادعا وکړه، چې د غني د حکومت پر مهال هم وضعیت ډېر خراب و او د بودجې ۷۰ سلنه له بهرنیو سرچینو راتله او یوازې ۳۰ او۴۰ سلنه خاوره د حکومت تر کنټرول لاندې وه.

هغه وویل چې ولسمشر شوکت میرضیایف د طالبانو او اپوزېسیون ترمنځ د خبرو مشوره ورکړې وه، خو دا مشوره ونه منل شوه او ازبکستان نورو سناریوګانو ته تیار شو.

هغه زیاته کړه، « موږ سم کار وکړ، چې له طالبانو سره مو خبرې پیل کړې، هغوی مو دلته راوبلل. طالبانو واک تر لاسه کړ، موږ یې ټول مشران پېژنو. کله چې مو د هغوی پلاوي راوبلل، لویو قدرتونو ویل چې تاسې ولې له ترهګرو سره خبرې کوئ؟ خو اوس همغه هېوادونه له موږ نه مرسته غواړي چې له طالبانو سره تماسونه تنظیم کړو».

هغه پر دې ټینګار کړی چې طالبان باید په نړیوالو ډیالوګونو کې شامل شي.

په کندهار کې ځايي سرچینو نن د غبرګولي ۱۲مه افغانستان انټرنشنل ته وویل د طالبانو د ډنډ ولسوالۍ د پوهنې امر سعيد احمد سالار هغه مهال په نښه شو چې خپل کور ته پر لاره و.

په کندهار کې ځايي چارواکو ویلي چې دا پېښه جنايي ده او نوموړی د غلو له خوا په نښه شوی دی.

دوی همدراز زیاتوي چې غله له سیمې تښتېدلي او موټرسایکل یې هم له ځان سره بېولی دی.

تر اوسه پورې کومې وسله والې ډلې ددې پېښې پړه پر غاړه نه ده اخیستې.

د کندهار ځینې اوسېدونکي وايي په دې ورستیو کې په دغه ولایت کې د جنايي پېښو او مرموزو وژنو پېښې زیاتې شوې دي.

د رپوټونو له مخې، طالبانو یوازې د یوې اونۍ په موده کې، له ۶۰ زیات کسان په بېلابېلو ولایتونو کې په دُرو وهلي دي.

په داسې حال کې چې د طالبانو سترې محکمې په بدخشان ولایت کې پر یوه تن د الکولي مشروباتو د پلور په تور د دُرې حکم د تطبیق خبر ورکړی، ریچارد بېنېټ دا ډول سزاوې د نړیوالو قوانینو خلاف بولي.

بېنېټ د غبرګولي میاشتې پر۱۲مه، پر خپل اېکس ولیکل، « دغه سختې سزاوې په ۲۰۲۵ کال کې په ډراماتیک ډول ډېرې شوې دي او باید سملاسي ودریږي».

نوموړي زیاته کړې، « دا یوه جدي یادونه ده چې طالبان باید عادي نه شي او هېڅ افغان پناه‌غوښتونکی باید په زور بېرته افغانستان ته ونه لېږل شي».

ریچارد بېنېټ ویلي چې د طالبانو سترې محکمې په تېره اونۍ کې لږ تر لږه ۶۳ نارینه او ۴ ښځې په دُرو وهلي دي.

د طالبانو په وینا، یاد کسان له نکاح نه مخکې جنسي اړیکو، له کوره په تېښتې، غلا، د نشه‌يي توکو په پلور، وژنې او قماربازۍ تورن او نیول شوي وو، چې ځینو ته یې د بند سزاوې هم اورول شوې دي.