د بندو لارو مرستې او د تهران اورونه؛ سیمه له دوه‌مخې کړکېچ سره مخ ده

یاده بېړۍ شل زره متریک ټنه کیمیاوي سره (ډي ای پي) له اسټرالیا راوړي او دا د نوي ټرانزیټي چوکاټ له مخې دویمه رسمي بار وړونکې بېړۍ ده، چې ګوادر بندر ته رسېږي.

تر دې وړاندې هم یوه ورته بېړۍ د روان کال په فبرورۍ کې دغه بندر ته رسېدلې وه.

د پاکستان مرکزي وزیر وویل، چې دا پرمختګ به افغانستان ته د نړۍوالو بازارونو پر لور یو اغېزناک لاره پرانیزي او ګوادر بندر به د داخلي سیمو لکه افغانستان لپاره یوه ستراتیژیکه سوداګریزه دروازه باندې بدله شي.

نوموړي دا هم زیاته کړه، چې د اقتصادي همغږۍ کمېټې وروستۍ پرېکړې چې له مخې یې د بانکي ضمانت پر ځای د بیمې تضمین منل کېږي، د سوداګرۍ په بهیر کې اسانتیا راوستې ده او د مالونو تصفیې چارې یې چټکې کړې دي.

هغه بندري چارواکو ته سپارښتنه کړې، چې د مالونو د ژر تر ژره لېږد او خالي کولو لپاره لازم ګامونه پورته کړي او باور یې څرګند کړ، چې ګوادر بندر اوس بشپړ چمتو دی څو د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ټرانزیټ زیاتېدونکی حجم اداره کړي.

چودري همداراز وویل، چې دا پرمختګ نه یوازې لګښتونه راکموي، بلکې د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګریزې اړیکې غښتلې کوي او ګوادر کولی شي د سیمې د اقتصادي یووالي لپاره یوه محوري نقطه شي.

یوه لوړپوړي امریکايي چارواکي ویلي: « ایا ایرانیانو تر اوسه یو امریکایي وژلی؟ نه. تر هغه چې داسې څه و نه شي، موږ د ایران د سیاسي مشرتابه پر ضد د عملیاتو خبرې نه کوو».

امریکايي چارواکي وایي چې د اسراییلي هوايي بریدونو له پیل راهیسې د واشنګټن او تل‌ابیب تر منځ د لوړې کچې تماسونه دوام لري. دوی ویلي چې اسراییل ویلي و، دوی ته موقع برابره شوې چې خامنه‌یي هدف وګرځوي، خو ټرمپ دا پلان رد کړی.

که څه هم چارواکو دا نه ده روښانه کړې چې ایا دا پیغام ټرمپ پخپله ورکړی که نه، خو ویلي یې دي چې ټرمپ له صدراعظم بنیامین نتنیاهو سره په دوامداره تماس کې و.

نتنیاهو بیا د یکشنبې په ورځ د فاکس نیوز له خبریال بریټ بایر سره په مرکه کې وویل: « زه نه غواړم د دې موضوع جزئیاتو ته لاړ شم، ډېرې داسې خبرې شته چې هیڅکله نه دي شوي».

خو نوموړي زیاته کړه: « موږ هغه څه کوو چې باید وشي او امریکا هم پوهېږي چې څه د دوی د ګټو لپاره ښه دي.»

افغانستان انټرنشل ـ پښتو ته د هرات، فراه، کندهار او هلمند ولایتونو څخه د نفتي توکو کاروباریانو ویلي، چې درې ورځې مخکې د یوټن ایراني تېلو قیمت ۹۳۰ ډالره و، خو د جمعې له ورځې وروسته په هرو څو ساعتونو کې د تېلو بیې لوړیږي او اوس د یو ټن تېلو قیمت ۱۲۴۰ ډالرو ته پورته شوی.

په هرات کې د تېلو د یوه پمپ مسوول فضل محمد افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل:« د تېلو قیمتونه هر ساعت لوړیږي، ډیزل خو بیخې نه پیدا کیږي او پټرول لا نن سهار ټن په ۱۲۴۰ خرڅ شول، کېدای شي سهار ته د تېلو قیمت نور هم لوړ شي.»

د نفتي توکو کاروباریان وايي، پر ایران د اسراییل له برېد وړاندې هم له ایران څخه د تېلو راتګ کم شوی و.

په کندهار کې د تېلو د یو شرکت مسوول د نوم نه ښودلو په شرط وايي:« تقریبا دوه هفتي کيږي، چې د ایران څخه تېل بند دي، ځکه د تېلو کیفیت ټېت و، طالبانو بند کړي وو. اوس نو هغه بې کیفته تېل هم نه پیدا کیږي، د تېلو قراردادیان اوس تېلو ته په خپله خوښه قیمتونه ټاکي.»

د کندهار او هلمند په بازارونو کې یو کیلو اوبلن ګاز ( په هټیو کې په کیلو پلورل کیږي) په ۵۴ افغانۍ او نن په شپېته افغانۍ پلور کیده، یو لیټر پټرول مخکې ۶۰ افغانۍ او نن ۶۵ افغانۍ او یو لیټر ډیزل مخکې ۵۸ افغانۍ خو اوس یې قیمت تر ۷۰ افغانیو لوړړ شوی دی.

شنونکي وايي، د ایران او اسراییل د جګړې له امله ښايي په افغانستان کې د تېلو بیې نورې هم لوړې شي او یو شمېر سوداګر له دغه ډول وضعیت څخه د ځان په ګټه استفاده کوي.

نوموړي ټینګار وکړ چې اسراییل یواځې د ایران جګپوړي اتومي ساینس پوهان هدف ګرځولي. ده هغوی د هټلر له ساینسپوهانو سره پرتله کړي دي.

نتنیاهو پر طمره ښار د ایران د توغندیو برید په غبرګون کې وویل: «توغندي زموږ ترمنځ توپیر نه کوي. راغلي چې موږ ټول له منځه یوسي. موږ په دې جګړه کې یو ځای سره ولاړ یو».

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې وړاندې ددغه هېواد د پوځ یوه چارواکي وویل، چې ددوی هدف د ایران د رژیم تغیرول نه دي.

د طالبانو ویاند وايي، چې نوموړي په خپله وینا کې د علماوو د دیني، ټولنیز او سیاسي رول یادونه وکړه او ویې ویل چې هغوی باید د انبیاووور پاتې مسوولیتونه پر مخ یوسي، شریعت نافذ کړي، د خلکو ترمنځ قضا وکړي، منازعات حل کړي او د تعلیم، دعوت او نصیحت له لارې د دین ساتنه وکړي.

د طالبانو مشر زیاته کړې چې د دیني علومو احیا د شریعت اقامه تضمینوي او د خلکو اصلاح هم له علم سره تړلې ده.

هغه له استادانو وغوښتل چې د طالبانو او شاګردانو په تعلیم، تربیه، عقیده او فکر جوړونه کې لا زیات تمرکز وکړي.

نوموړي ټینګار کړی، چې له نورو ادارو سره همکاري ضروري ده او د اعتماد فضا باید پیاوړې وساتل شي.