د سویډن کمېټه: نړۍوالو بندیزونو او د طالبانو محدودیتونو د افغانستان خلک اغېزمن کړي

د امنیت شورا په خبرپاڼه کې راغلي، چې افغانستان ته د بشري مرستو چمتو کول به د راتلونکې ناستې اصلي موضوع وي.

تمه کېږي، چې په دغه ناسته کې به د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړې استازې رزا اوتنبایوا هم وینا وکړي.

د اغلې اوتنبایوا ترڅنګ په د ملګرو ملتونو د ښځو اجرایوي څانګې مشره سیما بحوت او د بشري چارو د همغږۍ دفتر یو لوړپوړی چارواکی هم په دغه ناسته کې وینا وکړي.

ورځپاڼې د طالبانو او پاکستان تر منځ وروستیو ډیپلوماتیکو پرمختګونو او په اسلام اباد کې د دغه ډلې استازي ته د سفیر درجې ورکولو ته په اشارې سره کاږلي، چې د دغه هیله‌مندۍ لامل دا دی چې پاکستان او طالبان د چین په منځګړتوب ډیپلوماتیکې اړیکې د ښه کولو په لور بیایي.

په سرمقاله کې راغلي، «که څه هم دغه اقدامات د طالبانو د حکومت د رسمیت پېژندلو په معنا نه دي؛ خو په کابل کې واکمن رژیم د نړۍوالې پېژندنې په لور ګامونه او د پاکستان او طالبانو په اړیکو کې د پام وړ پرمختګ په ډاګه کوي.»

ورځپاڼه زیاتوي، په اړیکو کې دغه ناڅاپي ښه والی تر ډېره د چین د ډیپلوماسۍ کار ښکاري؛ په داسې حال کې چې روسیې په مسکو کې د طالبانو سفیر منلی دی او چین لومړنی هېواد و، چې د ۲۰۲۴کال په جنورۍ کې یې په بیجېنګ کې د طالبانو د استازي باورلیک ومانه.

دا د چین، متحده عربي اماراتو او ازبکستان سره یوځای پاکستان څلورم هېواد شو، چې په کابل کې خپل سفیر لري.

ورځپاڼې لیکي، چې د چین لپاره د اقتصادي او امنیتي دلایلو له امله د طالبانو سره اړیکې ساتل مهم دي. بیجېنګ په افغانستان کې څو مېلیون ډالره پانګونه لري.

د دغه پاکستانۍ ورځپانې په وینا؛ دغه پرمختګونه د پاکستان په ګټه دي، ښایي د چین سره د درې اړخیزې بڼې په برخه کې کار وکولای شي د طالبانو سره د پاکستان امنیتي اندېښنې او په ځانګړې توګه د افغانستان په خاوره کې د پاکستان ضد ترهګرو ډلو حضور ته په پام سره هغه پیغام پراخ کړي، چې دغه هېواد یې په دوه اړخیزه توګه رسول غواړي.

ډان ورځپاڼه د مشورې په بڼه وایي، پاکستان د چین او نورو سیمه‌ییزو هېوادونو سره یوځای باید پر طالبانو ټینګار وکړي چې سیمه‌ییز ادغام او سوداګري یوازې هغه وخت وده کولای شي، چې د افغانستان خاوره د وسله‌والو ډلو څخه پاکه شي.

هغه د یوه بهرني تلویزون ورلډ ټوډې سره په یوه مرکه کې وویل، ماشومان د لوږې له ناورین څخه تر ټولو ډېر اغېزمنېږي او له بده مرغه دوی تر ټولو ډېر زیانمنېږي.

د ملګرو ملتونو د وروستیو شمېرو پر بنسټ؛ تمه کېږي چې په افغانستان کې د پنځو کلونو څخه کم عمر لرونکي ۳.۵مېلیونه ماشومان به د روان کال تر پایه د خوارځواکۍ سره مخ شي؛ دغه شمېره د تېر کال پرتله نیم مېلیون زیاته شوې ده.

هغه دغه وضعیت په افغانستان کې د خوارځواکۍ تر ټولو سخت او بې ساری ناورین بللی او زیاته کړې یې ده، چې ډېری کورنۍ د ژوندي پاتې کېدو په هڅه کې خپل ماشومان د ښوونځي پرځای د کار کولو لپاره بازار ته لېږي.

د بشري چارو کارپوهان وایي، چې په افغانستان کې د خوراکي توکو د ناورین اصلي لاملونه د دوامداره مرستو نشتوالی، مخ پر زیاتېدونکې بې‌کاري، اقتصادي سقوط او سیاسي محدودیتونه دي.

ملګرو ملتونو له دې وړاندې خبرداری ورکړی و، چې د بېړنیو مرستو پرته په افغانستان کې مېلیونونه خلک د لوږې له ګواښ سره مخ دي.

دغه سازمان د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې دا ډول بندیزونه د ښځو پر اساسي حقونو ښکاره تېری دی او دا پرېکړه نه یوازې د بیان پر ازادۍ منفي اغېزې لري، بلکې د خبریالۍ په ډګر کې د ښځو حضور محدودوي.

د دې سازمان د ښځو کمېټې په دې خبرپاڼه کې همداراز ټینګار کړی، چې ښځینه خبریالانو له ټولو امنیتي ګواښونو، ټولنیزو فشارونو او محدودیتونو سره-سره، د ښځو او نورو زیان‌منو قشرونو د غږ انعکاس ته ژمن پاتې شوي، خو دا ډول پالیسۍ به ورو ورو هغوی له رسنیز فعالیت څخه وشړي.

د خبرپاڼې له مخې: «موږ له طالبانو غواړو چې د تبعیضي او استبدادي محدودیتونو پر ځای، د ښځو د برابر ګډون او درناوي فرهنګ ته زمینه برابره کړي؛ ځکه دا لړۍ نه یوازې د ښځو پر ژوند او ازادۍ ناوړه اغېز کوي، بلکې افغانستان نوره هم د نړۍوالې ټولنې له سترګو غورځوي.»

یاد سازمان د نړۍوالو بشري حقونو له بنسټونو، د بیان ازادۍ له ملاتړو سازمانونو، نړۍوالې ټولنې او په افغانستان کې د ملګرو ملتونو له دفترونو غوښتنه کړې، چې د دا ډول "ښځینه ځپونکو" پالیسیو پر وړاندې چوپ پاتې نه شي او د ښځو لپاره په رسنیزه برخه کې د ازاد، خوندي او اغېزمن حضور ملاتړ وکړي.

د افغانستان د خبریالانو د ملاتړ سازمان د ښځو کمېټې تر هغه وروسته په دې تړاو اندېښنه څرګنده کړې، چې په ننګرهار کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست او په دغه ولایت کې د خبریالانو د خوندیتوب کمیټې مسوول د رسنیو مسوولانو ته ویلي، چې ښځینه خبریالانې نه شي کولی چې له محرم پرته دندو ته ولاړې شي.

د رسنیو ځینې مسوولان دا محدودیتونه له دندې د ښځینه خبریالانو د منع کولو هڅه بولي.

طالبان له ۲۰۲۱ کال راهیسې چې یو ځل بیا په افغانستان کې واک ته رسېدلي، پر ښځو یې یو لړ پراخ محدودیتونه لګولي دي.

د دغو بندیزونو په ترڅ کې ښځینه خبریالانې، ښوونکې، محصلینې، د دولت پخوانۍ کارکوونکې او نورې فعالې ښځې له خپل مسلکي او ټولنیز ژوند څخه منزوي شوې دي.

طالب چارواکو له عمومي کارونو، اوږدو سفرونو، زده کړو او ان د پارکونو او حمامونو له تګ څخه د ښځو مخه نیولې او دا ټول د "شرعي محرم" او "اسلامي ارزښتونو" تر عنوان لاندې توجیه کوي.

د رسنیو برخه هم له سختو محدودیتونو سره مخ شوې او له ښځینه خبریالانو سره ځانګړې سختۍ کېږي.

دا محدودیتونه نه یوازې د ښځو پر اساسي حقونو ژور اغېز کوي، بلکې د بیان پر ازادۍ، معلوماتو ته د خلکو پر لاسرسي او د ټولنې پر شفافیت هم منفي سیوری غوړولی دی.

د نړۍوالو سازمانونو په باور، دا ډول اقدامات د ښځو د ټولنیز حضور سیستماتیک حذف ته زمینه برابروي او افغانستان نور هم له نړۍوالې ټولنې څخه منزوي کوي.

د راپورونو پربنسټ، دا همکارۍ به وکولی شي چې دواړو لوریو ته د اقتصادي تحول دروازې پرانېزي.

د خراسان جنوبي د ځانګړې اقتصادي سیمې اجراییه رییس حسین زارعي وایي، چې په تېرو کلونو په ځانګړې توګه له هغه وخته چې د ماهیرود په پوله او د بیرجند په ځانګړې اقتصادي سیمه کې جدي فعالیتونه پیل شوي، د پام وړ پانګونې روانې دي او د دغو سیمو ظرفیتونه په چټکۍ سره تکمیل ته نږدې شوي دي.

زارعي زیاته کړه، چې د افغان پانګه‌والو علاقه‌مندي ورځ تر بلې ډېریږي.

د خراسان جنوبي د والي په مشرۍ د سفرونو او لیدنو پر مهال، افغان پانګه‌والو د ماهیرود له سرحدي سیمې او د بیرجند له ځانګړې اقتصادي زون څخه لیدنه کړې او هغوی د روغتونونو، هوټلونو او سوداګریزو کمپلکسونو د جوړولو لپاره د سرحدي سیمې په صفري نقطه کې د پانګونې علاقه ښودلې ده.

نوموړي وویل: «اوسمهال له ماهیرود سرحده هره ورځ ۷۰۰ تر ۸۰۰ ټنه صادرات ترسره کېږي، چې دا د افغانستان سره د سوداګرۍ لپاره د دې سرحد ارزښت ثابتوي. دا حجم صادرات په دې معنا دی چې په هېواد کې سلګونه تولیدي واحدونه له همدې پولې سره تړلي دي.»

زارعي د پانګونې د اسانتیاوو یادونه هم وکړه او ویې ویل، چې د ځانګړې اقتصادي سیمې دننه د جوازونو صدور یوازې ۷۲ ساعته وخت نیسي.

نوموړي دا یو مهم پرمختګ وباله، ځکه پانګه‌وال کولای شي پرته له اداري خنډونو خپل فعالیتونه پیل کړي.

همداراز، امکان شته چې سل سلنه بهرني ملکیت لرونکې کمپنۍ هم ثبت شي.

هغه ټینګار وکړ، چې خراسان جنوبي له افغانستان سره له درېیو سرحدي ولایتونو څخه یو دی.

که څه هم ماهیرود یوه نسبتا نوې سرحدي دروازه ده، خو د ښې طرحې او بنسټیزو اقداماتو له امله اوس په سیمه‌ییز تجارت کې یو مهم ستراتیژیک موقعیت لري.

زارعي په پای کې څرګنده کړه: «موږ باید له افغان پانګه‌والو سره د اقتصادي اړیکو پراخېدو ته دوام ورکړو او د ولایت ظرفیتونه په دوامدار ډول معرفي کړو. دا کار به د خراسان جنوبي ځای ټینګ کړي او له موجودو فرصتونو څخه به اغېزناکه ګټه پورته شي.»