ملګري ملتونه: مېلیونونه افغان کډوال له روغتیايي او اقلیمي کړکېچ سره مخ دي

د طالبانو تر واک لاندې د ارګ په خبرپاڼه کې راغلي، چې عبدالسلام حنفي د پنجشنبې په ورځ د (غبرګولي ۲۹مه) د چین او سوېلي اسیا نهم نړۍوال نندارتون کې د وینا پر مهال همدا راز د سوداګرۍ او اقتصادي اړیکو په برخه کې د سیمې له هېوادونو سر پر همکارۍ ټینګار وکړ.

د طالبانو د ریاست الوزرا اداري مرستیال په وینا؛ افغانستان د چین په ګډون د سوېلي اسیا هېوادونو سره د کانونو استخراج، انرژۍ، ټرانزیټ، ټکنالوژۍ او سوداګرۍ په برخو کې همکارۍ ته لېواله دی.

سلام حنفي همدا راز د خپلې وینا پر مهال یادونه کړې، چې طالبانو په افغانستان کې عمومي بخښنه کړې او سرتاسري امنیت یې هم ټینګ کړی دی.

د هغه دا څرګندونې په داسې حال کې دي، چې په افغانستان کې هره ورځ د پخواني جمهوري نظام امنیتي منسوبین ځورل کېږي، زنداني کېږي او ان وژل کېږي. همدا راز په بېلابېلو ولایتونو کې جنایي پېښې ډېرې شوې دي.

طالبان چې له چین او مرکزي اسیا هېوادونو سره یې ګوتې خوږې کړې، غواړي په سیمه کې خپل اقتصادي او سوداګریز رول فعال وساتي؛ خو د دغه ډلې په رسمیت نه پېژندل یې پر وړاندې ستر خنډ دی.

که څه هم طالبان له خپلو ګاونډیانو او ځینو نورو اسلامي هېوادونو سره د ښو اړیکو یادونه کوي؛ خو لا تر اوسه یې هېڅوک هم په رسميت نه پېژني.

د دغه مرکز په وینا؛ نصرت الله ابراهیمي، منیر هدف او اسدالله تیمور له یوې میاشتې څخه زیات د طالبانو په بند کې وو.

یوې سیمه‌ییزې سرچینې د افغان خبریالانو مرکز ته ویلي، چې د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۸مه) د تخار په مرکز تالقان ښار کې د طالبانو د ښاري محکمې لومړنۍ غونډه د هغو درېیو خبریالانو د قضیې په اړه چې د افغانستان انټرنشنل ټلویزیون لپاره د راپور ورکولو په تور نیول شوي وو؛ په عام محضر کې ترسره شوه، چې خبریالان او د هغوی ځینو خپلوانو او وکیلانو هم پکې ګډون کړی و.

د سرچینې په وینا؛ د محکمې قاضي د دغو خبریالانو چې په ضمانت خوشې شوي وو، د برائت او خوشې کولو پرېکړه صادر کړه.

د افغان خبریالانو مرکز وايي، چې له دې ډلې دوه خپلواک خبریالان منیر هدف او اسدالله تیمور (د غویي په ۱۵مه) او د اریانا نیوز خبریال نصرت الله ابراهیمي (د غویي په ۱۶مه) په تخار ولایت کې نیول شوي وو.

دغه خبریالانو له درېیو اونیو څخه زیات د طالبانو په امنیه قوماندانۍ او تالقان زندان کې بندیان وو او بیا د نورو څېړنو لپاره په تخار کې د دغې ډلې د استخباراتو مرکزي دفتر ته ولېږدول شول او د ۱۵ ورځو لپاره د استخباراتو په بند کې وو.

د افغان خبریالانو مرکز وایي، چې په تخار کې د دغه درېیو خبریالانو نیونه ناقانونه وه.

د افغان خبریالانو مرکز وايي، چې لږ تر لږه لس نور خبریالان او د رسنیو کارکوونکي د طالبانو له‌خوا نیول شوي او په زندان کې د بند سزا تېروي. له دې ډلې شپږ کسان د اوو میاشتو څخه تر درېیو کلونو پورې د بند په سزا محکوم شوي دي.

دغه مرکز له طالبانو غوښتي، چې نور خبریالان هم ژر تر ژره او بې له قید او شرطه خوشې کړي.

د هغه وکيل براین میک ګولډریک وايي، موکل يې اوس په امريکا کې د پناه غوښتنه کوي، ځکه چې وايي طالبانو يې ژوند ته ګواښ پېښ کړی.

دغه افغان، چې هويت يې د امنيتي دلايلو له امله نه‌دی په ډاګه شوی، وايي چې له امريکايي پوځ سره يې په افغانستان کې همکاري کړې او اوس یې په هېواد کې ژوند ته ګواښ پېښ دی.

خو د امریکا د کورني امنيت وزارت( ډي ایچ ایس ) دا ادعا رد کړې او ويلي يې دي چې د دغه کس له خوا د امريکا حکومت سره د همکارۍ کوم مستند ثبوت نه‌دی موندل شوی.

د دغه افغان وکيل د سي‌اېن‌اېن له خبريالې، لاورا کوټس سره په مرکه کې ويلي چې موکل يې له افغانستان څخه وتلی، ځکه چې طالبانو دده له امله چې په افغانستان کې یې له امریکایي ځواکونو سره همکاري کړې وه، دده ورور وواژه او د دغه ژباړونکي ژوند ته هم ګواښ پېښ وو.

نوموړی زياتوي، چې اوس دی غواړي قانوني پناه ترلاسه کړي، خو د کډوالو د ادارې له خوا نیول شوی دی.

وکيل ادعا کوي چې موکل يې مستحق دی چې د پناه غوښتنې قضيه يې جدي وڅېړل شي، ځکه چې د امريکا لپاره يې کار کړی او اوس یې ژوند ته جدي ګواښ پېښ دی.

د دغه موضوع په اړه لا هم دامریکا د کورني امنیت وزارت له لوري پلټنې روانې دي، او د ياد افغان برخليک تر دې دمه روښانه نه‌دی.

د افغانسان د وروستي جمهوري دولت ولسمشر محمداشرف غني په افغانستان کې د سړکونو په تړاو خپل دغه پوډکاسټ کې زیاتوي، چې د طالبانو له لومړۍ دورې وروسته جمهوري دوره کې د هېوادونو له لورې د سړکونو جوړولو په برخه کې د ټولو تجربې خرابې وې.

ښاغلي غني ویلي:« بدترینه امریکا وه او اساس یې د کابل ـ کندهار سړک کېښودل شو. د دغه پروژې ښه والی په دې کې و، چې ولسمشر بوش توجه درلوده او پوښتنه یې کوله. بدې یې دا شوله چې مخکې له هغه د دوشي ـ مزار شریف سرک په ډیر ښه کیفیت موږ یو کیلومتر په ۱۴۰ زره ډالرو جوړاوه خو دا قیمت لوړ شو ۴۵۰زره ډالرو ته ورسید.»

د هغه په خبره، چې د حامد کرزي د حکومت په دوهمه دوره کې افغانستان ته د سړکونو جوړولو لپاره ډیرې پیسي راغلې؛ خو دا پېسې برباد لاړې «سلهاو کیلومټره سړکونه په ځينې ولایوتونو کې جوړ شول، پرته له دې چې دا وټاکل شي، دایې لومړی ضرورت دی؟»

ښاغلي غني ویلي، چې د سړک جوړول د امنیت سره تړل شوې و او دغې مسلې فساد ته لاره جوړه کړه: «یوه فلسفه راغله چې چېرې چې سړک دی، هلته به امنیت راځي او یوه مسله جوړه شوله چې څنگه د سړکونو امنیت وساتي او دا یې یوه بله د فساد موضوع جوړه کړله.»

د ښاغلي غني په خبره، چې د سړکونو د امنیت ساتلو په موضوع کې زيات مصارف او بېلابېل قومندانان او جنګ سالاران داخل شو؛ خو دوی نه غوښتل چې پروژې په سم ډول پلي شي.

محمد اشرف غني زیاتوي د هغه مفکورې له عام کېدو وروسته چې باید د سړکونو جوړولو پروژې خصوصي سکټور ته ورکول شي، د سړکونو جوړولو کیفیټ ټیټ او فساد ډیر شو.

هغه ویلي: « ملګرو ملتونو سکتور، خارجي سکتور د کوریایانو غوندې، چې واقعا هغه وخت امنیت و په انتقالي دورې کې، ډېر سم کار کاوه، له میدان نه ووتل او نور قراردادیان په عظیم فساد کې وو او یو مثال یې دا دی چې حلقوي سړک کې دوی کار نه کاوه، اما پيسې یې غوښتې، او قیمت یې د دې یو کیلومټر یو میلیون ډالر او حتی ځینو ځایونو کې تر دوو میلیونو ډالرو و.»

په تېرو شلو کلونو کې د افغانستان د سړکونو جوړول او د امنیت ټېنګښت د حکومت، نړیوالو مرستندویانو او قراردادي شرکتونو لپاره تر ټولو لویې ننګونې وې.

د اوږدې جګړې، ناامنیو، اداري فساد او سیاسي بې‌ثباتۍ له امله دا چارې ډېر وخت یا نیمګړې پاتې شوې، یا هم په ټيټ کیفیت بشپړې شوې، چې وروسته بیا تخریب شوي.

د افغانې سندرغاړې زلاله هاشمي خاوند سید محسن هاشمي افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته د پنجشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۹مه) په یوه لېږلې ویډيو کې ویلي، چې ۱۵ ورځې وړاندې زلاله په کابل کې لادرکه شوې.

د نوموړي په خبره، چې زلاله هاشمې له خپل کور څخه د دوستانو کره تلله، چې ڼلېفونونه یې بند شوي او تر اوسه یې هيڅ معلومات نشته.

هغه زياته کړې: «زلاله هاشمي دوستانو سره تلله، چې ټلېفون يې خاموش شوی، ۱۵ ورځې کېږي، چې د پېدا کېدو کوښښ یې کوو، هیڅ معلومات یې نه شته.»

زلاله هاشمي په افغانستان کې د طلوع خصوصي ټلویزیون د «افغان ستوري» په سندريزو خپرونو کې هغه مهال مشهوره شوه، چې د لسګونو نارینه سندرغاړو له منځه دا لومړي پړاو ته ولاړه.

د هغې خاوند وايي، چې د پېدا کېدو پرله پسې هڅې يې ناکامه شوي او اوس ناهيلي شوي دي.

زلاله یو ۴ کلن زوی لري، چې کورنۍ يې وایي روغتیايي حالت يې سم نه دی.

سید محسن هاشمي نور جزيات نه دي ورکړي.