اسراییل د فلسطین لویدیځ غاړه (ویسټ بانک) تړلې ده

دغه پرمختګ وروسته له هغه راځي چې اسراییل پر ایران پوځي برید وکړ او د سیمې امنیتي وضعیت نور هم ترینګلی شو.

دغه کنفرانس د فرانسې او سعودي عربستان په شریک کوربتوب ترسره کېده.

مکرون خبریالانو ته ویلي، دا کنفرانس چې ټاکل شوې وه د جون له ۱۷مې تر ۲۰مې پورې په نیویارک کې ترسره شي، د لوژستیکي ستونزو له امله وځنډول شو، ځکه د فلسطین د خپلواک ادارې غړي نه‌و توانېدلي چې سفر وکړي.

هغه زیاته کړې: "موږ دا کنفرانس ژر تر ژره بېرته تنظیموو، ځکه چې دا د سیمې د سولې او ثبات لپاره حیاتي اهمیت لري."

د بشري حقونو د څار سازمان په خپل راپور کې د ریچارډ بېنېټ له قوله ویلي؛ چې په افغانستان کې د تېر او روانو جدي بشري حقونو سرغړونو په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو پر وړاندې د بشري حقونو سرغړونو په اړه دې د حساب ورکړې خپلواکه اداره جوړه شي.

بېنېټ ویلي، چې په خپل راپور کې یې افغان ښځې او نجونې د عدالت ترلاسه کولو لپاره له لویو ستونزو سره مخ دي او نوموړي د افغان ښځو او نجونو پر وړاندې د تبعیض بېلابیل ډولونه مستند کړي دي.

بېنېټ په خپل چمتو شوي راپور کې له هېوادونو غوښتنه کړې، چې د افغان ښځو په وړاندې د جدي بشري سرغړونو شواهد راټول، خوندي او د سرغړونکو پر ضد دې قضايي دوسیې جوړې کړي.

نوموړي ویلي:«دا اداره به د طالبانو پر ضد د بې پروايي پر وړاندې مهمه وسیله وي او د نړیوالو قضايي هڅو ملاتړ به وکړي.» ‍

بېنېټ له هېوادونو غوښتنه کړې ده، چې په سپټامبر میاشت کې د اروپايي اتحادیې له خوا د ملګرو ملتونو په شورا کې د افغانستان په اړه د حساب ورکولو د یوې خپلواکې ادارې د جوړولو وړاندېز پرمهال دې خپل پراخ ملاتړ څرګند کړي.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د جمعې په ورځ وروسته له هغه په نړیوالو الوتنو کې ګډوډي رامنځته شوه کله چې اسراییل پر ایران بریدونه پیل کړل.

د بریدونو سره هممهاله د اسراییل ال عال هوايي شرکت، ایر فرانس، ویز اېر او رایان اېر خپلې الوتنې ودرولي.

ویز اېر ویلي، چې د راتلونکو ۷۲ ساعتونو لپاره به الوتنې له بلې لارې کوي، خو اسراییلي شرکتونو خپلې الوتکې له خپلې خاورې ایستلې دي.

د ‌فلاېټ رادار ۲۴ د معلوماتو له مخې، د ایران، عراق او اردن فضا بشپړه خالي شوې او الوتنې اوس د سعودي عربستان او مصر له لارې تیریږي.

د یورو کنټرول ویبپاڼې د اټکل له مخې، تردې مهاله شاوخوا ۱۸۰۰ الوتنې اغېزمنې شوې چې له دې ډلې ۶۵۰ الوتنې لغوه شوې دي.

پر همدغه مهال د جرمني لوفتانزا هوايي شرکت اعلان کړی، چې د ایران، عراق او اسرایل پر فضا یې له سفر کولو څخه ډډه کړې او همدرانګه اېر انډیا له ایران څخه د تېرېدونکو الوتنو مسیرونه بدل کړي او ځیني یې بېرته خپل مبدا ته ستنې کړي دي.

د روسیې ملکي هوايي چلند ادارې هم خپلو هوايي شرکتونو ته د ایران، عراق، اسراییل او اردن له فضا څخه د جون تر ۲۶مې د نه استفادې خبرداری ورکړی او دغو هېوادونو ته یې پر ملکي پروازونو بندیز لګولی دی.

د سېف اېرفورس ویبپاڼې ویلي، چې په منځني ختیځ کې د تاوتریخوالي په ډېرېدو سره الوتنې د مصر، سعودي، ترکیې، اذربایجان او ترکمنستان له لارې تګ راتګ کوي.

نتنیاهو ادعا کوي چې د لبنان د حزب‌الله ډلې د مشر حسن نصرالله تر وژل کېدو وروسته ایران په بېړني ډول د اټومي وسلو د جوړولو پر لور حرکت پیل کړ.

هغه ویلي چې د برید نېټه یې د روان کال د اپرېل وروستۍ ورځ ټاکلې وه، خو د یو لړ "مختلفو دلایلو" له امله برید ځنډنی شو.

نتانیاهو زیاتوي: "موږ نور نه شو کولی د ایران د اټومي او توغندويي پروګرامونو پر وړاندې صبر وکړو. دا دواړه د اسراییل لپاره حیاتي تهدیدونه دي."

دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې سیمه‌ییز او نړیوال قدرتونه د ایران د اټومي پروګرام له احتمالي پرمختګ او نظامي کارونې څخه ژورې اندېښنې لري.

پر همدغه مهال د امریکا “ویسټ ټکساس انټر میډیېټ” خامو تېلو بیه ۵،۵۷ ډالره (۸،۲ سلنه) لوړه شوې او د یو بیرل قیمت یې ۷۳،۶۱ ډالرو ته پورته شوی دی.

پر اوکراین د روسیې له برېد وروسته دا لومړۍ ځل دی چې په منځ‍ني ختیځ کې د تاوتریخوالې له امله د تېلو په بیې کې لوړوالی راځي.

که څه هم د اسراییل په بریدونو کې د ایران اټومي تاسیسات زیانمن شوي، خو د ایران د نفتو د تصفیې او وېش ملي شرکت ویلي، چې د تېلو د تصفیې او زیرمو تاسیسات نه دي زیانمن شوي.

د اولې هوالبی په نوم شنونکي رویټرز ته ویلي:«تر اوسه د تېلو بهیر نه دی ګډوډ شوی خو اصلي اندېښنه داده چې ایا دغه تازه پېښې به د هرمز تنګي د تېلو پر اکمالاتو اغېز وکړي او کنه.»

شنونکي پر ایران د اسراییل د برید له امله د تېلو د بیې لوړېدو له امله اندېښمن دي او وايي، ښايي ناندرۍ پراخې شي او د تېلو بیې به له مقاومت سره مخ شي.

د اسراییل له برېدونو وروسته د ونډو نړیوال بازارونه هم راولېدلي او خلک د سرو زرو او سویسي فرانک پېرلو ته مخه کړې ده.